Berberis vulgaris L. (Kadıntuzluğu) Berber i d a c e a e

[Fitopatolog]

Berberis vulgaris L. (Kadıntuzluğu) Berber i d a c e a e

Mayıs - Haziran aylarında kokulu çiçekler açan, 1 - 3 in yükseklikte, dikenli, çalı tipinde bir bitkidir (Şek. 1). 1Jzerinde oluklar bulunan oldukça kalın ve dik olan dalları grimsi kalıverenkli ve tüysüzdür. Uzun sürgünler üzerinde sarmal durumda bulunan yapraklar I - 2 srn boyunda üçlü dikenler haline gelmiştir. Normal yapraklar bu dikenlerin koltuğundan çıkan kısa sürgünlerin üzerinde bulunur. Sapları kısa olan yapraklar, kenarları sık ve batıcı dişli, sapa doğru daralan uzunca yumurtamsı biçimde aya kısmına maliktir. Çiçekler kısa sürgünler üzerinde, aşağı yukarı 10 sm uzunlukta sarkık, salkım tipinde çiçekdurumları teşkil etmektedir. Çiçekörtüsü iki daire üzerine dizilmiş, sarı renkli, 6 kaliks yaprağıyla, bu yapraklarla karşılıklı durumda bulunan, yine iki daire üzerine dizilmiş, taban kısımlarında 2 nektaryum taşıyan, sarı renkli, 6 korolla yaprağından ibarettir (Şek. 2, 3). Korolla yapraklarının önünde, anterleri birer kapakla açılan 6 erkek organ bulunmaktadır (Şek. 4). Erkek organlar üzerlerine dokunuldukta içeri doğru hareket kabiliyeti gösterdiklerinden çiçeğe böcek konduğu zaman anter muhteviyatının böceğin üstüne bırakılması sağlanmış olur. Üst-durumlu dişi organ bir meyvayaprağındaıı yapılmış, tek gözlü yumurtalık, ve bunun üzerinde kalkansı bir stigmadan ibarettir. Gelişmiş rneyvalar uzunca yumurtamsı şekilde, 2 - 3 tohum ihtiva edeu, ateş kırmızısı renkte, bakka tipindedir (Şek. 5). Tohumlar dolgun bir endosperma ile, doğru bir embriyoya maliktir (Şek. 6). Berberis tahıl bitkilerinde zararlı pas hastalığını meydana getiren Puccinia graminis adındaki mantara ara konak ödevini görür. Berberis yaprağında mantarın gelişiminde rol oynayan esidiyospor ve piknosporları taşıyan esidiyum ve piknidiy umlar meydana gelir (Şek 8,9).
Yayılışı: İstanbul civarında, Doğu ve Kuzeydoğu Anadoîuda yetişmektedir.
Kullanılışı : Süs bitkisi olarak park ve bahçelerde yetiştirilmekteyse de tahıl bitkilerindeki pas hastalığına ara konaklık yaptığından zararlı bitkilerden sayılır. Kökleri tıpta kuvvet verici, damar daraltıcı, safra söktürücü ve müshil, meyvaları ise balgam ve idrar söktürücü olarak kullanılır. Ekşimsi lezzette olan meyvaları daha ziyade şurup ve reçel yapmakta, taze meyva suyu ise limon suyu yerine kullanılmaktadır.