F\u0131nd\u0131\u011f\u0131n Kuzey yar\u0131m kürenin \u0131l\u0131man iklim ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131, Japonya’dan Kuzey Amerika’ya kadar yabani formlar biçiminde kaplad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Kültür formlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan en önemli türler ise, Artvin’den K\u0131rklareli’ne kadar uzanan Kuzey Anadolu Da\u011flar\u0131 ve Kuzey geçit bölgelerinde yo\u011fun olarak bulunur. Kültüre al\u0131nma tarihi 2500 y\u0131l öncelerine kadar uzanan f\u0131nd\u0131ktan, Enophen, \u0130sa’dan önce 400 y\u0131llar\u0131nda Kuzey Anadolu’da Kerasus’da (Giresun) “pontus yemi\u015fi” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi ufak bir meyve diye bahsetmektedir. Bu kadar eski kültür izine rastlanmas\u0131 sonucu, f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n anavatan\u0131n\u0131n yurdumuzun Karadeniz Bölgesi oldu\u011fu ve kültür f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n dünyaya buradan yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilmektedir. Bu meyvenin 600 y\u0131ldan beri ticareti yap\u0131lmakta olup, ülkemizde ticarete konu olan 16 çe\u015fit f\u0131nd\u0131k mevcuttur.
\n Ekonomik anlamda f\u0131nd\u0131k üretimi; Giresun, Ordu, Trabzon, Rize ve Artvin \u0130llerini kapsayan Do\u011fu Karadeniz Bölgesi ile Orta ve Bat\u0131 Karadeniz Bölgesindeki Samsun, Sinop, Kastamonu, Düzce, Sakarya, Bart\u0131n, Zonguldak ve Kocaeli olmak üzere toplam 13 \u0130lde yap\u0131lmaktad\u0131r.
\n De\u011fi\u015fik üretim bölgelerimizde farkl\u0131 yo\u011funlukta olmak üzere Tombul, Palaz, Çak\u0131ldak, Fo\u015fa, Mincane, Kal\u0131nkara, Uzunmusa, Kan, Kargalak, Cavcava, Sivri, \u0130ncekara, Ac\u0131, Ku\u015f, Yuvarlak Badem, ve Yass\u0131 Badem f\u0131nd\u0131k çe\u015fitleri yeti\u015ftirilmektedir.
\n F\u0131nd\u0131\u011f\u0131n üretimi ile (yakla\u015f\u0131k 400 000 çiftçi ailesi) 2.000.000 ki\u015fi do\u011frudan ilgilenmektedir. Ayr\u0131ca ürünün sanayi, pazarlama a\u015famalar\u0131 ile ilgilenenler de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 takdirde, bu ürünün yakla\u015f\u0131k olarak 5.000.000 ki\u015fiye istihdam imkan\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ifade edilebilir.
\n Önemli bir ihraç ürünümüz olan f\u0131nd\u0131k; her y\u0131l 80 farkl\u0131 ülkeye, ortalama 400.000 ton dolay\u0131nda ihraç edilmekte ve bu ihracattan 700.000.000 – 800.000.000 dolar civar\u0131nda döviz geliri sa\u011flanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n Do\u011fu Karadeniz Bölgesi halk\u0131n\u0131n önemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n hemen hemen tek geçim kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 nedeni ile, sosyal boyutu da oldukça önemlidir. Çünkü bu bölgedeki yüksek meyilli, bol ya\u011f\u0131\u015f alan ve oransal nemi yüksek olan arazilerde, f\u0131nd\u0131ktan ba\u015fka ürünlerin tar\u0131m\u0131 yap\u0131lamamaktad\u0131r. Bu yönü ile toprak i\u015flemeli tar\u0131ma elveri\u015fli olmayan arazilerden faydalanma imkan\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu alanlar\u0131 erozyona kar\u015f\u0131da korumaktad\u0131r.
\n Bütün bunlar\u0131n yan\u0131nda f\u0131nd\u0131k meyvesi önemli bir besin maddesidir, bile\u015fiminde %55-66 ya\u011f, %11-22 karbonhidrat, %14–16 protein, %5 su ve %2 oran\u0131nda da mineral maddeler bulunmaktad\u0131r. Bu mineraller demir, kalsiyum, çinko, potasyum, sodyum, magnezyum, bak\u0131r ve manganezdir. F\u0131nd\u0131kta bulunan vitaminler ise B1, B2, B6, Niacin ve E vitaminidir.
