Nane (Mentha piperita) Genel Özellikleri

Genel Özellikleri

Nane’nin anavatanı Akdeniz Bölgesi ve özellikle Anadolu, Mısır’dır. Nene Labiatae familyasından Mentha piperita’dır. Nane bitkisi tohumla üretilebilirse de, pratikte bu yol kullanılmaz.

Nane kök, gönde veya yaprak çeliği ile üretilir. En çok kök çeliği kullanılır. Çok yıllık bir bitkidir, fakat vegetatif ve generatif gelişmesini aynı yıl içinde tamamlar. İlkbaharda sayısız sürgünler meydana gelir.
Gün uzunluğuna bağlı olarak sayısız sürgünler meydana gelir. İlkbaharda sayısız sürgünler meydana gelir. Gün uzunluğuna bağlı olarak, Mayıs ayından itibaren generatif gelişmeye başlar. Bitkiler çiçeklenir. Ağustos’ dan sonra generatif gelişmeye başlar. Bitkiler kışa girerken üst aksam kurur ve toprak altı kök gövdesi ile kışı geçirir. Ertesi yıl kök gövdesinden yeniden sürgünler meydana gelir. Böylece yıllar boyu nane aynı hayat çemberiyle yaşamını sürdürür.
Saçak kök görünümündedir. Derinliği 60-100 cm kadar iner. Köklerin büyük bir bölümü toprağın 20-30 cm derinliğinde bulunur. Gövde, yapraklar rahatlıkla kök salabilir.
Yarı odunsu bir gövdesi vardır. Gövde 40-80 cm kadar boylanır. Başlangıçta gövde yeşildir. Zamanla dip kısmından yukarı doğru gövde odunlaşmaya başlar. Rengi mor veya kahverengine dönüşür. Gövde boğum ve boğum aralarından meydana gelir. Boğum araları yetişme koşullarına ve çeşit özelliğine bağlı olarak 2-3 cm arasında değişir. Gövde bazı çeşitlerde yuvarlak, bazı çeşitlerde köşelidir. Mayıs ayından başlayarak Haziran ve Temmuz aylarında her sürgünün uç kısmında çiçek tomurcukları oluşumu meydana gelir.
Yapraklar gövdenin boğumlarından, karşılıklı iki adet çıkar. Yapraklar uzun, oval uç kısımları sivri olup yaprak üst kısımları damarlı, bu yüzden üzeri pürüzlüdür. Rengi açık yeşil, koyu yeşil, bazen antosiyan içerir. Bu yüzden rengi morlaşır. Alt yüzünde damarlar dışarı çıkmıştır. Genellikle alt yüz mat yeşil renkli olup damarlar mordur. Alt yüzde tüyler bulunur. Bazı çeşitlerde hem alt hem de üst yüz tüylüdür. Tüyler seyrektir. Yabani tiplerde yaprak rengi açık yeşil veya gri yeşil olabilir. Yapraklarda yağ bezeleri bulunur, kendine özgü bir kokusu vardır.

Naneler uzun günde çiçek açar. Çiçekler sürgün uçlarında başak şeklinde meydana gelir. Çiçekler erdişi olup, uzun ince bir boru görünümündedir. Çanak yaprakları 4 adettir. Çiçek sapında birleşmiş olup üst kısmında birbirinden ayrılır. Uç kısımları sivri, rengi yeşil, mor yeşildir.Taç yapraklar dipte boru biçiminde, uçta 4 çalı ve mor renklidir. Dört adet erkek organ, uzun saplı ve iri takkelidir. Dişi organ ortada bulunup ince uzun bir dişicik tepesi iki parçalıdır. Yumurtalık 4 karpellidir. Bir çiçekte 2-6 arasında tohum bulunur. Yabancı döllenmeyi arılar ve böcekler gerçekleştirir. Yabancı döllenmeye neden, dişi organ boyunun, erkek organ boyundan daha uzun olması gösterilir.
Tohum ve Çimlenme Özellikleri

Tohumları yuvarlak, küçük ve 0,2-0,5 mm çapındadır. Rengi esmer, kahverengidir. Temizlik oranı %98-99, çimlenme özelliği %80-85’tir. Tohumları aydınlıkta çimlenir. Karanlık çimlenme oranını büyük ölçüde düşürür. Çimlenme sıcaklığı 20-30’dir. Çimlenme 15-20 gün sonra meydana gelir. Tohumların bir dane ağırlığı 0,05-0,12 g, bir litresi 650-700 g, 1 kilogram tohumlukta 13-20 milyon adet tohum bulunur.

İklim İstekleri

Serin iklimlerden sıcak iklimlere kadar yetişme yeri değişir. Sıcak ve kurak koşullarda bitki gelişmesi oldukça kısıtlanır. Bitki boyu ve yapraklar küçük kalır. Yapraklarda tüylülük artar. Nemli ve serin iklimlerde en kaliteli nane üretimi yapılır. Sıcaklık 12-25 C arasında olmalıdır. Nane düşük sıcaklıklarda ilkbahar döneminde etkilenir. Kışa girerken toprak altı organları odunlaştığından soğuklardan korkmaz. Ankara koşullarında toprak sıcaklığının -20 C düştüğü durumlarda bile naneler donmadan kışı geçirmiştir. Nane fazla ışık şiddetinden hoşlanmaz. Hafif gölgeli yerlerde yetiştirilmelidir. Kuvvetli ışık, yaprakların küçülmesine; uzun gün, çabuk çiçek açılmasına neden olur. Gün uzunluğu 12 saatin üzerine çıkması erken çiçeklenmeyi hızlandırır. Çiçeklenme yaprak kalitesini bozar. Sürgün boyunun kısa kalmasına ve az yaprak oluşumuna etki eder.

