Rota montana Ons. (Sedefotu) Rutaceae

[Fitopatolog]

Rota montana Ons. (Sedefotu) Rutaceae

Haziran - Ağustos aylarında çiçek açan, 20 - 50 sm yükseklikte, tüysüz, üst kı-sjmlarmda yağ-bezli, keskin fena kokulu, kalın bir toprak-altı gövdesine malik, çok senelik otsu bir bitkidir (Şek. 1). Gövde üzerinde sarmal durumda bulunan, saplı, uzunca oval biçimdeki yapraklar, ucu küt ince şeritsi loplara ayrılmış 2'li veya 3'lü - tüysü tiptedir. Mavimsi yeşil renkteki yaprakçıklar ihtiva ettikleri salgı ceplerinden dolayı küçük parlak noktalı bir görünüşe maliktir. Sivri uçlu mızraksı biçimdeki braktelerin koltuğundan çıkan sarı renkli, küçük çiçekler yalancı şemsiye (korimbus) tipinde çiçekdurumları teşkil ederleü\ Terminal çiçekler 5, diğerleri 4 parçalıdır. Çiçekörtüsü serbest, sivri uçlu mızraksı biçimde kaliks yaprağıyle, ka-liks yapraklarından çok uzun, kenarları dalgalı, kaşjk biçiminde, yeşilimsi sarı renkte, serbest korolla yapraklarından ibarettir (Şek. 2). Sayıları 8-10 olan ve 2 daire üzerine dizilmiş bulunan erkek organlardan korolla yapraklarının karşısına düşen dıştakiler daha kısa ve yatık durumdadırlar ve daha geç olgunlaşırlar. Erkek organlardan sonra, dişi organın taban kısmında 8-10 küçük çukur ihtiva eden çanak şeklinde bir salgı diski bulunmaktadır (Şek. 3). Üst-durumlu dişi organ 4 - 5 meyvayaprağmdan yapılmış küremsi bir yumurtalıkla tek stilus ve anterler olgunlaşıp, polenler dağıldıktan sonra açılan bir stigmadan ibarettir. Yumurtalığı teşkil eden meyvayaprakları yalnız taban kısmına doğru birbiriyle birleşmiş olan yuvar-laksı loplar halindedir. Yumurtalığın her gözünde aksiller plasentalarıma gösteren, üst üste, veya yan yana umumiyetle 1 - 2, veya daha fazla sayıda tohum-taslak-ları bulunmaktadır (Şek. 4). Meyvalar olgunlaştıkta tabanında kaliks yaprakları bulunan, üst taraftan açılan, 4 - 5 yuvarlak loptan ibaret, follikül tipine benzer şekilde küçük kapsüller meydana getirir (Şek. 5). Üstü pürüzlü, siyahımtırak renkli, köşeli, küçük tohumlar etli bir endosperma ve oldukça büyük bir embriyo ihtiva etmektedir (Şek. 6, 7).
Yayılışı: İstanbul ve Kuzey Anadoluda bulunmaktadır.
Kullanılışı: Tıpta alçak dozlarda terletici, kurt düşürücü, âdet söktü-rücü ve antispasmotik olarak kullanılır. Kuvvetli bir zehir olduğundan tehlikeli ilâçtır. Halk arasında uyuz ve saça arız olan hastalıklarda, ve tahta kurularından kurtulmak maksadiyle kullanılmaktadır.