\n DÜNYADA FINDIK ÜRET\u0130M\u0130
\n Bilindi\u011fi gibi dünya f\u0131nd\u0131k üretiminde ve ihracat\u0131nda ülkemizin tart\u0131\u015f\u0131lmaz üstünlü\u011fü vard\u0131r. Türkiye’den ba\u015fka önemli f\u0131nd\u0131k üreticisi ülkeler \u0130talya, ABD ve \u0130spanya’d\u0131r. Son yedi y\u0131ll\u0131k (1993 – 1999) üretim rakamlar\u0131na göre, dünyada ortalama 650 338 ton \/ y\u0131l f\u0131nd\u0131k üretimi gerçekle\u015ftirilmi\u015ftir. Ülkemiz toplam üretimin %77.4’ünü gerçekle\u015ftirerek 1. s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Ülkemizi s\u0131ras\u0131yla \u0130talya (% 16), ABD (%4.4) ve \u0130spanya (%2.2) izlemektedir.
\n
\n
\n \u015eekil 13. F\u0131nd\u0131k üreticisi ülkeler ve üretimdeki paylar\u0131
\n Türkiye, f\u0131nd\u0131k üretiminde nitelik ve nicelik bak\u0131m\u0131ndan dünyada ilk s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Dünya f\u0131nd\u0131k üretiminin %78’i, ihracat\u0131n\u0131n ise yakla\u015f\u0131k %85'i ülkemiz taraf\u0131ndan gerçekle\u015ftirilmektedir. Türkiye d\u0131\u015f\u0131nda f\u0131nd\u0131k üreten ülkeler aras\u0131nda \u0130talya, \u0130spanya, ABD, Yunanistan, Azerbaycan, Gürcistan, \u0130ran, Romanya ve Fransa say\u0131labilir.
\n
\n FINDIK YET\u0130\u015eT\u0130R\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130
\n \u0130klim \u0130stekleri
\n F\u0131nd\u0131\u011f\u0131n iyi bir geli\u015fme göstermesi ve bol ürün vermesi nemli, \u0131l\u0131man iklim bölgelerinde olmaktad\u0131r. Karadeniz k\u0131y\u0131 bölgesi f\u0131nd\u0131k yeti\u015ftiricili\u011fi bak\u0131m\u0131ndan en uygun iklim özelliklerine sahiptir.
\n Y\u0131ll\u0131k ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 13–16 oC oldu\u011fu yöreler f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n üretimi için uygundur. Ayr\u0131ca en dü\u015fük s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n – 8, – 10 oC’yi, en yüksek s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n ise 36, 37 oC’yi geçmemesi, y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f toplam\u0131n\u0131n 700 mm’nin üstünde olmas\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015f\u0131n aylara da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n dengeli olmas\u0131 gerekmektedir. Bütün bunlarla birlikte, haziran ve temmuz aylar\u0131nda oransal nemin % 60’\u0131n alt\u0131na dü\u015fmesi, f\u0131nd\u0131k bitkisinde meyve geli\u015fiminde olumsuzluklara sebep olmaktad\u0131r.
\n Toprak \u0130stekleri
\n F\u0131nd\u0131k saçak köke sahip bir kültür bitkisi oldu\u011fundan, kökleri fazla derine gitmeyip yanlara do\u011fru geli\u015fmekte, derin, düz ve taban arazilerde 100 – 150 cm derinli\u011fe kadar ula\u015fmaktad\u0131r. Toprak istekleri bak\u0131m\u0131ndan çok seçici olmamakla beraber; besin maddelerince zengin, t\u0131nl\u0131 – humuslu ve derin topraklarda iyi geli\u015fme gösterir ve bol ürün verir.
\n
\n BAHÇE TES\u0130S\u0130
\n Arazi ve Toprak Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131:
\n Ekonomik ömrü oldukça uzun olan f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n dikiminden önce arazi ve toprak haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n dikkatli bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Çünkü bitkinin dikilmesinden sonra araziye müdahale etmek oldukça zor olacakt\u0131r. Bu amaçla arazi üzeri yabanc\u0131 bitkilerden temizlendikten sonra, taban suyu yüksek olan arazilerde drenaj kanallar\u0131, meyilli arazilerde ise toprak ve suyu korumak amac\u0131 ile teraslama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bahçe topra\u011f\u0131 analiz ettirilerek, kireç ihtiyac\u0131 varsa kireç verilmelidir.
