Nerium oleander L. (Zakkum) Apocynaceae

[Fitopatolog]

Nerium oleander L. (Zakkum) Apocynaceae

Haziran - Eylül aylarında çiçek açan, 2 - 5 m yükseklikte, süt ihtiva eden, umumiyetle su kenarlarında yetişip kışın yapraklarını dökmeyen güzel görünüşlü bir ağaççıktır. Silindir biçimli, esmer renkli dik gövde üzerinde bazen karşılıklı, ekseriya 3'lü-dairesel durunılu kısa saplı yaprakların sivri uçlu, tam kenarlı, uzunca oval biçimde, tüysüz, üst yüzü alt yüze göre daha koyu yeşil, derimsi aya kısımları vardır (Şek. 1). Bariz bir orta damardan çıkmakta olan çok sayıdaki yan damarlar daha az belirli olup birbirine az çok paraleldir. Yalancı şemsiye durumunda toplanmış olan güzel kokulu, büyük çiçeklerin sapları tüylü ve oldukça kısadır. Çiçeğin etrafında korolla tüpünden çolt kısa, sivri uçlu, şeritsi mızrak biçiminde, esmer kırmızı renkli, oldukça tüylü, yalnız taban kısımlarında birbiriyle birleşmiş 5 kaliks yaprağı ile, bunun iç kısmında tomurcuk halindeyken burulmuş, açtığı zaman nihayeti yaygın gayrimuntazam 5 parçalı huni şeklinde bir tüp meydana getirecek tarzda birleşmiş pembe veya beyaz renkte korolla bulunmaktadır (Şek. 2). Korolla tüpünün içersinde boğaz kısmına bağh, irili ufaklı loplu perçem halinde ikinci bir korolla bulunmaktadır. Kaliks yapraklarının önünde, taban kısmında, nektar salan-çok sayıda gayrimuntazam loplardan ibaret bir yapı vardır (Şek. 3). Korolla tüpünün orta kısmına beyaz renkli kısa fila-mentleriyle bağlanmış olan 5 adet içe-bakan erkek organ bulunmaktadır (Şek. 4, 5). Taban kısımları ok biçiminde olan anterlerin nihayetinde, helezon şeklinde kıvrılmış, çok tüylü, aşağı yukarı korolla tüpü yüksekliğinde bir uzantı bulunmaktadır. 2 birbirinden ayrı meyvayaprağmdan yapılmış olan dişi organ stilusa doğru meyvayapraklarının birleşmesiyle tek gözlü hale geçmektedir. Yumurtalık üst kısmına doğru şişkinleşen uzun bir stilus ve sarı renkte, yan taraflarında anterlerin orta kısımlariyle içine yerleştiği bir girinti bulunan geniş silindir biçiminde stigma ile nihayetlenir (Şek. 3). Anterlerin uzantıları genç fazda stigma-nın üzerinde bir halat gibi birleşerek 5 erkek organı birbirine bağlar. Üzerinde uzunluğuna çizgiler bulunan 10-15 sm uzunluktaki meyva kapsül tipine ben-zerse de aslında, her meyvayaprağının ventral birleşme yerinden yarılmasıyle kenarları kıvrılarak açılan 2 follikülden ibarettir (Şek. 6). Her follikül içerisinde uzunca oval biçimde, esmer renkli, çok tüylü, tepesinde uçmalarını sağlayan bir tüy demeti taşıyan birçok tohum bulunmaktadır (Şek. 7, 8).
Yayılışı: Ege ve Akdeniz bölgelerinde bulunmaktadır.
Kullanılışı: Bir süs bitkisi olarak ekilmektedir. Çok zehirli olan bu bitkinin bilhassa yaprakları tıpta alçak dozlarda kalp kuvvetlendirici ve idrar sök-türücü tesirinden dolayı kullanılmaktadır.