YATAY ve DİKEY TEŞKİLÂTLANMA, BİRLİK KURULUŞ İŞLEMLERİ
A.YATAY ve DİKEY TEŞKİLÂTLANMA
1 .YATAY TEŞKİLÂTLANMA NASIL SAĞLANIR?
Zorunlu veya muhtemel ihtiyaçlarını temin etmek isteyen çiftçilerimiz bir araya gelerek ikamet ettikleri köy, belde veya ilçe merkezinde kooperatif kurarlar. Bu kooperatifler, kooperatifçiliğin tabanı olan yatay teşkilâtlanmayı sağlamaktadır. Yatay teşkilâtlanma denince akla gelen, birim kooperatiflerdir.
2.DİKEY TEŞKİLÂTLANMA NASIL SAĞLANIR?
Birim kooperatifler, faaliyet gösterdikleri alanda ekonomik bakımdan daha çok güçlenmek, büyük işletmelerle rekabet edebilmek ve pazarda söz sahibi olabilmek için, kooperatifler arası bir üst teşkilâtlanmaya yönelirler. İşte bu noktada, dikey teşkilâtlanma dediğimiz organizasyonlar zinciri devreye girmektedir.
Birim kooperatifler birleşerek Bölge Birliği'ni, Bölge Birlikleri birleşerek Merkez Birliği'ni, Bölge Birliği veya Merkez Birlikleri birleşerek Türkiye Millî Kooperatifler Birliği'ni oluşturmaktadır.
B.BİRLİK KURULUŞ İŞLEMLERİ
1.BÖLGE BİRLİĞİNİN KURULUŞ İŞLEMLERİ
Bölge birliği kurmak isteyen kooperatiflerin, faaliyet konuları aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olmalıdır. Bu maksatla Kanun, ilgili Bakanlığa, faaliyet konuları aynı olan kooperatiflerin konu bazında birlik kurabilmeleri için bölge belirleme yetkisi vermektedir.
Bakanlığımızca birlik bölgeleri belirlenmiş olup bu bölgelerde aynı çalışma konusuna sahip birden fazla bölge birliği kurulamaz.
a.BÖLGE BİRLİKLERİ HANGİLERİDİR?
Sulama, Su Ürünleri, Pancar Ekicileri, Tarım, Hayvancılık, Ormancılık, El Sanatları, Çay ve (KÖY-KOOP) olmak üzere 9 türde bölge birliği vardır.
b.BÖLGE BİRLİĞİ NASIL KURULUR?
Genellikle, aşağıdaki prosedür uygulanır:
- Aynı çalışma bölgesinde ve aynı çalışma konularına sahip, genel kurullarında birlik kurulması yönünde karar alınmış (Alınmamışsa, karar almaları sağlanır); taahhüt sermayesi, kimin ve ne kadar süre ile yetkili temsil edeceği belirlenmiş en az 7 kooperatifin yetkili temsilcilerinin imzasını taşıyan kuruluş dilekçesinin, il müdürlüklerine intikal etmesiyle kuruluş işlemlerine başlanmaktadır.
-Birlik kurmak üzere müracaat eden kooperatiflerle, sonradan ortak olabilecek kooperatiflerin faaliyet konuları, idarî-malî ve hukukî durumları ayrı ayrı incelenir. İnceleme neticeleri bir rapora bağlanır, gerekli belgelerle Bakanlığa gönderilir.
-Birliğin kuruluşu, belirlenen bölge açısından ve hukukî yapı bakımından Bakanlıkça değerlendirmeye tâbi tutulur. Uygun bulduğu takdirde, kuruluş işlemlerini ikmal etmek üzere yeteri kadar anasözleşmeyi kuruculara verilmek üzere il müdürlüğüne gönderir.
-Anasözleşmelerde kurucular tarafından doldurulmak üzere boşbırakılan yerler usulüne uygun olarak doldurulur ve yetkili temsilciler tarafından noter huzurunda imzalanır.
-Birliğin kuruluş sermayesinin en az 1/4'ü geçici yönetim kurulu tarafından emanete alınır.
-Gerekli belgeler kuruluş izni almak üzere il müdürlüğü kanalıyla TEDGEM'e gönderilir.
-Bakanlığın, kuruluşa izin vermesinden sonra, kuruluş tasdikin taşıyan ana sözleşmelerle mahallî ticaret sicili memurluğuna müracaat edilerek birliğin tescili talep edilir.
-Kanun'un 3. maddesinde sayılan hususlara uygun olarak ticaret sicili memurlukları birliğin unvanını tescil etmekle beraber, birli! ana sözleşmesinin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilân edilmesi içir gereken işlemler kurucular tarafından yaptırılır.
-Tescil ve ilânı ile kuruluşu tamamlanarak tüzel kişilik kazanan birli ğin, tescilli anasözleşmesi ile kuruluş ilânının doğru ve noksansız olara! yayınlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nin il müdürlüğü kanalıyla TEDGEM'e intikal ettirilmesinden sonra, geçici yönetim kurulunca emanete alınan kuruluş sermayesinin bölge birliği adına açılacak hesaba yatırılması için, kooperatif başkanlığına gerekli talimatın verilmesi hususu i müdürlüğüne yazı ile bildirilir.
2. MERKEZ BİRLİĞİ KURULUŞ İŞLEMLERİ
Aynı çalışma bölgesinde ve^aynı çalışma konularına sahip, genel ku rullarında birlik kurulması yönünde karar alınmış (Alınmamışsa, karar al maları sağlanır); taahhüt sermayesi, kimin ve ne kadar süre ile yetkil temsil edeceği belirlenmiş en az 7 bölge birliğinin yetkili temsilcilerinir imzasını taşıyan kuruluş dilekçesinin, doğrudan TEDGEM'e intikal etme siyle kuruluş işlemlerine başlanmaktadır. Bundan sonraki işlemler bölgE birliğinin kuruluşunda olduğu gibi olup işlemler TEDGEM'in denetiminde yürütülmektedir.