\n Fidan Dikim Zaman\u0131:
\n Genel olarak dikim zaman\u0131, ekim ay\u0131ndan itibaren ilkbaharda bitkilere su yürüyünceye kadar olan dönemdir. K\u0131\u015flar\u0131 \u0131l\u0131k geçen yerlerde ekim, kas\u0131m ve aral\u0131k aylar\u0131 tercih edilmelidir. Çünkü sonbaharda dikilen fidanlarda, k\u0131\u015f boyunca emici kökler meydana gelir. Bu kökler, k\u0131\u015f mevsiminde ya\u011fan ya\u011fmurlarla yumu\u015fayan toprakla temasa geçerek fidanlar\u0131n daha çabuk uyum sa\u011flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Böyle fidanlar\u0131n yaz s\u0131caklar\u0131na daha iyi dayand\u0131\u011f\u0131 gözlenmektedir. Sonbaharda yap\u0131lan dikimlerin bir di\u011fer avantaj\u0131 da \u015fudur: Bu zamanda dikilen fidanlar\u0131n 1,5 – 2 ay sonra tutmad\u0131\u011f\u0131 belli olaca\u011f\u0131ndan, tutmayanlar\u0131n yerine ocak – \u015fubat döneminde yenilerinin dikilmesi mümkün olacakt\u0131r.
\n K\u0131\u015f\u0131 sert geçen yörelerde dikim zaman\u0131n\u0131n \u015fubat – mart dönemine kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 daha faydal\u0131 olacakt\u0131r.
\n Çe\u015fit Seçimi:
\n F\u0131nd\u0131k bahçelerinin tesis edilmesi s\u0131ras\u0131nda üzerinde önemle durulmas\u0131 gereken bir di\u011fer konu da f\u0131nd\u0131k çe\u015fidinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde tespit edilmesidir. Bu amaçla, Tar\u0131m \u0130l ve \u0130lçe Müdürlüklerimize ba\u015fvurabilece\u011fimiz gibi, bu konuda uzman kurulu\u015f olan ve 1936 y\u0131l\u0131ndan beri çal\u0131\u015fmalar yapan F\u0131nd\u0131k Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü’nden de (Giresun) yararlan\u0131labilir. Olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z bahçedeki f\u0131nd\u0131k çe\u015fidinin :
\n – Verimli ve kaliteli olmas\u0131na,
\n – D\u0131\u015f ve iç pazarlarda talep görmesine,
\n – Bulundu\u011fumuz bölgedeki ekolojiye en iyi \u015fekilde uyum sa\u011flamas\u0131na,
\n – Bahçe içerisinde çe\u015fit standard\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na
\n – Ana çe\u015fitlerinde meyve tutum oran\u0131n\u0131n yüksek olmas\u0131 için, bahçe içerisinde bunlara uygun tozlay\u0131c\u0131 çe\u015fitlerin yeter say\u0131da bulunmas\u0131na dikkat edilmelidir.
\n Baz\u0131 f\u0131nd\u0131k çe\u015fitleri için önerilen tozlay\u0131c\u0131 çe\u015fitler \u015funlard\u0131r.
\n TOMBUL : Palaz, Çak\u0131ldak, Kal\u0131nkara, Sivri, \u0130ncekara
\n PALAZ : \u0130ncekara, Tombul, Mincane
\n ÇAKILDAK : Tombul, Palaz, Fo\u015fa, Mincane
\n FO\u015eA : Tombul, Palaz, Uzunmusa, Mincane
\n M\u0130NCANE : Tombul, Palaz, Fo\u015fa
\n KARAFINDIK : Tombul, Mincane, Fo\u015fa
\n UZUNMUSA : Palaz, Mincane, Fo\u015fa
\n KALINKARA : Çak\u0131ldak, Palaz, Sivri
\n S\u0130VR\u0130 : Palaz, \u0130ncekara, Tombul, Fo\u015fa
\n
\n Fidan Seçimi ve Fidanlar\u0131n Dikime Haz\u0131rlanmas\u0131
\n F\u0131nd\u0131k kök sürgünü olu\u015fturan bir bitkidir. Belli kurallar dahilinde üretimi bu sürgünlerle yap\u0131lmaktad\u0131r. Olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z bahçedeki fidanlar\u0131n çe\u015fidinin belirlenmesinden sonra, alaca\u011f\u0131m\u0131z fidanlar\u0131n özelliklerine de dikkat etmemiz gerekmektedir. Bu amaçla :
\n – Ocaklar\u0131n güne\u015f gören taraf\u0131nda, pi\u015fkin, hastal\u0131ks\u0131z, herhangi bir \u015fekilde yaralanmayan sürgünlerden olmas\u0131na dikkat edilmelidir.
