8.3. Pestisitlerin Sınıflandırılması
8.3.1. Formülasyon Şekillerine Göre Sınıflandırılması
1. Toz İlaçlar (DP)
Toz halinde kullanılırlar. Aktif madde oranı %1-10 arasındadır. Dolgu maddesi olarak talk, kaolen, kieselgur, bentonit, profillit, kalsit, silis gibi maddeler kullanılır. Aktif madde katı ise dolgu maddesi ayrı öğütülerek sonradan karıştırılır. Aktif madde katı olmasına karşın ayrı öğütünce değirmene yapışması söz konusu ise dolgu maddesi ile birlikte öğütülür. Aktif madde sıvı ise toz ilaç yapmak için aktif madde önce emme yeteneği yüksek olan dolgu maddesine emdirilerek bir ön karışım elde edilir. Sonra bu ön karışım tekrar dolgu maddesiyle karıştırılıp öğütülerek istenilen oranda aktif maddeyi içeren preparat hazırlanır. Özellikle aktif maddesi sıvı olanlar için toz ilaç imalatında en az iki çeşit dolgu maddesi kullanılmalıdır. Toz ilaçların imalatında öğütmeyi kolaylaştıran ve kekleşmeyi önleyen bazı sentetik maddeler de kullanılmaktadır.
2. Islanabilir Toz İlaçlar (WP)
Islanabilir toz ilaçlar, toz ilaçlar görünümünde olup su ile karıştırılarak kullanılırlar. İçerdikleri aktif madde miktarı %25-80 arasındadır. Islanabilir toz ilaçlar su ile seyreltilerek kullanıldığı için aktif madde dışında ilaç zerrelerinin suda ıslanmasını, zerrelerin birbirinden ayrılmasını, zerrelerin su içinde çökmeden askıda kalmasını sağlayıcı maddeler içerirler. Islanabilir toz ilaçlarda, zerre büyüklüğünün 550 mikron, yapışma yeteneğinin yüksek ve köpüklenmenin düşük olması, zerrelerin aletin dibine çökmemesi ve askıda kalması istenilen en önemli hususlardır.
3. Tohum İlaçları (DS)
Tohumluk danelerin ilaçlanmasında kullanılan ilaçlardır. Bunların, toz ilaçlardan farkı, renk maddesi, tozumayı önleyici ve yapışmayı sağlayıcı demir oksit ve vazelin gibi maddelerin bulunmasıdır.
4. Suda Çözünen Toz İlaçlar (SP)
Bu formülasyonlar ince toz görünümündedir. Aktif madde ve diğer maddelerin suda çözünüp eriyik haline geldiği ilaçlardır. %50'den fazla aktif madde içerirler. Bu formülasyonu yapabilmek için önce ilaç içerisinde yer alacak aktif maddenin, ilacın tarlada kullanılacağı en yüksek kullanma dozunda suda çözünmesi gerekir. Birçok aktif madde suda çözünmediği için bu tip formülasyonlar belirli aktif maddelerden yapılır.
5. Emülsiyon Konsantre İlaçlar (EC)
Sıvı görünümünde olan bu ilaçlar %20-50 arasında aktif madde içerirler. Aktif maddenin dışında aktif maddeyi çözen organik çözücü ve emülgatör (emülsiye edici madde) bulunur. Bu grup formülasyonlar suda çözünmeyen, fakat organik çözücüde çözünen aktif maddeler için söz konusudur. Bu formülasyonların yapılması için önce aktif madde bir çözücüde çözülür ve sonra içerisine emülgatör katılır ve karıştırılır.
6. Akıcı Konsantre (Süspansiyon) İlaçlar (SC)
Aktif madde su ile karıştırıldıktan sonra yapı oluşturucu, yüzey gerilimi azaltıcı maddeler eklenerek elde edilen karışım çamur kıvamında veya biraz daha akıcıdır. Süspansiyon haline gelmeyi güçleştiren çözücü bulunmadığı için su içinde hemen karışırlar.
7. Granüller (GR)
Toz ilaçlardan parçacık büyüklüğü bakımından ayrılırlar. Zerre büyüklüğü 5002000 mikron arasında değişir. Aktif madde oranı %1-40 arasındadır. Granüler ilaçların taşıyıcıları mineral ve bitkisel kaynaklıdır. Mineral kaynaklardan en çok kil cinsinden olanlar kullanılır. Bu ilaçlar, çoğunlukla aktif maddenin taşıyıcı maddeye emdirilmesi yoluyla elde edildiklerinden taşıyıcı maddelerin emme gücü önemlidir. Son yıllarda granüler ilaçların kullanımının giderek arttığı görülmektedir. Entegre zararlı yönetiminde bu formülasyonun diğer formülasyonlara oranla faydalı faunaya olumsuz etkisinin düşük olması sebebiyle tercih edilmektedir.
