Monotropa hypopitys L. (Monotrop) Pyrolaceae

[Fitopatolog]

Monotropa hypopitys L. (Monotrop) Pyrolaceae

Temmuz - Ağustos aylarında çiçek açan, 10-40 sm yükseklikte, çok senelik, salgı tüylü veya tüysüz, esmerimsi sarı veya beyazımsı renkte, umumiyetle güzel kokulu, etli bir bitkidir (Şek. 1). Klorofil ihtiva etmediğinden kökleri simbiyotik bir mantarla mikoriza teşkil ederek topraktaki organik artıklardan faydalanır, veya birçok orman ağaçlarının kökleri üzerinde parazit olarak yaşar. Zengin dallanma gösteren, etli kök sisteminden tomurcuk halinde teşekkül ederek çiçek vereceği zaman toprak üstüne yükselen gövde üzerinde sarmal durumda uzunca oval biçimli, kahverenginısi kırmızı, veya beyazımsı sarı renkte, pulsu yapraklar bulunmaktadır. Kozalak biçimli, pulsu yapraklarla örtülü, şişkin toprak-altı gövdesi birçok sene çiçek vermeden kalabilir. Esmerimsi veya beyazımsı sarı, nadiren beyaz renkli çiçekler, çiçekten kısa, geniş, kirpiksi tüylü braktelerin koltuğunda, bir-ta-raflı, sık çiçekli, salkım durumlar teşkil etmek üzere toplanmıştır. Çiçeklenme esnasında aşağıya doğru kavis meydana getirecek şekilde bükülmüş olan çiçek-durumları meyva bağladıkları zaman doğrulur. Hemen hemen sapsız olan çiçeklerden nihayetteki 5, diğerleri 4 parçalıdır. Çiçeğin etrafında korolla yapraklarına benzeyen, dökülmeden solan, uzunca oval biçimli, 4 - 5 adet serbest kaliks yapra-ğıyla, uçlarında dişli, diplerinde kısa, ucu küt mahmuz taşıyan 4 - 5 adet serbest korolla yaprağından ibaret bir çiçekörtüsü bulunmaktadır (Şek. 2, 3). Sayıları 3 - 10 olan erkek organlar uzun beyaz renkli filamente, yarıya kadar yarılarak açılan kırmızı renkte antere maliktir. Erkek organların taban kısmında, korolla yaprakları sayjsmda nektar salan çıkıntılar bulunur (Şek. 4). Üst-durumlu, 4-5meyvayaprağmdan yapılmış olan dişi organ, aşağı kısımmda 4-5, yukarı kısımın-da tek gözlü olan yumurtalıkla, 4-5 loplu, dairemsi biçimde, kirpiksi tüylü stigma ile nihayetlenen, boyu yumurtalıktan uzun, oldukça kalın, içi huni gibi oyuk bir sülüsten ibarettir. Aksiller plasentalanma gösteren çok sayıdaki tohum-taslakları, yumurtalık boşluğunun büyük bir kısmını işgal eden oldukça kaim ve etli olan plasentaya bağlı bulunurlar (Şek. 5). Meyva küre veya yumurtamsı şekilde, korolla yaprağı »ayısı kadar kapakla açılan lokulusid bir kapsüldür (Şek. 6). İnce ve gevşek olan tohum zarı yağ ihtiva eden endosperma dokusu ile birkaç hücreden ibaret embriyoyu örterek tohumun iki tarafında kanat meydana getirir (Şek. 7).
Yayılışı : Akdeniz bölgesinde, bilhassa ormanlık arazide bulunmaktadır.
Kullanılışı: Baytarlıkta pektoral özelliğinden dolayı kullanılmaktadır.