\n – Fidanlar\u0131n gövdeleri düzgün olup, 1- 1,5 cm kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. \u0130nce ve çelimsiz yada daha kal\u0131n gövdeli olmamal\u0131d\u0131r. Boylar\u0131 70 – 100 cm civar\u0131nda olmas\u0131 tercih edilmelidir.
\n – Fidanlar 1-2 ya\u015f\u0131nda, iyi bir kök yap\u0131s\u0131na sahip olup en az\u0131ndan 3-4 adet göze sahip olmal\u0131d\u0131r.
\n Seçilen fidanlar belirlenip al\u0131nd\u0131ktan sonra, dikimden önce dikim budamas\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunun için, yaralanm\u0131\u015f kökler sa\u011flam doku noktas\u0131ndan kesilmeli, uzun kökler 15–20 cm olacak \u015fekilde k\u0131salt\u0131lmal\u0131d\u0131r. Üzerinde 3-4 göz kalacak \u015fekilde, en üstteki göz üzerinden kesilmelidir.
\n
\n Dikim Aral\u0131klar\u0131:
\n F\u0131nd\u0131k bahçelerinin bak\u0131ml\u0131 ve tekni\u011fine uygun tesis edilmesinin ilk \u015fart\u0131 ocak \u015feklinde dikim dü\u015fünülüyorsa ocaklara, çit dikim sisteminde veya tek dal \u015feklinde dikim dü\u015fünülüyorsa dallara büyümeleri ve geli\u015fmeleri için ihtiyaç duyulan alan\u0131n ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r.
\n F\u0131nd\u0131k ocaklar\u0131 veya dallar\u0131 için ayr\u0131lan alan; iklim \u015fartlar\u0131na, topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131na, kuvvetine ve gücüne göre de\u011fi\u015fir. Genel olarak ocak dikim sisteminde verimli topraklarda 6-8 metre olan mesafe, verimi dü\u015fük topraklarda daha az (4-5 m) olabilir. Çit dikim sisteminde bitkiler aras\u0131 mesafe 1,5–2 metre, s\u0131ra aras\u0131 mesafe 4-5 metre olmal\u0131d\u0131r. Tek dal olarak dikim planland\u0131\u011f\u0131 zaman ise, verimli topraklarda s\u0131ra aras\u0131 ve s\u0131ra üzeri mesafe 3,5-4 metre, verimsiz topraklarda ise 3 metre dü\u015fünülmelidir.
\n Dikim Çukurlar\u0131n\u0131n Aç\u0131lmas\u0131 ve Dikim
\n Dikim çukurlar\u0131n\u0131n yerlerinin i\u015faretlenmesinden sonra çukurlar, ocak dikim sisteminde 120 cm çap\u0131nda ve 60 cm derinlikte, tek dal dikim sisteminde ise 50 cm çap ve 40 cm derinlikte aç\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dikimden bir ay kadar önce aç\u0131lan çukurlarda alt ve üst topraklar ayr\u0131 ayr\u0131 taraflara y\u0131\u011f\u0131l\u0131r. Dikime geçmeden önce, toprak analiz sonuçlar\u0131na göre önerilen miktardaki ah\u0131r gübresi ve k\u0131\u015fl\u0131k gübreler topraklara kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Ocak dikim sisteminde kuzey, güney, do\u011fu ve bat\u0131 yönlerinde olmak üzere kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 80 – 100 cm aral\u0131kla 4 adet fidan dikilir. Tek fidan dikiminde ise, aç\u0131lan çukurlar\u0131n ortas\u0131na bir adet fidan dikilir ve çukurlar daha önce ayr\u0131 ayr\u0131 konulan üst topra\u011f\u0131n alt, alt topra\u011f\u0131n üst k\u0131sma gelmesine imkan sa\u011flayacak \u015fekilde kapat\u0131l\u0131r. Toprak iyice sulan\u0131r.
