OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARI İÇİN YEMEK LİSTELERİ ÖRNEKLERİ
Annelerin de, okul çocuklarına yemek servisi veren kurumların da en büyük sorunu çocuklar için ne pişirileceğidir. Burada esas olan hem çocukların sevebileceği yemeklerden oluşan listeler oluşturmak hem de çocukların tüm enerji ve besin ögesi gereksinimleri karşılamaktır. Tablo 1 de okull çocukları için uygun olan yemek listeleri kalıpları verilmiştir. Bu kalıplar çorba + köfte+ salata gibi, yemeğin ana grubunu belirtektedir. Ana gruplar genelde birinci kap yemekler (et, köfte, etli sebze, balık, tavuk vb), ikinci kap yemekler (pilav, makarna, börek, çorba vb) ve üçüncü kap yemekler (salata, tatlı, yoğurt, meyva, komposto vb) olarak sınıflandırılır. Yemek listelerini oluştururken geleneksel olarak birinci, ikinci ve üçüncü kap yemeklerden birer adet kullanılır. Ancak bu kurala her zaman uymak gerekmez. Kalıp 2 örnek birde görüldüğü gibi ikinci kap yerine iki adet üçüncü kap kullanılabilir. Önemli olan gün içinde kullanılan yemek lisltelerinin et grubu, süt grubu, sebze grubu ve tahıl grubu besinler açısından dengeli olmasıdır. Gün boyunca tüketilen besinlerin çocuklar için önerilen miktarlar kadar olması gerekir. Tablo 2 da kalıp içinde yer alan yemeğin hangi türlerinin yapılabileceği, Tablo 3 de bu yemeklerden yararlanılarak hazırlanmış yemek listeleri, Tablo 4 de de sekiz günlük bir yemek listesi verilmiştir. Sekiz günlük yemek listesinin öğle ve akşam yemeklerinde, 16 adet birinci kap yemek , 15 adet ikinci kap yemek , 17 adet üçüncü kap yemek yer almaktadır. "Öğle" ve "Akşam" verilen bu yemeklerin sekiz günlük yemek listesinde nasıl bir dağılım ile yer aldıkları da tablo 5 de gösterilmiştir.

Yemek listelerinde yer alan yemeklerin yapımı ve servisi elde mevcut personelin sayısı ve niteliği, mutfak ve yemek servisinde kullanılan araç ve gereçler, yörede bulunan besinler, kurum bütçesi gibi pek çok olanakla ilgilidir. Bu nedenle okullar koşullarına göre bazı yemekleri yapabilir, bazılarını yapamazlar. Kurumlar önce, yemek listesi için esas olacak yemek türleri arasından koşullarına uygun olanları belirlemeli ve kendilerine uygun yemek listeleri oluşturmalıdırlar. Parça etli yemekler yeterince yumuşak pişirilmezse küçük çocuklar tarafından tüketilemezler. Kurum, çocuklar için kullanılacak etleri uygun yumuşaklıkta temin edemiyorsa (bonfile, kontrfile vb) ve uygun marinasyon (zeytinyağı, soğan, baharat, yoğurt vb ile etleri bir süre bekletme) uygulayamıyorsa yemek listelerinide bu tür yemeklere yer verilmemelidir. Evlerde çocuklara hazırlanabilecek yemek çeşitleri daha çoktur. Anneler evde çocuklarına yemek hazırlarken, toplam gün içinde her besin grubundan almaları gereken miktarda besin bulundurmaya özen göstermelidirler. Bazı okullarda sabah, bazı okullarda ikindi kahvaltıları da verilmektedir. Sekiz günlük yemek listesi örneğinde kahvaltıya da yer verilmiştir (Kahvaltının önemi ve kahvaltıda kullanılabilecek besinler önceki yazıda anlatılmıştı). Ikindi kahvaltıları ise bir içecek ve yanında bir yiyecekten ibarettir. Içecek olarak, süt, ayran, meyve suyu ya da limonata verilebilir. Süt ikindi kahvaltısında haftada en az üç kez kullanılmalıdır. Limonata en fazla iki haftada bir ve meyve suyu ile dönüşümlü olarak kullanılmalıdır. Ikindi kahvaltısında içecek yanında verilebilecek besinler, kek, poğaça, sandviç (peynirli, ton balıklı, yumurtalı vb), börek ya da kurum bütçesine bağlı olarak hazır tahıl ürünü (cornflakes vb) olabilir. Çocuklar severek tüketiyorlarsa ara sıra ikindi kahvaltısında muhallebi, sütlaç gibi sütlü tatlılar da verilebilir. Bir öğün bu tip bir tatlı yiyen çocuk diğer öğün için daha fazla açlık duyar. Bisküvi + ıhlamur, kuru pasta+ çay gibi kahvaltılar uygun kahvaltılar değildir.

