Rubia tinctorum L. (Kökboya) Rubiaceae

[Fitopatolog]

Rubia tinctorum L. (Kökboya) Rubiaceae

Haziran - Ağustos aylarında çiçek açan, 0,3 - 1 m uzunlukta, köşeli gövdesinin kenarlarındaki çengel biçimindeki çıkıntılarla başka bitkilere tırmanan, veya sürünen gövdeye; silindir şekilli, kırmızı renkli sürünücü köke malik, çok senelik, tüysüz, yapraklarını döken, otsu bir bitkidir. Gövde üzerinde 4 - 6'sı dairesel dizilişte toplanmış olan kısa saplı yapraklar, sivri uçlu, kenar ve orta damarında çengelsi dişli, uzunca oval veya mızrak biçiminde, oldukça ince yapılı bir aya kısmına maliktir (Şek. 1). Yeşilimsi sarı renkli, erdişi çiçekler bileşik-salkım tarzında bir araya gelmiş dikasyum tipinde çiçekduruftıları halindedir. Çiçeklerin etrafında, tamamiyle yumurtalığa yapışarak kenarsı hale indirgemiş kaliks tüpü ile; kaliks tüpünün kenarına bağlanmış, nihayeti tomurcuk halindeyken bitişik (Şek. 2), sonradan yaygın, sivri uçlu, mızraksı oval biçimli loplara ayrılmış, ko-rolla tüpü bulunmaktadır (Şek. 3, 4). Sayıları 4-5 olan içe-bakan uzunca birer antere malik erkek organlar korolla tüpüne bağlanmıştır. Üst kenarında etli bir salgı diski bulunan, alt-durumlu, 2 meyvayaprağmdan yapılmış dişi organ, her gözünde dipe bağlı birer tohum-taslağı bulunan iki gözlü yumurtalıkla, 2 loplu stigma ile nihayetlenen kısa bir stilustan ibarettir. Meyva olgunlaşırken ekseriya meyvayapraklarmdan birisinin (Şek. 5, 6), nadiren ikisinin gelişmesiyle (Şek. 7, 8), bir veya iki tohumlu, siyahımsı renkli, yarım küre biçiminde yalancı bak-ka tipinde meyvalar meydana gelir. Oldukça geniş bir endosperma dokusu ile çevrilmiş kıvrık embriyo ihtiva eden yassı tohumlar sert bir tohum kabuğuna maliktir (Şek. 9).
Yayılışı: İstanbul civarında ve bilhassa Batı ve Orta olmak üzere, hemen hemen bütün Anadoluda bulunmakta olan bir bitkidir.
Kullanılışı: Eskiden köklerinden elde edilen kırmızı boya dolayısiyle geniş ölçüde yetiştirilmekteydi. Avrupa piyasasında Türk-kırmızısı diye tanınan kökboya Türkiye ihracatında oldukça önemli bir yer işgal etmekteydi. Sentetik boyaların ehemmiyet kazanmasıyle kökboya bugün boya sanayiindeki yerini kaybetmiştir. Kökleri eskiden tıpta idrar ve âdet söktürücü, ve iskorbüt hastalığına karşı kullanılmaktaydı.

[maygun59]

Cevap: Rubia tinctorum L. (Kökboya) Rubiaceae

Piyasada bulunan ilaçlarla,tarlamızı kaplayan boya otundan nasıl kurtulabiliriz.
Buğdayda,mısırda,ve diğer kültür bitkileri tarımında.Bu konuda yardım bekliyorum.Teşekkürler.