\n
\n BUDAMA
\n F\u0131nd\u0131kta budama; fidana, dala uygun bir \u015fekil vermek, erken f\u0131nd\u0131k vermesini sa\u011flamak, bitkinin toprak alt\u0131 ve toprak üstü organlar\u0131 aras\u0131nda dengeyi sa\u011flayarak uzun y\u0131llar ve düzenli verim elde etmek, ya\u015flanarak verimden dü\u015fen dallar\u0131, yan dallar\u0131 ve dalc\u0131klar\u0131 gençle\u015ftirmek amac\u0131 ile yap\u0131l\u0131r.
\n Budama esnas\u0131nda budama makas\u0131 ve budama testeresi kullan\u0131l\u0131r. Bitkide budama esnas\u0131nda en az yara sath\u0131 meydana getirmek için, bu aletlerin kullan\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Üreticiler genellikle budama yapmak için Girebi ve b\u0131çk\u0131 denilen aletlerden faydalanmaktad\u0131r ki, bu sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yöntem de\u011fildir.
\n F\u0131nd\u0131kta budama genellikle ekim, kas\u0131m, aral\u0131k aylar\u0131nda yap\u0131l\u0131r. K\u0131\u015f\u0131 sert geçen bölgelerde ise budamay\u0131 \u015fubat sonu, mart ba\u015f\u0131na kayd\u0131rabiliriz.
\n
\n \u015eekil Budamas\u0131
\n Ocak Dikim Sisteminde :
\n Dikilen fidanlara ilk y\u0131l müdahale edilmez. \u0130kinci y\u0131l mart ay\u0131 ba\u015f\u0131nda gözler uyanmadan önce, fidanlar toprak seviyesinden kesilir ve kesim yerlerine a\u015f\u0131 macunu sürülür. Kesimden sonra iki ay içerisinde kesim yerinin alt\u0131ndan ç\u0131kan yeni sürgünlerden, oca\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru geli\u015fen sürgünlerden kuvvetli bir sürgün b\u0131rak\u0131l\u0131r. Di\u011ferleri toprak seviyesinden kesilir. B\u0131rak\u0131lan sürgünler may\u0131s ay\u0131ndan itibaren kontrol edilerek, yaprak koltuklar\u0131ndan ç\u0131kan sürgünler elle kopar\u0131l\u0131r.
\n Üçüncü y\u0131l mart ay\u0131 ba\u015f\u0131nda, geli\u015fen sürgünler 80 – 100 cm’den kesilirler. Y\u0131l içinde kesim yerlerinin alt\u0131nda olu\u015fan sürgünlerden, birinci kat\u0131n yan dallar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak üzere, sonbaharda alma\u015f\u0131kl\u0131 geli\u015fme gösteren iki tanesi b\u0131rak\u0131l\u0131p di\u011ferleri kesilir.
\n Dördüncü y\u0131l mart ba\u015f\u0131nda doruk sürgünler 60 – 70 cm’den kesilir. O y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda kesim yerlerinin alt\u0131nda olu\u015fan sürgünlerden ikinci kat\u0131n yan dallar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak üzere alma\u015f\u0131kl\u0131 iki adet sürgün b\u0131rak\u0131l\u0131p di\u011ferleri kesilir. Birinci kat\u0131 olu\u015fturmak üzere b\u0131rak\u0131lan sürgünler 40 – 60 cm’den kesilir. Bu y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda ise bu dallar üzerinde olu\u015fan sürgünlerden alma\u015f\u0131kl\u0131 geli\u015fme gösterenlerden 3 – 5 adet b\u0131rak\u0131l\u0131p kesilir.
\n
\n
\n \u015eekil 14. F\u0131nd\u0131\u011f\u0131n budanmas\u0131
\n
\n Be\u015finci y\u0131l\u0131n mart ay\u0131 ba\u015f\u0131nda doruk sürgün 60 – 70 cm’den, ikinci kat\u0131 olu\u015fturan sürgünlerden 40 – 60 cm’den kesilir. Bu y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda ikinci kat\u0131n yan dallar\u0131 üzerinde 3-5 adet sürgün b\u0131rak\u0131l\u0131p di\u011ferleri kesilir.