Tablo 3: Okul Çağı Çocukları Için Uygun Yemek Listesi Kalıpları
Kalıp 1-
Çorba
Köfte
Salata ya da Meyva

KALIP 2-
Köfte
Zeytinyağlı sebze ya da salata
Tatlı

KALIP 3
Tavuk
Pilav
Cacık ya da Salata KALIP 4
Çorba
Dolma
Salata ya da Yoğurt ya da Meyva

KALIP 5
Dolma
Börek
Komposto ya da meyva suyu

KALIP 6
Etli Sebze Yemeği
Makarna ya da Pilav ya da Börek
Salata ya da Ayran ya da Cacık

KALIP- 7
Etli Kuru Baklagil
Pilav ya da Makarna
Salata ya da Ayran ya da Cacık

KALIP- 8
Balık
Pilav ya da çorba
Salata ya da meyva

KALIP- 9
Çorba ya da Z.Y. Sebze yemeği
Omlet
Salata ya da Meyva

KALIP- 10
Parça etli yemek
Pilav ya da Makarna ya da Çorba
Salata ya da Cacık ya da Meyva

Tablo 4:Kalıplardaki Yemeklerden Yapılabilecek Yemek Çeşitleri
Et Yemekleri
Tas Kebabı
Çiftlik Kebap
Haşlama Et
Elbasan Tava Köfte Yemekleri
Izgara Köfte
Izmir Köfte
Çiftlik Köfte
Kadın Budu Köfte
Terbiyeli Köfte Tavuk Yemekleri
Tavuk Sote
Haşlama Tavuk
Sebzeli Tavuk
Fırında Tavuk
Tavuk Şinitzel
Balık Yemekleri
Buğulama Hamsi/Diğer
Hamsi Tava/Diğer
Mezgit Tava
Fırında Palamut
Palamut Izgara Omlet Çeşitleri
Sebzeli Omlet
Beyaz Peynirli Omlet
Kaşar Peynirli Omlet
Patatesli Omlet
Etli Sebze Yemekleri
Kıymalı Ispanak
Kıymalı Patates
Etli Taze Fasulye
Kıymalı Kabak
Etli Türlü
Dolma Çeşitleri
Kabak Dolma
Biber Dolma
Domates Dolma
Yaprak Sarma,
Lahana sarma Kuru Baklagil Yemekleri
Kıymalı Nohut
Kıymalı Fasulye
Kıymalı Mercimek
Çorbalar
Mercimek Çorba
Yayla Çorba
Sebze Çorba
Ezogelin Çorba
Domates Çorba
Patates Çorba
Pilavlar
Pirinç Pilavı
Sebzeli Pilav
Domatesli Pilav
Bulgur Pilavı
Makarnalar
Peynirli Makarna
Kıymalı Makarna
Fırın Makarna
Yoğ. Kıy. Mantı Makarnası Börekler
Kıymalı Börek
Peynirli Börek
Sigara Böreği
Ispanaklı Börek
Kabak vb Sebzeli Börek
Zeytinyağlı Yemekler
Z.Y. Prasa
Z.Y. Taze Fasulye
Barbunya Pilaki Tatlılar
Sütlaç
Muhallebi
Krem Karamel
Çukulatalı puding
Ayva Tatlısı
Elma Tatlısı
Irmik Helvası Salatalar
Söğüş Salata
Karışık Salata
Havuç Salata
Cacık

