Centranthus ruber DC. (Mahmuzçiçeði) Valerianaceae

[Fitopatolog]

Centranthus ruber DC. (Mahmuzçiçeði) Valerianaceae

Mayýs - Eylül aylarýnda çiçek açan, 30 - 80 sm yükseklikte, çok senelik, duvar ve kayalýklar üzerinde yetiþen, tüysüz, mavimsi yeþil renkli, kaim toprak-altý gövdesine malik otsu bir bitkidir. Dik silindir biçimli gövde üzerinde karþýlýk-lý-çapraz durumda bulunan, kenarý tam veya çok seyrek diþli, 8-12 sm uzunlukta, 2-4 sm geniþlikte oval veya mýzraksý elips þekildeki yapraklardan aþaðýdakiler saplý, yukardakiler ise sapsýzdýr (Þak. 1). Kýrmýzý, pembemsi eflâtun, nadiren beyaz renkteki, kokulu, erdiþi çiçekler yalancý þemsiye (3'lü-bileþik-salkým) tipinde çiçekdurumlarý teþkil etmiþtir. Simetrisiz çiçeklerjn etrafýnda yumurtalýðýn üzerinde, bulunan çiçeklennýe devresinde, kenarlarý içeriye kývrýk az belirgin kaliks, sonradan nihayetinde tüylü bir sorguç (papus) bulunan çanaksý bir hal alýr (Þek. 4, 5). Korolla aþaðý kýsmýnda, aþaðý yukarý yumurtalýktan 2-3 defa daha uzun, sivri uçlu, ince uzun bir mahmuz, nihayetinde 5 loptan ibaret 2 dudak bulunan tüpsü bir huni teþkil etmektedir (Þek. 3). Korolla tüpü boðaz kýsmýna kadar bir bölme ile, 2 kýsma ayrýlmýþtýr (Bölme çiçek diyagramýnda noktalý çizgi ile gösterilmiþtir.). Korolla tüpüne baðlý olan, içe-bakan bir tek erkek organ korolla tüpünden dýþarýya çýkmaktadýr. 3 meyvayapraðmdan yapýlmýþ, alt-durumlu diþi organýn 3 gözünden biri verimli olup, bu gözde sarkýk bir tohum-taslaðý bulunmaktadýr. Yumurtalýk 1, veya 2 - 3 loplu stigma ile nihayetlenen ipliksi bir stilusa maliktir. Kenarýnda körelmiþ tohum-taslaklarýyle 2 bölmeyi ihtiva eden, boyuna çýkýntýlý, tüysüz, basýk þekilli meyva, üzerinde iyi geliþmiþ tüylü sorguç taþýyan yalancý nuks tipinde bir meyvadýr (Þek. 2, 6). Meyvanýn tek tohumunu kökçük yukarýya gelmek üzere dik durumda bulunan embriyo doldurmaktadýr.
Yayýlýþý: Marmara bölgesinde bulunmaktadýr.
Kullanýlýþý : Bazen bir süs bitkisi olarak yetiþtirilmektedir. Eski zamanlarda tohumlarýnýn tahnitte kullanýldýðý kayýtlýdýr. Bazý memleketlerde yapraklarý salata olarak yenilir.