Toprak İstekleri

Nane, taşlı çakıllı topraklarda bile yetiştirilebilir. Bununla beraber kumlu-tınlı topraklarda en iyi üretim yapılır. Topraktaki kil miktarı arttıkça nanede gelişmede ve büyüme tekrar düşer. Toprakta organik madde bulunmasını ister.
Gübreleme

Nane azotlu gübreden hoşlanır. Toprakta bol organik madde bulunmasını ister. Nane çok yıllık bir bitki olduğundan ilk gübrelemede dekara 4-6 ton ahır gübresi, sıralar arasına karıştırılır. Gübrenin iyi yanmış olmasında yarar vardır.
Ticaret gübreleri içinde özellikle azottan hoşlanır. Kaliteyi düzeltmek açısından diğer gübrelerde ihmal edilmemelidir. Dekara 10-15 kg azotlu, 8-10 kg fosforlu ve potasyumlu gübreler, sonbaharda ahır gübresi içine karıştırılarak atılabilir. Azotlu gübreler iki kısımda, birincisi sürmeden önce, ikincisi birinci biçimden sonra atılır.
Yetiştirme Tekniği

Nane çelikle üretilir. Yaprak, dal ve kök çeliği kullanılır. Pratikte en çok dal ve kök çeliği ile üretim yapılır. Bir yıl önce eski naneliklerde kalitesi güzel olan bitkiler tesbir edilir. İlkbaharda bu işaretlenen bitkiler sökülüp çıkartılır. Bunlar parçalara ayrılır. Dipte küçük kök bulunduran her daldan birer çelik yapılır.
Nanenin yeşil sürgününden 2’er yapraklı çelik yapmak bunu kum veya perlit içine dikerek, nemli koşullarda köklendirmek ve fide elde etmek de mümkündür. Çok kolay kök meydana getirir. Aynı durum yapraklarla da yapılabilir. Elde bulunan köklü bitkiler ilkbaharda 15-20 cm derinlikte işlenmiş, 4-6 ton ahır gübresi atılmış tavalara 5x25 cm ara ile dikilir, sulanır. Nane çok çabuk büyür, 1-2 ay içinde sıraları doldurur. Bitkiler 30-50 cm boya ulaşınca bir kez biçilir. Bunlar pazara yollanır.
Ticaret gübresi atılıp bitkiler tekrar büyümeye bırakılır. Birinci yıl başka biçim yapılmaz, Sonbaharda tekrar ahır gübresi ve ticaret gübresi sıralar arasında atılır. Ertesi yıl naneler sıcaklık 8-10 C’ yi bulunca yeniden sürer. Bu yıl nane daha kuvvetlidir. Uzun baharı olan ılık yerlerde 2-4 biçim yapılır. Tekrar bitkiler kendi haline bırakılır. Böylece nane üretimi aynı parselde 5-6 yıl devam eder. 6 yıldan sonra toprakta yorgunluk görülür.

Hasat

Nane sürgünleri uzun süre bekletilirse, sürgün uçlarında çiçek açar. Bu bakımdan çimlenme öncesi biçilerek hasat edilir. Biçim yaparken kökler zedelenmemelidir. Biçilen naneler hemen demet yapılır.
Standardizasyon

Nanenin standardı çıkartılmamıştır. Fakat piyasaya arz edilecek naneler taze halde olmalı, yaprakları buruşmuş, kızışmış olmamalıdır. Hasat sonrası bitkiler temizlenmeli, üzerinde toz, çamur, ilaç atıkları kalmamalı ve demetler arasında yabani bitkiler bulunmamalı, çiçeklenmiş nane bitkileri katılmamalıdır.
Muhafaza

Naneler, taze ve kuru halde tüketilir. Taze nane uzun süre saklanamaz, Soğuk hava depolarında dağınık halde 2-4C’de %80-85 nemde 8-10 gün muhafaza edilebilir. Depolama sırasında naneler kasalar içerisine konur. Kasalara fazla nane doldurulmamalıdır. Nane normal odalarda, gölge yerlerde ve 20-25C’de 8-10 günde masalar üzerinde, istenirse 50-60C’de özel kurutma odalarında 1-3 günde tel elekler üzerinde çabucak kurutulur. Özel kurutma sanayiye dönük ve fazla üretim durumlarında gerçekleşir. Kurutulan naneler ya olduğu gibi, ya da toz haline getirilerek naylon çuvallar içinde uzun süre saklanır.
Verim

Nane verimi düşer. Yeni bir yerde işlem tekrarlanır. Her biçimde naneden dekara 500-1000 kg ürün alınır.

bahcenet.com