Centranthus ruber DC. (Mahmuzçiçeği) Valerianaceae

[Fitopatolog]

Centranthus ruber DC. (Mahmuzçiçeği) Valerianaceae

Mayıs - Eylül aylarında çiçek açan, 30 - 80 sm yükseklikte, çok senelik, duvar ve kayalıklar üzerinde yetişen, tüysüz, mavimsi yeşil renkli, kaim toprak-altı gövdesine malik otsu bir bitkidir. Dik silindir biçimli gövde üzerinde karşılık-lı-çapraz durumda bulunan, kenarı tam veya çok seyrek dişli, 8-12 sm uzunlukta, 2-4 sm genişlikte oval veya mızraksı elips şekildeki yapraklardan aşağıdakiler saplı, yukardakiler ise sapsızdır (Şak. 1). Kırmızı, pembemsi eflâtun, nadiren beyaz renkteki, kokulu, erdişi çiçekler yalancı şemsiye (3'lü-bileşik-salkım) tipinde çiçekdurumları teşkil etmiştir. Simetrisiz çiçeklerjn etrafında yumurtalığın üzerinde, bulunan çiçeklennıe devresinde, kenarları içeriye kıvrık az belirgin kaliks, sonradan nihayetinde tüylü bir sorguç (papus) bulunan çanaksı bir hal alır (Şek. 4, 5). Korolla aşağı kısmında, aşağı yukarı yumurtalıktan 2-3 defa daha uzun, sivri uçlu, ince uzun bir mahmuz, nihayetinde 5 loptan ibaret 2 dudak bulunan tüpsü bir huni teşkil etmektedir (Şek. 3). Korolla tüpü boğaz kısmına kadar bir bölme ile, 2 kısma ayrılmıştır (Bölme çiçek diyagramında noktalı çizgi ile gösterilmiştir.). Korolla tüpüne bağlı olan, içe-bakan bir tek erkek organ korolla tüpünden dışarıya çıkmaktadır. 3 meyvayaprağmdan yapılmış, alt-durumlu dişi organın 3 gözünden biri verimli olup, bu gözde sarkık bir tohum-taslağı bulunmaktadır. Yumurtalık 1, veya 2 - 3 loplu stigma ile nihayetlenen ipliksi bir stilusa maliktir. Kenarında körelmiş tohum-taslaklarıyle 2 bölmeyi ihtiva eden, boyuna çıkıntılı, tüysüz, basık şekilli meyva, üzerinde iyi gelişmiş tüylü sorguç taşıyan yalancı nuks tipinde bir meyvadır (Şek. 2, 6). Meyvanın tek tohumunu kökçük yukarıya gelmek üzere dik durumda bulunan embriyo doldurmaktadır.
Yayılışı: Marmara bölgesinde bulunmaktadır.
Kullanılışı : Bazen bir süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Eski zamanlarda tohumlarının tahnitte kullanıldığı kayıtlıdır. Bazı memleketlerde yaprakları salata olarak yenilir.