Hyoscyamus niger L. (Banotu)

[Fitopatolog]

Hyoscyamus niger L. (Banotu)

Solanaceae

Mayıs - Eylül aylarında çiçek açan, 25-30 sm yükseklikte, salgı tüylü, bir veya iki senelik, fena kokulu, zehir ihtiva eden otsu bir bitkidir. Viranelik ve taşlıklarda, yol kenarlarında bulunan bu bitki gelişmiş kalın bir ana-köke, dik durumda basit veya dallanmış, yapışkan tüylerle örtülü kalın bir gövdeye maliktir. Bitkinin taban kısmında saplı, gövde üzerinde sapsız olan yaprakları yapışkan tüylerle örtülü, soluk kirli yeşil renkte, kenarlarında sivri uçlu çıkıntılar, derin girintiler bulunan, uzunca oval biçimde,,aya kısmını ihtiva eder (Şek. 1). Gövde üzerinde sarmal diziliş gösteren yapraklardan ortadakiler kısmen, üsttekiler tamamen taban kısımlariyle gövdeyi sarmış durumdadır. Sapsız veya çok kısa saplı, az belirgin tek-simetrili çiçekler, kendi üzerine kıvrılmış, bir-taraflı salkım tipinde çiçekdurumları teşkil etmek üzere toplanmıştır. Erdişi olan çiçeklerin etrafında nihayetinde ucu sivri 3-köşemsi 5 lop bulunan çan biçiminde, tüylerle örtülü bir kaliks tüpü ile, kenarında biraz eğri olarak genişleyip yayılmış, çok az büyüklük farkı gösteren, yuvarlaksı 5 lopa malik hunimsi bir tüpten ibaret ko-rolla bulunmaktadır. Üzerinde kahverengi veya siyahımsı mor renkte, ince damar izleri bulunan kirli sarı renkli korollanm boğaz kısmında siyahımsı mor bir halka vardır (Şek. 2). 2 tanesi daha kısa olmak üzere ancak korolla tüpünü aşacak uzunluktaki mor renkli anterlere malik 5 erkek organ korolla tüpünün aşağı kısmına bağlıdır. Çiçeğin simetri düzlemine göre eğik bulunan, 2 meyvayaprağmdan yapılmış, üst-durumlu dişi organ, kalın ve etli aksiller plasentalanma gösteren çok sayıda tohum-taslağma malik, 2 gözlü yumurtalıkla, bir baş halindeki stigma ile nihayetleııen, alt tarafında tüylü basit bir stilustan ibarettir. Meyvalar olgunlaşırken kıvrık olan çiçekdurumu ekseni düzelerek hafifçe bir kavis meydana getirir. Olgunlaşmış meyvanın etrafında, gelişme esnasında büyüyerek aşağı kısmında mey-vayı sarmış, kenar kısmında, ucu dikenimsi çıkıntılı 3-köşemsi 5 lopa malik kaliks bulunmaktadır (Şek. 3). Meyva, alt kısmı şişkin, üst taraftan kapakla açılan, kapak açılıp ayrıldığı zaman meyvayı iki göze ayıran bölmesi, ve içerdeki çok sayıdaki tohumları görünen, kapçık biçiminde kapaklı bir kapsüldür (Şek 4). Etli bir endospermaya malik olan tohum, üzerinde çukurlar bulunan grimsi kah-verenkte tohum kabuğuna maliktir (Şek. 5).
Yayılışı : Trakya ve Anadoluda çok yaygın bulunan bir bitkidir.
Kullanılışı : Taze bitkide bulandırıcı, narkotik bir koku vardır. Kuruduğunda bu koku kaybolur. Tıpta kuvvetli bir uyuşturucu ve ağrı kesici özelliği ile tanınır. Banotu yağı dıştan ağrı dindirici olarak kullanıldığı gibi, basur memelerinin ve romatizmanın mevzii tedavisinde yer alan kavak melhemi bileşimine de girer. Tohumlarından çıkarılan yağın eski Mısırda lâmbalarda yakılmakta kullanıldığı kayıtlıdır. Kökleri şehvet artırıcı özelliğinden dolayı Romalılar ^r^n^da Adamotu kökünde olduğu gibi aşk içkisi hazırlamakta kullanılırdı