Tablo 5: Kalıplara Uygun Yemek Listeleri Örnekleri

KaLIP - 1
Çorba
Köfte
Salata/Meyva
ÖRNEKLER
(1)
Domates çorba
Izgara kötfe, patates püreli
Kıvırcık salata
(2)
Yayla çorba
Izmir köfte
Mandalina
(3)
Sebze çorba
Tavuk Köfte
Çoban salata KALIP 2
Köfte
Salata/Zeytinyağlı sebze
Tatlı
ÖRNEKLER
(1)
Terbiyeli sulu köfte
Karışık Salata
Kadayıf
(2)
Izgara Köfte
Zeytinyağlı Fasulye
Sütlaç
(3)
Kadın Budu Köfte (püreli)
Söğüş Salata
Krem Şokola

KALIP  3

Tavuk
Pilav
Cacık/Salata
ÖRNEKLER
(1)
Tavuk sote
Pirinç pilavi
Cacık
(2)
Haşlama Tavuk
Iç Pilav
Domates Salata
(3)
Sebzeli Tavuk
Domatesli Pilav
Cacık

KALIP  4

Çorba
Dolma
Salata/Yoğurt/Meyva
ÖRNEKLER
(1)
Mercimek Çorba
Biber Dolma
Domates Salata
(2)
Domates Çorba
Yoğ.Kabak Dolma
Elma
(3)
Patates Çorba
Domates Dolma
Mandalina
KALIP 5
Dolma
Börek
Komposto/meyva suyu
ÖRNEKLER
(1)
Biber Dolma
Peynirli Börek
Portakal Suyu

(2)
Kabak Dolma (Yoğurtlu)
Sıgara Böreği
Elma Komposto

(3)
Domates Dolma
Ispanaklı Börek
Ayva Komposto

KALIP 6

Etli Sebze Yemeği
Makarna/Pilav/Börek
Salata/Ayran/Cacık/Komposto

ÖRNEKLER
(1)
Etli Türlü
Peynirli Makarna
Cacık

(2)
Etli Taze Fasulye
Şehriyeli Pilav
Karışık Salata

(3)
Kıymalı Ispanak (yoğ)
Peynirli Börek
Elma Komposto
KALIP- 7

Etli Kuru Baklagil
Pilav/Makarna/Börek
Salata/Ayran/Cacık/Komp.

ÖRNEKLER

(1)
Etli Kuru Fasulye
Şehriyeli Pilav
Ayran

(2)
Kıymalı yeşil mercimek
Peynirli Makana
Cacık

(3)
Etli Nohut
Ispanaklı Börek
Ayva Komposto

KALIP- 8

Balık
Pilav
Salata

ÖRNEKLER

(1)
Palamut Izgara
Domatesi Pilav
Kıvırcık salata

(2)
Hamsi buğulama
Karışık Salata
Kadayıf

(3)
Mercimek çorba
Mezgit Tava
Çoban Salata
KALIP -9

Çorba/Z.Y. Sebze yemeği
Omlet
Salata/Meyva/Tatlı

ÖRNEKLER

(1)
Mercimek çorba
Sebzeli Omlet
Portakal

(2)
(2) Peynirli omlet
Z.Y. Fasulye
Sütlaç

(3)
Yayla Çorba
Patatesli Omlet
Karışık Salata

KALIP_ 10

Parça etli yemek
Pilav/Makarna/Çorba
Salata/Cacık/Meyva

ÖRNEKLER

(1)
Tas Kebabı
Bezelyeli Pilav
Cacık

(2)
Çiftlik Kebap
Peynirli Makarna
Karışık Salata

(3)
Haşlama Et
Domatesli Pilav
Mandalina

Tablo 6😮kul Çağı Çocukları Için Sekiz* Günlük Örnek Yemek Listesi**
SABAH ÖĞLE IKINDI AKŞAM

1 Süt
Reçel+zeytin
Meyva suyu Yayla Çorba
Çiftlik Köfte
Mandalina Ay çöreği
Ayran Etli Taze Fasulye
Peynirli Makarna
Karışık salata

2 Süt
Yumurta***
Meyva suyu Haşlama Tavuk
Iç Pilav
Cacık Meyva Suyu
Peynirli Sandviç Yoğ. Kabak Dolma
Söğüş Salata****
Çikolatalı Puding