\n Doruk ve katlar\u0131 olu\u015fturacak sürgünlerin kesiminde dikkat edilecek husus, d\u0131\u015fa bakan bir göz üzerinden kesim yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Be\u015finci y\u0131l\u0131n sonunda \u015fekil budamas\u0131 bitirilmi\u015f olur (\u015eekil 15).
\n
\n
\n \u015eekil 15. Ocak dikim sisteminde dallar\u0131n görünü\u015fü
\n
\n Tek Fidan Dikim Sisteminde \u015eekil Budamas\u0131: F\u0131nd\u0131k bitkisi uygun dikim ve bak\u0131m \u015fartlar\u0131nda tek gövdeli bitki formunda da yeti\u015ftirilebilmektedir. Bu \u015fekilde bitkinin güne\u015f \u0131\u015f\u0131klar\u0131ndan daha fazla yararlanmas\u0131 mümkün oldu\u011fu gibi, budama, gübreleme, mücadele gibi kültürel i\u015flemlerde daha da kolay uygulanabilmektedir. Sonuç itibar\u0131 ile birim alandan daha fazla mahsul kald\u0131rma imkan\u0131 söz konusu olmaktad\u0131r. Bu dikim sisteminde de ana hatlar\u0131 ile ayn\u0131 \u015fekilde olmakla birlikte, dikkat edilmesi gereken husus, ana gövde üzerinde üç veya dört farkl\u0131 yöne geli\u015fecek \u015fekilde ana dal olu\u015fturmaya dikkat edilmesidir. Olu\u015fturulan ana dallar üzerinde birinci ve ikinci kat\u0131n yan dallar\u0131 alma\u015f\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde olu\u015fturulur.
\n Çit Dikim Sisteminde \u015eekil Budamas\u0131: Ana hatlar\u0131 ocak dikim sisteminde oldu\u011fu gibidir. Farkl\u0131l\u0131k ikinci y\u0131l, iki sürgün b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve bunun birisi setin yukar\u0131s\u0131na, di\u011feri setin a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na, toprakla 60 oC aç\u0131 yapacak \u015fekilde büyütülmesidir. Ayr\u0131ca üçüncü sürgünler 60 – 70 cm‘den kesilirler.
\n
\n
\n \u015eekil 16. Tek dal \u015feklinde dikilmi\u015f ve uygun \u015fekilde taçland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f f\u0131nd\u0131k bitkisi
\n
\n Ürün Budamas\u0131: Alt\u0131nc\u0131 y\u0131ldan itibaren bitkiler her y\u0131l sonbaharda gözden geçirilerek, kurumu\u015f, yaralanm\u0131\u015f, birbirini gölgeleyen, birbirine sürtünen ve \u015fekli bozacak dalc\u0131klar kesilir. Ayr\u0131ca eylül veya ekim aylar\u0131 ile may\u0131s ay\u0131nda olmak üzere, y\u0131lda iki defa kök ve dip sürgünü temizli\u011fi yap\u0131l\u0131r. Budamaya düzenli olarak devam edildi\u011fi takdirde bitki daha az zarar görür ve i\u015f hacmi de o ölçüde az olur.
\n Tekni\u011fine Uygun Dikim Yap\u0131lmam\u0131\u015f Bahçelerde Budama :
\n Ülkemizde f\u0131nd\u0131k bahçelerinin ço\u011funda dekardaki ocak say\u0131s\u0131 ve ocaklarda bulunan dal say\u0131s\u0131, olmas\u0131 gerekenden fazlad\u0131r. Bu durumda bitkilerin yeterli beslenmelerine ve yeteri kadar \u0131\u015f\u0131k almalar\u0131na engel olmaktad\u0131r. Böyle bahçelerde bitkiler bir birine girmi\u015f, dallar ve dalc\u0131klar zay\u0131f geli\u015fmi\u015f, ocaklarda bulunan dallar yeterince yan dal olu\u015fturmadan fazla yükselmi\u015ftir. Sonuç itibar\u0131 ile bu tip bahçelerde f\u0131nd\u0131k verimi dü\u015fük olmaktad\u0131r.
