Türkiye'de spekülatörlerin de işin içine karıştığı pirinç fiyatlarındaki anormal yükselişle dikkat çeken ve dünya çapında bir çok ülkede toplumsal huzursuzluklara yol açan aşırı yüksek fiyatlı gıdada yeni bir pirinç vakasının mısırda yaşanması bekleniyor. Üstelik mısır kümes hayvanları ile küçük baş hayvanların başlıca besini olduğu için bu kez işin içinde tavuk ve et fiyatlarının da artması riski var. Kahvaltılık gevrekler ve cips gibi mısırdan üretilen market ürünleri ise cabası. Geçen hafta Chicago Emtia Borsası'nda (CBOT) işlem gören mayıs vadeli mısırın buşel başına fiyatı 6.40 doları görerek CBOT borsası tarihinde bir kontrata verilmiş en yüksek teklife imza attı. Mısır en yüksek spot fiyatı ise yine bu ayın ilk haftasında 6.16 dolar ile CBOT'ta gördü. Oysa henüz geçen seneye kadar mısır en fazla 2 dolara çıkmıştı. Ancak mısırdan üretilen alternatif yakıt etanole olan talep arttıkça, mortgage krizinde aldıkları yaraları sarmak isteyen spekülatör yatırım fonları tarımsal emtia piyasalarına yüklendi. Bu da mısır fiyatlarını coşturdu. Tıpkı pirinç gibi mısır da geçen temmuzda patlak veren emlak krizi sonrasında faizlerde başlayan hızlı indirim süreci ile aralarında hedge fonların da bulunduğu bir grup yatırım fonu için adeta "güvenli liman" haline geldi. Haziran ayında buşel başına 3.75 dolar civarında olan mısır, kriz patlak verdiğinden bu yana yüzde 170'e yakın pahalandı.
Geçen sene İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yanaki en büyük mısır ekimini yapan ABD'li çifçilerin ise bu yıl üretim maliyeti yüksek olduğu için yüzde 8 daha az mısır ekmesi bekleniyor. Bir çok çiftçinin mısırdan soya fasülyesine geçiş yaptığını belirten ABD Tarım Bakanlığı'nın tahminlerine göre bu sene mısır yerine yüzde 18 daha fazla soya fasülyesi ekilecek. Bu da mısır fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturan bir diğer faktör. Uzmanlara göre mısırın çok kısa bir süre içinde buşel başına 8 dolara kadar yükselmesi işten bile değil. 2001'den 2006'ya kadar ABD'deki gıda fiyatları her yıl ortalama yüzde 2,5'lik bir artış gösterirken, bu oran bu yılın ilk üç ayı için yıllık bazda yüzde 5,3 oldu. Dünya Bankası'nın tahminlerine göre dünya çapındaki gıda fiyatı artışı ise son 3 yıl içinde adeta ikiye katlandı.

Mısır fiyatları bir yılda yüzde 50 arttı
"Bir mucize olur da herşey tersine dönerse, dolar değer kazanmaya başlarsa o zaman mısırda daha düşük seviyelerden bahsedebiliriz" diyen Wachovia Securities'den Bill Nelson'a göre önümüzdeki dönem mısırda yükseliş yaşanmaya devam edilecek. Reuters'a konuşan Nelson'a göre mısır fiyatının 4-5 dolara inme ihtimali 7-8 dolara çıkma ihtimalinden çok daha düşük. ABD'de mısır fiyatları son bir yıl içinde gerek biyoyakıt talebindeki artış gerekse mortgage krizi ve dolardaki kan kaybından kaynaklanan zararlarını tarımsal emtiada kapatmaya çalışan spekülatör fonların yüklü yatırımları nedeniyle yüzde 50 artmış durumda. Uzmanlar bu artışın bir süre sonra et ve tavuk fiyatlarına da yansıyacağını, bunun dünya çapında yeni bir gıda fiyatı krizi dalgasına yol açacağını öngörüyor.
Mısırdaki pahalanma şimdiden bazı tavuk üreticilerini vurmaya başladı bile. ABD'nin ünlü tavuk üreticilerinden Pilgrim's Pride Corp. bu ay içinde artan besleme maliyetleri yüzünden ikinci kez üretim kesintisine gideceklerini duyurdu. Bir diğer tavuk üreticisi Tyson Foods ise üretim yılı boyunca kâr edemedi ve yöneticileri artan yem maliyetlerinin tavuk fiyatlarını etkileyeceği yönünde açıklamalar yaptı. ABD Tarım Bakanlığı'nın verilerine göre bir tavuğun yarım kilo ağırlığa ulaşması için 0,55 kilo mısırla beslenmesi gerekiyor. Yani tavuğun kesilecek besiye gelinceye kadar kendi ağırlığından daha fazla mısır yemesi şart. Mısırın buşel fiyatı 4 dolar olarak kabul edilip yapılacak bir hesaplamada ise tavuğa yarım kilo aldırmak için 8,75 sentlik mısır harcaması yapılması gerekiyor. Bu maliyet mısır 6 dolar olduğu zaman 12,86 sente kadar çıkıyor. Bir domuza yarım kilo aldırmanın maliyeti ise 1 kilo 650 gram mısırdan geçiyor.

Tavuk besleme maliyeti yüzde 45 yükseldi
Mart ayı başında mısırdaki fiyat artışlarına istinaden bir açıklama yapan ABD Tarım Bakanlığı etanol üretimi için artan mısır talebinin tavuk ve et ürünlerinin maliyetlerini artıracağını, kırmızı et, domuz ve tavuk fiyatlarının yükseleceğini belirtmişti. Aylık hasat raporunda kümes üretiminin maliyetlerinin artacağını, geçen sene üretilen mısırın yüzde 20'sinin ise etanol üretimine gittiğini belirten bakanlık bu yılki mısır üretiminin yüzde 25'inin yine etanol üretiminde kullanılmasını öngörüyor. ABD'deki Ulusal Tavuk Konseyi'ne göre ise mısırdaki pahalanma tavukların beslenme maliyetlerini yüzde 45 oranında artırmış durumda. Tüketicilerin en fazla rağbet ettiği et ürünü olan tavuğun kısa süre içindeki market fiyatlarının da yükseleceğini öngören konsey ayrıca etanol üretimindeki artış nedeniyle mısırda sıkıntı çekileceğini savunuyor. Japon otomotiv devi Toyota'nın kendi pazarında ABD'li rakipleri Ford ve GM'i devirmesinde biyoyakıt teknolojili Prius modelinin önemli bir etkisi olmuştu. Petrol fiyatlarında dolardaki kan kaybının da etkisiyle yaşanan artışlar sonucu otomotivciler çevre dostu biyotakıt üretimine itince biyoyakıtın temel girdisi olan mısırdaki fiyat artışları körüklendi. ABC News'de yer alan bir habere göre ise küresel mısır fiyatlarındaki çıkışın 3'te 1'i etanolden kaynaklanıyor. Minnesota Üniversitesi profesörlerinden Ford Runge'nin araştırmasına göre geri kalan 3'te 2'lik kısımda hava şartları ve yatırım olarak talebin etkisi var. Son iki yıl içinde mısır ve diğer tahılların küresel tüketiminde 80 milyon tonluk bir artış yaşandı. Bu artışın neredeyse yarısı ise biyoyakıt üretimindeki artıştan kaynaklandı.

Dünya çapında bir çok ülkede toplumsal huzursuzluklara yol açan aşırı yüksek fiyatlı gıdada yeni bir pirinç vakasının mısırda yaşanması bekleniyor...
( KB)