Arbutus unedo L. (Kocayemiş) Ericaceae

[Fitopatolog]

Arbutus unedo L. (Kocayemiş) Ericaceae

Eylül - Mart aylarında çiçek açan, 1-3 m yükseklikte, bilhassa maki bölgelerinde yetişen her zaman yapraklı, aynı bitkide çiçek ve olgun meyvalar taşıyan bir ağaççıktır. Gençken tüylü ve daha kırmızımsı olan kızıl kahvereııgindeki dal-■ lar üzerinde sarmal durumda bulunan kısa saplı yapraklar, tüysüz, üst yüzü parlak koyu yeşil, alt yüzü daha açık yeşil, kenarı testere:dişli, ucu sivri, mızraksı oval biçimli, derimsi aya kısmına maliktir. Aşağıya doğru eğik olan çiçekler kısa ve geniş salkım veya bileşik-salkım durumları halinde toplanmıştır (Şek. 1). Çiçeklerin etrafında 3 köşemsi, kırmızımsı renkli, 5 küçük kaliks yaprağı ile; nihayetinde kirpiksi tüylü, dışarıya doğru kıvrık 5 küçük dişe malik, yumurtamsı çıngırak biçiminde bir tüp meydana getirecek şekilde birleşmiş, beyaz renkte 5 ko-rolla yaprağından ibaret bir çiçekörtüsü bulunmaktadır (Şek. 3, 4). Sayıları 10 olan içe-bakan erkek organların aşağı kısımlarında şişkin ve yün gibi tüylü, beyaz renkli filamentleri, tepesinde geriye kıvrık, ince uzun birer boynuz bulunan, 2 delikle açılan, kırmızı renkli anterleri vardır (Şek. 5). Üst-durumlu, 5 meyva-yaprağmdan ibaret olan dişi organ, aksiller plasentalanma gösteren çok sayıda tohum-taslağı ihtiva eden yumurtalıkla, başçık halinde bir tek stigma ile nihayet-lenen uzun bir stilus taşımaktadır. Dişi organın taban kısmında, korolla yaprak-larıyle erkek organların bağlandığı yerde, nektar salan bir disk bulunmaktadır. Sarkık meyvadurumları halinde toplanmış olan uzun saplı meyvalar, 1 - 2 sm çapında, yüzeyi pürtüklü küre biçiminde, her gözünde 4-5 tohum bulunan 5 gözlü bakka tipinde meyvalardır (Şek. 2). Önceleri yeşil olan meyvalarm rengi olgunlaştıkta umumiyetle ateş kırmızısına, bazen portakal rengine döner. Etli bir endos-permaya, silindir biçiminde dik ve ekseriya çok kısa bir embriyoya malik küçük tohumlar 3-köşemsi oval biçimdedir (Şek. 6).
Yayılışı : Marmara, Ege, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerindeki makilerde bulunur.
Kullanılışı : Meyvaları yemiş olarak yenilir. Yaprakları kuvvet verici, kabız edici ve idrar yolları antiseptiği olarak kullanılmaktadır