\n Bu bahçelerde yap\u0131lacak ilk i\u015f; yaralanm\u0131\u015f, kurumaya yüz tutmu\u015f, verimden dü\u015fmü\u015f ve oca\u011f\u0131n ortas\u0131nda geli\u015fmi\u015f dallar\u0131n toprak seviyesinden kesilip ç\u0131kart\u0131lmas\u0131d\u0131r. Daha sonra birbirini gölgeleyen ana dallardan daha genç olan\u0131 b\u0131rak\u0131l\u0131p di\u011feri kesilir. Ocaklarda dört dal kalacak \u015fekilde ve ocaklar aras\u0131 mesafe verimli topraklarda 6 – 8, dü\u015fük verimli topraklarda 4 – 5 metre olacak \u015fekilde kesimlere devam edilir. Daha sonra da kalan ocaklar tek tek gözden geçirilerek, kurumu\u015f ve yaralanm\u0131\u015f dalc\u0131klar kesilir. Dallar\u0131n tekrar gözden geçirilmesi sureti ile çok s\u0131k dalc\u0131klar aralan\u0131r.
\n \u0130kinci ve daha sonraki y\u0131llarda budama, ürün budamas\u0131nda oldu\u011fu gibi devam eder. Budamada dikkat edilecek hususlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz.
\n Kesimler t\u0131rnak b\u0131rak\u0131lmadan yap\u0131lmal\u0131, dalc\u0131klar budama makas\u0131 ile, kal\u0131n dallar testere ile kesilmeli ve büyük yaralar a\u015f\u0131 macunu ile kapat\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n
\n GÜBRELEME:
\n F\u0131nd\u0131k bitkisinin normal geli\u015fimini sürdürebilmesi, bol ve kaliteli ürün verebilmesi, ihtiyaç duydu\u011fu besin maddelerinin toprak ve yaprak analizleriyle belirlenerek, yöntemine göre f\u0131nd\u0131\u011fa verilmesiyle mümkündür. Analiz sonuçlar\u0131na göre gübreleme yap\u0131lmaz ise fazla, az, ya da yanl\u0131\u015f gübre kullan\u0131labilir. Bu durumdan hem üreticiler ekonomik zarara u\u011frarlar, hem de bitkiler olumsuz yönde etkilenirler.
\n Gübre önerilerinde bulunmak üzere, f\u0131nd\u0131k bahçelerinde toprak örne\u011fi, sonbaharda gübrelemeden 1-2 ay önce ya da hasattan 10-15 gün önceki dönemde yaprak örne\u011fi al\u0131n\u0131rken al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Do\u011fru bir te\u015fhis için, toprak ve yaprak örneklerinin belirli kurallara göre ve zaman\u0131nda al\u0131nmas\u0131 gereklidir. Bu konuda üreticiler Tar\u0131m \u0130l ve \u0130lçe Müdürlükleri ile, Giresun F\u0131nd\u0131k Ara\u015ft\u0131rma Enstitüsü Müdürlü\u011fü Toprak ve Yaprak Analiz Laboratuar\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi alabilir, ad\u0131 geçen laboratuarda örneklerin analizini yapt\u0131rabilirler.
\n
\n
\n \u015eekil 17. Yazl\u0131k gübre uygulamas\u0131
\n
\n Önerilen miktar ve çe\u015fitteki gübreler, f\u0131nd\u0131k bitkisine belirli zaman ve \u015fekillerde verilmelidir. Örne\u011fin üreticiler aras\u0131nda "Yazl\u0131k Gübre" olarak bilinen azotlu gübrenin kullan\u0131m\u0131 \u015föyledir:
\n Bu gübreler, bölgenin ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 iklim özelli\u011fi ve bitkinin istekleri göz önünde bulundurularak, biri \u015fubat sonu – mart ba\u015f\u0131, di\u011feri may\u0131s sonu – haziran ba\u015f\u0131nda olmak üzere iki defa da verilmelidir. Ocak dal uçlar\u0131 alt\u0131ndaki 30-40 cm geni\u015fli\u011findeki banda serpilen gübre, 5-10 cm toprak derinli\u011fine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 böylece gübrenin ya\u011f\u0131\u015fla y\u0131kanarak ya da gaz halinde kayba u\u011framas\u0131 önlenmelidir (\u015eekil 17).
