Tweet
Taraxacum officinale Wigg. (Karahindiba) Compositae
Çayır ve yol kenarı gibi ekilmemiş yerlerde yaygın olarak bulunan, Nisan-Ey-lül aylarında çiçek açan, dipte rozet şeklinde toplanan yapraklara; 6-30 sm yükseklikte çiçek durumu eksenine; kalın ve dik, çok senelik toprak-altı gövdesine malik, tüysüz veya çok az tüylü, süt ihtiva edan otsu bir bitkidir (Şek. 1). Çiçeklerden çok evvel meydana gelen, ucu sivri, kenarı dişli, dibe doğru daralan uzunca oval biçimli sapsız yapraklar bazen 3-köşemsi loplarla derin parçalara ayrılmış tüysü tiptedir. Erdişi çiçeklerin bir çoğu bir araya gelerek etraflarında mızrak biçiminde, içtekiler üst üste sıkışık, dıştakiler açılmış, hattâ aşağı doğru dönmüş çok sayıda, verimsiz braktelerden ibaret !bir örtü (involukrum) ile örtülmüş uzun saplı, 2 sm genişlikte, başçık tipinde (kapitulum) sarı renkli, çiçek-durumları meydana getirmiştir. Tek-simetri gösteren çiçeklerin etrafında, çok sıra üzerine dizilmşi basit, ipliksi tüylerden ibaret sorguç (papus) halindeki kaliks ile; aşağı kısmında tüp, nihayetinde uzun, kenarı 5 dişli bir dilcik meydana getirmek üzere 5 yaprağın birleşmesiyle meydana gelmiş sarı renkli korolla bulunmaktadır (Şek. 2, 3). Serbest olan filamentleri korolla tüpüne bağlanmış olan, alt kısımları ok-başı biçimindeki içe-bakan 5 erkek organın anterleri birbiriyle birleşerek içerdeki stilusu saran bir borucuk meydana getirmiştir (Şek. 4). 2 mey-vayaprağmdan yapılmış, alt-durumlu dişi organ, tabana bağlanmış tek tohum-tas-lağı ihtiva eden, tek gözlü bir yumurtalıkla, nihayetinde dış yüzü fırçamsı tüylerle örtülü, iç yüzü stignıa vazifesini gören, 2 parçaya ayrılmış bir stilustan ibarettir. Çiçekdurumu olgunlaştıkta, dibinde aşağıya doğru kıvrılmış verimsiz brak-teler bulunan küre biçiminde bir meyvadurumu meydana getirir. Grimsi renkli, kenarlarında dikenli çıkıntılar, ucunda piramit şeklinde daralmış bir kısım bulunan, az basık, uzun silindir biçimli her bir meyva, tepesinde kaliksin gelişmesiyle uçmaya yarayan, beyaz veya açık kızılımsı renkte bir sorguç taşıyan uzun ipliksi bir gaga ile nihayetlenir (Sek. 5, 6). Meyvayı tamamen dolduran tohum endospermaya malik değildir.
Yayılışı : Marmara ve Akdeniz bölgeleriyle Doğu Anadoluda yaygın olarak bulunan bir ottur.
Kullanılışı: Yaprakları bazı yerlerde salata olarak yenir. Kavrulmuş kökleri kahve lezzetindedir. Tıpta karahindiba kökü idrar söktürücü, kan temizleyici ve müleyyin olarak kullanılır. Yaprakları hayvanlar tarafından yenildiği gibi, çiçekleri ihtiva ettikleri nektardan dolayı arıların uğrağını teşkil etmektedir.
Prof.Dr. Nebahat YAKAR
Comment