3 Süt
Kahvaltılık hazır tahıl ürünü
Meyva suyu Etli Kuru Nohut
Ispanaklı Börek
Elma Komposto Süt
Üzümlü Kek Izmir Köfte
Fırın Makarna
Meyva suyu

4 Süt
Peynir+zeytin
Meyva suyu Mercimek unu Çorba
Izgara Palamut
Karışık Salata Süt
Paskalya Çöreği Kabak kalye
Domatesli Pilav
Üzüm

5 Süt
Kurabiye
Meyva suyu Terbiyeli Köfte
Sigara Böreği
Ayran Limonata
Simit Peynirli Omlet
Barbunya Pilaki
Sütlaç

6 Süt
Yumurta
Meyva suyu Tavuk Sote
Makarna
Ayran Süt
Cevizli Kek Hav-Patates Çorba
Biber Dolma
Elma

7 Süt
Kahvaltılık hazır tahıl ürünü
Meyva suyu Etli Kuru Fasulye
Pilav
Havuç Salata Süt
Salamlı Sandviç Tas Kebabı
Z.Y. Fasulye
Tel Kadayıf

8 Süt
Fındık ezmesi
Meyva suyu Sebze Çorba
Püreli Izgara Köfte
Portakal Meyva suyu
Peynirli Poğaça
Yoğ. Kıy. Ispanak
Peynirli Makarna
Ayva Komposto

Yemek Listesi, haftanın her günü aynı yemek kullanılmaması için 8 günlük hazırlanmıştır. Aynı yemek 8 günde birden fazla tekrarlanmamıştır. Yemek listelerindeki sebze ve meyvalardan bazıları bazı bölgelerde her mevsim bulunmayabilir, bu durumda yörede bulunabilen sebze ya da meyva ile değiştirilir.
** Çocuklar öğünlerde yedikleri yemek ve besin miktarına bağlı olarak ekmek de tüketebilirler. Yemek listelerine ayrıca"EKMEK" yazılmamıştır. Anneler ya da kurum görevlileri çocuğun iştah ve alışkanlık durumuna göre ekmek servisini yapmalıdırlar. Çocukların günlük tüketmeleri gereken ekmek ve besin miktarları Tablo 2 de verilmiştir.
*** Sabah kahvaltısında verilen yumurtalar, rafadan, katı, omlet, scramble (tavada az süt ve yağ ile karıştırarak pişirilmiş), vb değişik şekillerde hazırlanıp verilebilir. Hazırlanış şekli çocuğun istek ve alışkanlıklarına göre seçilir..
**** Yemek listelerinin her zaman birinci, ikinci ve üçüncü kap yemeklerden oluşturulması zorunluluğu olmadığı yukarıda belirtilmişti. Görüldüğü gibi bu menüde ikinci kap yerine iki defa üçüncü kap yemek kullanılmıştır. Bu tür kalıplar, et, köfte, tavuk, balık verildiği durumlardaa da kullanılabilir.

Tablo 7: Sekiz Günlük Yemek Listesinde Yer Alan Yemeklerin Gruplara Göre Dağılımı*

I. Grup
Yemekler II. Grup Yemekler III. Grup Yemekler
Et yemeği 1 Çorba 4 Meyva 4
Köfte 4 Pilav 3 Salata 4
Etli Sebze Yemeği 3 Makarna 4 Cacık-yoğ.-ayran 3
Tavuk 2 Börek 2 Tatlı 3
Balık 1 Z.Y. Yemek 2 Komposto 2
Omlet 1 Meyva suyu 1
Dolma 2
Kuru Baklagil Yemeği 2

Sekiz gün içinde et yemeği 1 kez, tavuk 2 kez balık 1 kez kullanılmıştır. Balık bol ve ucuz bulunduğunda et ve tavuk yerine daha sık kullanılabilir. Balık çok yararlı bir besindir. Ancak temiz sulardan yakalanmış olması ve bayat olmaması çok önemlidir. Çabuk bozulabildiği ve kurumlarda hazırlanıp servisi zor olduğu için şartlar uygun değilse, çocuklar tarafından da yenmiyorsa kullanılmamalıdır.