\n Di\u011fer önemli bir konu da, kullan\u0131lacak azotlu gübrenin toprak asit ya da alkali özelli\u011fine göre seçilmesidir. Toprak e\u011fer asit özellikte ise, % 26 N ile birlikte kireç içeren Kalsiyum Amonyum Nitrat; alkali özellikte ise % 21 N içeren ve üreticiler aras\u0131nda ''\u015eeker Gübre'' olarak bilinen Amonyum Sülfat gübresi kullan\u0131lmas\u0131na özen gösterilmelidir.
\n
\n
\n \u015eekil 18. K\u0131\u015fl\u0131k gübre uygulamas\u0131
\n
\n Üreticiler aras\u0131nda "K\u0131\u015fl\u0131k Gübre" olarak bilinen Fosfor ve Potasyumlu gübreler ise kas\u0131m – \u015fubat aylar aras\u0131nda, 3 y\u0131lda bir, ocak dal uçlar\u0131 alt\u0131nda aç\u0131lacak 15-25 cm derinlikteki çukurlara e\u015fit olarak konulup, üzeri toprakla kapat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu gübrelerde kesinlikle toprak yüzüne serpilip, aç\u0131kta b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r (\u015eekil 18).
\n F\u0131nd\u0131k bahçelerinde topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini iyile\u015ftirmek amac\u0131yla, ah\u0131r gübresi de kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ah\u0131r gübresi 3-4 y\u0131lda bir, kas\u0131m – mart aylar\u0131 aras\u0131nda, ocak dal altlar\u0131ndaki 50 cm geni\u015fli\u011findeki banda serpilip, 5 – 10 cm toprak derinli\u011fine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n Ah\u0131r gübresinin olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda fi\u011f, yabani bezelye, yulaf gibi bitkilerle ye\u015fil gübrelemede yap\u0131labilir; bahçedeki yaprak, m\u0131s\u0131r sap ve benzeri maddelerin çürüntüleri de bu amaçla kullan\u0131labilir.
\n
\n
\n \u015eekil 19. Kireç uygulamas\u0131
\n
\n F\u0131nd\u0131k bahçeleri için çok önemli olan di\u011fer bir konu da ''kireçleme''dir. Normal geli\u015fimini 5-7 pH dereceleri aras\u0131nda sürdürebilen f\u0131nd\u0131k, genellikle dü\u015fük pH'l\u0131 asit topraklar üzerinde yeti\u015ftirildi\u011finden, bu topraklar\u0131n kireçta\u015f\u0131, sönmü\u015f veya sönmemi\u015f kireç gibi kireçleme materyalleri ile kireçlenmesi gerekmektedir. Ancak, burada unutulmamas\u0131 gereken konu, kireçlemenin kesinlikle toprak analiz sonuçlar\u0131na göre yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Gerekmedi\u011fi halde kireçleme yap\u0131lmas\u0131 hem toprak özelli\u011fini bozar, hem de bitkiye zarar verir.
\n Analiz sonucunda önerilen miktar ve çe\u015fitteki kireçleme materyali 3-5 y\u0131lda bir, kas\u0131m-aral\u0131k aylar\u0131 aras\u0131nda, ocak dal uçlar\u0131 alt\u0131ndaki 40-50 cm geni\u015fli\u011findeki banda düzgünce serpilip, 5-10 cm toprak derinli\u011fine mutlaka kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r (\u015eekil 19).
\n
\n FINDIKTA HASAT, HARMAN VE DEPOLAMA
\n F\u0131nd\u0131k genellikle ya\u011f\u0131\u015f oran\u0131 ve nispi nemi yüksek olan bölgelerimizde yeti\u015fmektedir. Bu durum, bahçelerde yabanc\u0131 ot ve dikenlerin bol miktarda olmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Bu nedenle hasada ba\u015flamadan önce bahçelerde genel bir temizlik yap\u0131lmas\u0131, hasattan en az 5–10 gün önce bahçelerin “girinti” ad\u0131 verilen aletle veya motorlu t\u0131rpanla temizlenmesi gerekmektedir.
\n F\u0131nd\u0131k çe\u015fitleri farkl\u0131 zamanlarda hasat olgunlu\u011funa eri\u015fmektedirler. \u0130deal olan\u0131, her çe\u015fidin ayr\u0131 a<\/p>\n
<\/p>\n