Aristolochia clematidis L. (Lohusaotu) Aristolochiaceae

[Fitopatolog]

Aristolochia clematidis L. (Lohusaotu) Aristolochiaceae

Mayıs - Ağustos aylarında çiçek açan, 20 - 80 sm yükseklikte, çok senelik, fena kokulu, rizoma malik otsu bir bitkidir. Dallanma göstermeyen ince gövdesi dik durumlu olup, üzerinde boyuna oluklar teşkil edecek tarzda girinti çıkıntılar ihtiva etmektedir (Şek. 1). Gövde üzerinde sarmal durumda bulunan, uzunca sapları olan yapraklar, ucu küt, tabanı derince bir şekilde ikiye ayrılmış kalp biçiminde, açık yeşil renkte aya kısmına maliktir. Yaprakların koltuğunda 1 - 8 tanesi bir arada bulunan, kısa saplı, tek-simetrili, erdişi çiçekler 2,5-3 sm uzunluğundadır (Şek. 2, 3). Çiçekörtüsünü teşkil eden yeşilimsi sarı renkli, tüysüz 3 perigon yaprağı, yumurtalığı saran kısımda genişleyen, eğik bir dilcikle nihayetlenen, boruya benzeyen bir tüp meydana getirecek tarzda aralarında birleşmiştir. 6 tane erkek organın dışa-bakan anterîeri stilusun meydana getirdiği sütuncuğa arka taraflarıyla birleşmiş bulunmaktadır (Şek. 4). 6 loplu stigma bu sütuncuğun üzerinde bulunur. Alt-durumlu olan 6 gözlü yumurtalığın her gözünde aksiller plasentalanma gösteren çok sayıda tohum-taslağı bulunmaktadır. Meyvalar olgunlaştıkta yüzeyi derimsi, armut şeklinde, sarkık vaziyette sep-tisid kapsüller meydana getirir (Şek. 5, 6). Kapsülün her gözünde üst üste sıralar teşkil eden tohumlar yassıdır ve üzerleri kalın bir rafe ile örtülüdür (Şek. 7, 8). Tohumlar etli bir endosperma ve küçük bir embriyo ihtiva etmektedir.
Çiçek biyoloji bakımından ilgi çekicidir. Çiçek tüpünün içi aşağıya doğru bakan tüylerle örtülüdür. Diğer çiçeklerden polen getiren böceklerin içeri girmesiyle tez-dişi olan çiçeklerin döllenmesi sağlanmakta, böceklerin ancak daha geç olgunlaşan anterlerin olgunlaşmasından sonra tüpteki tüylerin dökülmesi sonucunda dışarı çıkabilmesiyle gittikleri başka bir çiçeğin tozlaşması mümkün olabilmektedir.
Yayılışı: Marmara ve Karadeniz bölgelerinde bulunmaktadır.
Kullanılışı : Halk arasında romatizmaya karşı, âdet ve idrar söktürü-cü olarak bilinmekteyse de kullanılması tehlikelidir. Tıpta yaraları iyi edici, nıü-nebbih ve kan temizleyici olarak tanınmaktadır. Anadoludaki bitkiler henüz tıbbî kıymetleri bakımından incelenmiş değildir.