8. Yağlar (GS)
Petrolün rafine edilmesi sırasında elde edilirler. Bunlara madensel yağlar da denir. Ülkemizde yazlık ve kışlık yağ olarak tanınırlar. Bu yağlarda doymuş ve doymamış hidrokarbonlar belirli oranlarda bulunur.
9. Peletler
Bu ilaçların zerre büyüklüğü fazladır. Genellikle, toprak altı zararlılarına karşı uygulanırlar.
10. Tabletler (TB)
Tablet halinde geliştirilmiş ve hava ile temasa geçince zehirli gaz veren ilaçlardır. Tablet halindeki bazı ilaçlar dolgu maddesine yanıcı madde ilave edilerek imal edilmişlerdir. Yandıklarında ortaya çıkan gaz ve duman ile etkili olurlar. Bunlar kapalı yerlerde kullanılırlar.
11. Aerosoller (AE)
Aktif madde sıvı ise sis, katı ise duman halinde havada bulunurlar. Aktif maddeyi itici ve dağıtıcı olarak basınç altındaki freon, karbondioksit, bütan ve propan gibi gazlar kullanılır. Özel kaplar içine aktif madde konduktan sonra sıkıştırılır ve supap vasıtasıyla karışım açığa çıkarılarak kullanılır. Bu formülasyon genelde insanların yaşadığı kapalı alanlardaki zararlılara karşı kullanılırlar.
12. Zehirli Yemler (RB)
Zehirli yemler; zararlıları cezbedici maddelere zehirli bileşikler ilave edilerek hazırlanırlar. Burada amaç, zararlıları kendi doğal çevrelerinde veya yakınında cezbetmek ve zehirlemektir. Zehirli yemler; zehir, yem, tatlandırıcı, yapıştırıcı ve insanları uyarıcı maddelerden oluşur.
13. Zehirli Şampuanlar
İnsan ve evcil hayvanlardaki ektoparazitlere karşı kullanılan ilaçlardır. İlaç şampuan olarak kullanılır.
14. Gaz Halinde Olanlar (GA)
Bunlar zehirli gaz vererek zararlıları öldüren ilaçlardır. Bu ilaçlar kapalı alanlarda çadır altında ürün veya toprak fumigasyonunda kullanılırlar.
15. Çok Düşük Hacimli Sıvılar (ULV)
ULV, hem formülasyon şekli ve hem de uygulama yöntemidir. ULV formülasyonlarında aktif madde oranı %80'in üzerindedir. Sıvı haldedir. ULV formülasyonu için kullanılacak çözücüler, belirli özellikler taşımalıdır. Çözücü çok az uçucu olmalı, aktif maddeyi çok iyi çözme gücüne sahip olmalı, vizkozitesi düşük olmalı ve aktif madde ile uyum sağlamalıdır. Bu ilaçlar, son yıllarda geliştirilmiş ve hassas elektronik aletlerle uygulanırlar.
16. Mikrokapsüller
Son yıllarda geliştirilen bir formülasyon şeklidir. Bir pestisitin bir kaç mm çapındaki damlacıkları veya küçük parçacıkları, plastik bir film tabakası ile kaplanması sonucunda elde edilirler. Bu polimer filmin kalınlığı ve bağlanma derecesi kimyasal maddenin açığa çıkmasını etkileyen özelliklerdir. Etki mekanizması, pestisitin önce film tabakası içine diffizyonu ve daha sonra kapsülün merkezi boşalıncaya kadar düzenli olarak serbest hale geçebilmesi şeklindedir. Bu formülasyonlar, çok uçucu olan ve kalıcılığı istenen pestisitler için yapılır. Yani, aktif maddenin bir süre o ortamda bulunmasını sağlamaktır.
17. Macunlar (PA)
Macun kıvamında formüle edilerek, fırça yardımı ile kullanılırlar.
18. Duvar Boyaları Karışımı
Duvar boyaları içerisine ilacın aktif maddesi ilave edilerek ev haşerelerine karşı geliştirilmişlerdir.
Bu formülasyonların dışında Sulu Formülasyon (AQ), Yağda Sulu Emülsiyon (EO), Suda Yağlı Emülsiyon (EW), Blok Yem (BB), Briket (BR), Daneli Yem (AE), Kapsül Süspansiyon (CS), Kristal (CR), Mikro Emülsiyon (ME), Mikro Granül (MG), Hazır Yem (RB), Suda Çözünen Konsantre (SL), Fumigant (FU), Granül Yem (GB), Suda Dağılabilen Granül (WG), Yağda Dağılabilen (OD) ve Suspo Emülsiyon (SE) gibi diğer bazı formülasyonlar da bulunmaktadır.
KAYNAK: TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ VE İLAÇLAR KİTABI
(Üçüncü Baskı) (Gözden geçirilmis ve genisletilmiş)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - 2012