Tweet
1. Agrostemma githago L. (Karamuk)
2. Saponaria officinalis L. (Sabunotu)
Caryophyllaceae..
Agrostemma githago. — Haziran - Ağustos aylarında çiçek açan, umumiyetle ekin tarlalarında yetişen, 30 - 100 sm yükseklikte, bir senelik, zehir ihtiva eden, çok tüylü, otsu bir bitkidir. Yaprakların çıktığı yerlerde şişkinlik gösteren dik durunılu gövde ya basittir, veya tepeye doğru ikiye çatallanmıştır (Şek. 1). Gövde üzerinde karşılıklı durumda yer alan, ucu sivri, kenarları tam olan şeritsi mızrak biçimli, sapsız yapraklar taban kısımlarında birbirleriyle birleşmiştir. Kırmızımsı mor ve nadiren beyaz renkli, 3 sm uzunluktaki, erdişi çiçekler dalların nihayetinde tek olarak bulunmaktadır. Çiçeğin dışındaki 5 adet, çok tüylü, şeritsi mızrak biçimli kaliks yaprakları aşağı kısımlarında, yumurtamsı bir tüp meydana getirecek tarzda birbirleriyle birleşmiştir. Kaliks yapraklarından kısa olan 5 tane, serbest korolla yaprağının geriye doğru kıvrılmış yaygın kısmının nihayeti ya tamdır veya hafifçe ikiye bölünmüştür. Çiçekte 10 tane erkek organ vardır. 5 meyvayaprağmdan ibaret üst-durumlu dişi organ tek gözlü yumurtalıkla, iç yüzü boyunca stigma vazifesini gören 5 stilus ihtiva etmektedir. Çok sayıdaki tohum-taslakları sentral plasentalanma gösterir (Şek. la). Meyva olgunlaştıkta 5 dişle açılan bir kapsül meydana getirir (Şek. lb). Oldukça büyük olan tohumlar böbrek biçimindedir (Şek. lc). Tohumda kavis yapacak tarzda bükülmüş olan embriyo perisperma dokusunun etrafını çevirmektedir.
Yayılışı: İç Anadolu, Karadeniz ve Marmara bölgelerinde bulunmaktadır.
Kullanılışı:Tohumları tıpta solucan düşürücü, balgam ve idrar söktürücü olarak kullanılmaktadır.
Saponaria officinalis. — Haziran - Eylül aylarında çiçek açan, 30-70 sm yükseklikte, umumiyetle tüysüz veya havlı, çok senelik, otsu bir bitkidir. Top-rak-altı kısmı kırmızı renkte rizom ve köklerden ibarettir (Şek. 2a). Gövde üzerinde karşılıklı durumda bulunan yapraklar kenarları tanı, ucu sivri, uzunca oval biçimdedir (Şek. 2). Gövdenin uç kısımlarında dikazyum tipinde çiçekdurum-ları teşkil eden pembemsi beyaz renkte, kısa saplı, kokulu çiçekler aşağı yukarı 2 sm uzunluktadır. Kaliks yaprakları 5 sivri dişle nihayetlenen, tüysüz, veya havlı uzunca bir tüp meydana getirmiştir. Korolla yapraklarının yaygın kısmının geriye kıvrıldığı yerde 2 küçük diş bulunur. 2 meyvayaprağmdan yapılmış
olan tek gözlü yumurtalık 2 stilus ile nihayetlenmiştir, ve bir meyva-taşıyıcı üzerinde bulunur (Şek. 2b). Çok sayıdaki tohum-taslaklan 4 sıra üzerine sentral plasentalanma göstermektedir (Şek. 2c). Meyva olgunlaştıkta 4 dişle açılan uzunca bir kapsül meydana getirir (Şek. 2d). Küreye yakın böbreksi biçimdeki tohum perispermanın etrafında kavis yapacak şekilde bükülmüş embriyoya maliktir (Şek. 2e).
Yayılışı: İç Anadolu, Marmara, Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde bulunur
Kullanılışı : Rizom ve yaprakları saponin ihtiva ettiğinden su ile çalkandıkta sabun gibi köpürmekte ve bilhassa yünlü kumaşların çekme meydana getirmeden temizlenmesinde kullanılmaktadır. Tıpta idrar ve balgam söktürücü, kusturucu ve ter verici olarak kullanılır.
