Vitis vinifera L. (Asma) Vitaceae

[Fitopatolog]

Vitis vinifera L. (Asma) Vitaceae

Mayıs - Haziran aylarında çiçek açan, sülüklerle tırmanan, çok senelik ağaçsı bir bitkidir. Gövde üzerindeki kabuk zamanla esmerleşir ve şeritler halinde ayrılarak dökülür. Sarmal durumdaki yapraklar taban kısmı kalb biçiminde, kenarları dişli ve ucu sivri, 3 - 5 loplu elsi tipte olup, uzun bir sapa maliktir (Şek. 1). Yaprak ayasının üst yüzü tüysüz, ait yüzü tüylü ve beyazımsı renktedir. Yapraklarla karşılıklı durumda dal-sülükler bulunmaktadır. Küçük, yeşilimsi renkli ve kokulu çiçekler, bileşik-salkım tarzında birleşmiş, akrepsi tipte kimoz çiçekdurumlarından ibaret büyük ve dik tirsus durumları teşkil etmişlerdir. Çiçekdurumları sülüklerin bulunduğu yerde, ve ekseriya kısmen sülük, kısmen çiçek taşıyan yapılar halinde bulunur. Kültür bitkilerinde çiçekler erdişi (Şek. 5), veya fonksiyon bakımından dişi, iki evcikli yabani menşelerinde ise tek eşemlidir (Şek. 6, 7). Çiçekörtüşü çok kısa 5 dişe malik kaliks halkası ile, sarımsı yeşil renkte, uç kısımlariyle birbirine bitişik, çiçek açtığı zaman bir külah gibi yukarı kalkarak düşen 5 korolla yaprağından ibarettir (Şek. 3, 4). Korolla yapraklarının karşısında bulunan erkek organlar iyi gelişmiş, bezli hipogin bir diskin lopları arasından çıkar. Gençken içeriye doğru kıvrık olan filamentler sonradan dikleşir. 2 meyvayaprağmdan yapılmış olan üst-durumlu dişi organ, her gözünde taban kısmından çıkan 2 tohum-taslağı bulunan iki gözlü yumurtalıkla, çok kısa bir stilus, ve disk veya az belirli 2 loplu stigmadan ibarettir. Meyvadurumları çok sayıda, 1 - 4 tohum ihtiva eden. küresel veya yumurtanısı şekilde, yeşil veya siyahımtırak renkte, bakka tipinde meyvadan müteşekkildir (Şek. 2, 8). Bazı ırkları partenokarp olarak çekirdeksiz meyva verirler. Sert ve kahverenkli bir tohum kabuğuna malik olan tohumda yağ ihtiva eden endosperma ve küçük bir embriyo bulunmaktadır (Şek. 9).
Yayılışı: Bilhassa Batı Anadoluda geniş miktarda yetiştirilmektedir. Asmanın yabani menşelerinin en önemlisini teşkil eden silvestris Gmel. alt türüne İstanbul civarında, Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde tesadüf edilmektedir.
Kullanılışı: Meyvaları taze ve kuru olarak yenildiği gibi, usaresinin fermantasyonu ile şarap, şaraptan da alkol ve sirke elde edilmekte kullanılır. Tıpta şarap kuvvet verici ve iştah açıcı, asmanın yaprakları kan dindirici, kuvveL verici; meyvaları müleyyin, kuvvet verici olarak tanınır. Halk asma yaşının deri ve göz hastalıklarına deva verdiği kanaatindedir. Tohumlarından elde edilen aromalı üzüm yağı bazı içkilerin imalinde kullanıldığı gibi tıpta diyareye karşı tavsiye olunmaktadır.