Lavandula cariensis Boiss, (Lavantaçiçeği) Lab i atae

[Fitopatolog]

Lavandula cariensis Boiss, (Lavantaçiçeği) Lab i atae

Nisan - Temmuz aylarında çiçek açan, 30 - 60 sm yükseklikte, pamuksu beyaz tüylü, aşağı kısımlarında fazla dallanmış ve odunlaşmış, güzel kokulu, çok senelik bir maki bitkisidir (Şek. 1). 4-köşemsi gövde üzerinde karşılıklı durumda bulunan 2 - 3 sm uzunluğundaki çok kısa saplı yapraklar, ucu sivri, kenarları tam ve içeriye kıvrık şeritsi tipte, her iki yüzde de pamuksu sık tüylerle örtülü, grimsi yeşil renkte aya kısmına maliktir. Çiçekler, 10 - 30 sm uzunlukta, tepesinde büyük eflâtun renkte verimsiz braktelerden ibaret Jpir püskül bulunan, az çok 4 köşeli, oldukça büyük, koyu mor renkli, başak tipine benzer çiçekdurumları teşkil etmektedir (Şek. 2). Çiçekdurumu 3-köşemsi ters-yumurta biçimli, damarları bariz, zarımsı, çok tüylü, yeşilimsi mor renkli, kaliksten daha kısa olan verimli braktelerin koltuğunda bulunan kimoz durumundaki 5 - 7 çiçekten ibaret kısmî çiçekdurumlarınm bileşmesiyle meydana gelmiştir (Şek. 3). Tek-simetrili, erdişi, kısa saplı çiçeklerin etrafındaki, dışı grimsi yeşil ve pamuksu tüylü; içi tüysüz ve parlak olan kaliks yaprakları, nihayetinde sırt tarafta böbrek biçiminde bir çıkıntı meydana getirecek tarzda uzamış bir lop ile, altta çok kısa 4 lopa malik, 5 - 7 sm uzunlukta, üzerinde 13-15 damar bulunan bir tüp teşkil etmek üzere birleşmiştir (Şek. 4). Mavimsi mor renkli korolla boğaz kısmına doğru biraz genişleyen, üstte aşağı yukarı eş büyüklükte 2, altta 3 lop olmak üzere iki dudağa malik tüp halindedir (Şek. 5, 6). Korolla tüpüne bağlanmış olup, tüp dışına çıkmayan içe-bakan erkek organlar 2 'si daha kısa olmak üzere 4 tanedir ve korol-lanın alt dudağına doğru biraz eğilmiş durumdadırlar (Şek. 7). Tabanında nektar salan bir disk bulunan, üst-durumlu, iki meyvayaprağından ibaret dişi organ yalancı bir bölme ile her gözünde birer aksiller plasentalanma gösteren, mikro-pilleri aşağıya yönelmiş tohum-taslağı taşıyan 3-yüzlü, oval biçimli 4 lopa ayrılmış yumurtalık ve yumurtalık loplarının merkez girintisinden çıkan ipliksi bir stilus (ginobazik stilus) ve nihayetinde 2 loplu stigmaya maliktir (Şek. 8, 9). Yumurtalık olgunlaştıkta her merikarp, birbirleriyle dip kısımlarında birleşmiş, parlak siyahımsı kahverenkli, 3-yüzlü, oval biçimli, 4 nuks tipinde meyva verir (Şek. 10, 11). Tohumda az miktarda endosperma bulunmaktadır.
Yayılışı: Kocaeli, Marmara ve Ege bölgesinde yayılmış bulunmaktadır.
Kullanılışı : Bir süs bitkisi olarak yetiştirilen bu bitki nektarından dolayı arılara uğrak teşkil etmektedir. Lavanta çiçeği esansı parfümeri sanayiinde önemli bir yer işgal ettiği gibi, haricen yatıştırıcı olarak kullanılır. Lavanta çiçeği türleri tıpta tenbih edici, kuvvet verici, idrar ve gaz söktürücü olarak tanındığı gibi astmaya karşı da kullanılmaktadır.