2. Saponaria officinalis L. (Sabunotu)
Caryophyllaceae..
Agrostemma githago. — Haziran - Ağustos aylarında çiçek açan, umumiyetle ekin tarlalarında yetişen, 30 - 100 sm yükseklikte, bir senelik, zehir ihtiva eden, çok tüylü, otsu bir bitkidir. Yaprakların çıktığı yerlerde şişkinlik gösteren dik durunılu gövde ya basittir, veya tepeye doğru ikiye çatallanmıştır (Şek. 1). Gövde üzerinde karşılıklı durumda yer alan, ucu sivri, kenarları tam olan şeritsi mızrak biçimli, sapsız yapraklar taban kısımlarında birbirleriyle birleşmiştir. Kırmızımsı mor ve nadiren beyaz renkli, 3 sm uzunluktaki, erdişi çiçekler dalların nihayetinde tek olarak bulunmaktadır. Çiçeğin dışındaki 5 adet, çok tüylü, şeritsi mızrak biçimli kaliks yaprakları aşağı kısımlarında, yumurtamsı bir tüp meydana getirecek tarzda birbirleriyle birleşmiştir. Kaliks yapraklarından kısa olan 5 tane, serbest korolla yaprağının geriye doğru kıvrılmış yaygın kısmının nihayeti ya tamdır veya hafifçe ikiye bölünmüştür. Çiçekte 10 tane erkek organ vardır. 5 meyvayaprağmdan ibaret üst-durumlu dişi organ tek gözlü yumurtalıkla, iç yüzü boyunca stigma vazifesini gören 5 stilus ihtiva etmektedir. Çok sayıdaki tohum-taslakları sentral plasentalanma gösterir (Şek. la). Meyva olgunlaştıkta 5 dişle açılan bir kapsül meydana getirir (Şek. lb). Oldukça büyük olan tohumlar böbrek biçimindedir (Şek. lc). Tohumda kavis yapacak tarzda bükülmüş olan embriyo perisperma dokusunun etrafını çevirmektedir.
Yayılışı: İç Anadolu, Karadeniz ve Marmara bölgelerinde bulunmaktadır.
Kullanılışı:Tohumları tıpta solucan düşürücü, balgam ve idrar söktürücü olarak kullanılmaktadır.
Saponaria officinalis. — Haziran - Eylül aylarında çiçek açan, 30-70 sm yükseklikte, umumiyetle tüysüz veya havlı, çok senelik, otsu bir bitkidir. Top-rak-altı kısmı kırmızı renkte rizom ve köklerden ibarettir (Şek. 2a). Gövde üzerinde karşılıklı durumda bulunan yapraklar kenarları tanı, ucu sivri, uzunca oval biçimdedir (Şek. 2). Gövdenin uç kısımlarında dikazyum tipinde çiçekdurum-ları teşkil eden pembemsi beyaz renkte, kısa saplı, kokulu çiçekler aşağı yukarı 2 sm uzunluktadır. Kaliks yaprakları 5 sivri dişle nihayetlenen, tüysüz, veya havlı uzunca bir tüp meydana getirmiştir. Korolla yapraklarının yaygın kısmının geriye kıvrıldığı yerde 2 küçük diş bulunur. 2 meyvayaprağmdan yapılmış
olan tek gözlü yumurtalık 2 stilus ile nihayetlenmiştir, ve bir meyva-taşıyıcı üzerinde bulunur (Şek. 2b). Çok sayıdaki tohum-taslaklan 4 sıra üzerine sentral plasentalanma göstermektedir (Şek. 2c). Meyva olgunlaştıkta 4 dişle açılan uzunca bir kapsül meydana getirir (Şek. 2d). Küreye yakın böbreksi biçimdeki tohum perispermanın etrafında kavis yapacak şekilde bükülmüş embriyoya maliktir (Şek. 2e).
Yayılışı: İç Anadolu, Marmara, Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde bulunur
Kullanılışı : Rizom ve yaprakları saponin ihtiva ettiğinden su ile çalkandıkta sabun gibi köpürmekte ve bilhassa yünlü kumaşların çekme meydana getirmeden temizlenmesinde kullanılmaktadır. Tıpta idrar ve balgam söktürücü, kusturucu ve ter verici olarak kullanılır.