iris persiea L. (Süsen) Iridaceae

[Fitopatolog]

Şubat - Mayıs aylarında çiçek açan, çok senelik, süsen türlerinin çoğunun ri-zomlu olmasına mukabil soğanlı, otsu bir bitkidir (Şek. 1). 1,5 - 2,5 snı çapındaki soğanlarının üzeri zarımsı kahve renginde bir örtü ile örtülmüştür. Bitkinin taban kısmında bulunan 5 - 8 sm uzunluğundaki yapraklar iki sıralı dizilmiş olup, oluk yapacak şekilde katlanmış, ucu sivri, kılıç biçimlidir. Bir veya birden fazla çiçek taban kısımlarında, yaklaşık olarak 5 sm uzunlukta bir spata ile sarılı bulunur. Erdişi olan çiçekler aşağıda bir tüp meydana getirecek şekilde birleşmiş 6 perigon yaprağından ibaret bir çiçekörtüsüne maliktir. Perigon yapraklarından 3 dışta-kiler uç kısımlarında arkaya doğru kıvrıktır. Uçlarında koyu mor renge dönen açık eflâtun renkteki bu yapraklar orta kısımlarında mor renkli nokta, veya çizgiye malik turuncu renkte bir çıkıntı gösterirler, içteki 3 perigon yaprağı ise dıştakiîerden küçük olup, arkaya ve aşağıya doğru eğilmiş uzunca spatül biçiminde ve açık eflâtun renktedir. Sayıları 3 olan dışa-bakan erkek organlar çiçek tüpünün ağzına bağlanmış olup, perigon yapraklarına benzeyen stiîus loplarının alt yüzeyinde bulunan ay biçimindeki stignıa kısmiyle örtülüdürler (Şek. 2, 3). 3 nıeyvayaprağmdan yapılmış yumurtalık 3 gözlüdür, ve aksiller plasentalanma gösteren çok sayıda tohum-taslağı ihtiva eder (Şek. 4). Meyva lokulusid bir kapsüldür.
Yayılışı : Güney Anadoluda bulunmaktadır.
Kullanılışı: Süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Rizom taşıyan süsen türlerinin rizomları tıpta içten balgam ve idrar söktürücü, kusturucu, dıştan yaraları iyi edici olarak kullanıldığı gibi; ihtiva etliği güzel, menekşe kokusundaki maddeden ötürü lâvantacılıkta da kullanılmaktadır.