Tweet
TANIMI
Soğanlar, soğanımsız gövdeler, yumrular, yumru kökler, rizomlar ve yalancı
soğanlar gibi özelleşmiş gövde ve köklere sahip olan bitkilerin üretimi ayırma
veya bölme yöntemiyle yapılır.
Özelleşmiş vegetatif organlardan soğanlar ve soğanımsı gövdeler gibi doğal
olarak ayrılabilen kısımlardan yararlanan çoğaltma işlemine "ayırma", bitkinin
rizomlar, gövde ve kök yumrularında olduğu gibi, kesilerek parçalara ayrıldığı
durumlardaki çoğaltmaya ise "bölme" adı verilir.
AYIRMA VE BÖLGMEYE UYGUN VEGETATİF ORGANLAR SOĞANLAR (BULP)
Soğanlar tek çenekli bitkiler tarafından oluşturulur, burada bitki yapısı besin
maddesi depo etmek ve vegatif üremeyi sağlamak üzere değişerek özelleşmiştir.
Toprak altında gelişen, etli, sulu yapraklar ve genç tepe tomurcuğu ile çevrili
tabla biçimindeki gövde soğanı oluşturur. Soğanın merkezinde bulunan vegatatif
büyüme konileri pulların koltuğunda soğancık olarak bilinen çok küçük soğanları
oluşturmak üzere gelişir. Bu soğancıklar tam büyüklüklerini alınca "yavru soğan"
adını alır.
Yavru oluşumu, soğanların üretiminde kullanılan basit ve güvenilir bir
yöntemdir. Yavrular saksı değiştirme sırasında ana soğandan ayrılarak,
çiçeklenme iriliğinde soğan elde etmek için dikilir. Soğanın cinsine ve
yavruların iriliğine bağlı olarak, yavruların çiçeklenme iriliğine erişmesi
birkaç büyüme mevzimine gereksinme gösterebilir. Yavru soğanların ayrılması ile
üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Clivia miniata ve Hippeastrum
vittatum verilebilir.
SOĞANIMSI GÖVDELER (CORM)
Soğanımsı gövde, gövde ekseninin kuru pul benzeri yapraklarla kaplanmış dip
kısmıdır. Esas olarak yaprak pullarından oluşan soğanın aksine, soğanımsı gövde
boğumları ve boğum araları belirgin bütün birgövde yapısındadır. Olgun bir
soğanımsı gövdede kuru yaprak dipleri bu boğumlarda kalır ve gövdeyi kabuk gibi
sararak zararlanmalara ve su kaybına karşı korur. Gövdenin tepesinde, sonradan
yapraklarıve çiçek sürgününü oluşturan tepe sürgünü tomurcuğu vardır. Her bir
boğumda yan tomurcuklar oluşur.
Soğanımsı gövdeli bitkilerin üretimi esas olarak doğal yolla oluşan yeni
soğanımsı gövdecikler ile yapılır Bunlar çok küçük soğanımsı gövdeler olup, eski
ve yeni soğanımsı gözdelerinin arasında oluşurlar. Bunların çiçeklenme iriliğine
gelmeleri için 1-2 yıl gereklidir.
Öte yandan, büyük soğanımsız gövdeler, her parçada bir tomurcak kalacak şekilde
bölünebilir. Bölünen her bir parçadan yeni bir soğanımsı gövde oluşur.
YUMRULAR (TUBER)
Yumru, yedek besin maddelerinin toplanmasıyla irileşmiş olan toprak altı
gövdesinin kısa uç kısmıdır. Bir yumruda bir gövdenin tüm kısımları görülebilir.
Yumrunun yüzeyinde düzgün bir şekilde sıralanan gözler bir veya daha fazla
sayıda küçük göz içeren, dökülmüş bir yaprak izi altında bulunan boğumları
temsil eder.
Yumrularla üretme, genel olarak yan yumruların ayrılması veya ana yumrunun her
biri 1-2 göz içeren parçaara bölünerek dikilmesi yoluyla yapılır. Yumrularla
üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Caladium bicolor gösterilebilir.
YUMRU KÖKLER (TUBEROUS ROOT)
Bazı çok yıllık otsu bitkiler şişkin ve çok miktarda depo maddesi içeren yumru
kök oluştururlar. Tipik kök özelliğinde olan yumru kökler, gerçek yumrulardan
(gövdelerden), üzerlerinde boğum ve boğum arası bulunmasıyla ayrılır
Bunların ütemi ide, yaşlı yumru köklerin her biri parça bir göz içerecek biçimde
bölünmesi ile olur. Yumru köklü başlıca iç mekan süs bitkileri arasında Begonia
x tuberhybrida Cyclamen persicum ve Sinningia Speciosa sayılabilir.
TOPRAKALTI GÖVDELERİ (RHİZOME)
Toprak altında, çoğunlukla yatay olarak gelişen ve üzerinde pulsu yapraklar ve
çoğu kez kökler taşıyan gövdeler rizom adını alır. Bitkinin ana ekksenini
oluşturan rizom, alt yüzünden kök verir, toprağın üst kısmına doğru yaprak ve
çiçek sürgünlerini uzatır. Rizomlar şişkin -etli veya uzun- silindir biçimde
olabilirler, ancak her iki durumda da üzerinde daima boğum ve boğum araları
bulunur. Boğumlardan çıkan yan büyüme konileri rizomun havai sürgünlerini veya
yan dallarını verir. Kökler adventif olup, genellikle boğum yerlerine yakın
olmak üzere, rizomun alt kısmında bulunur.
Rizomların üretilmesi bölünmeleri yoluyla yapılır. Bu parçaların her biri yeni
bir sürgün verme yeteneğindedir. Üzerinde birkaç boğum arası bulunan ve üretim
amacıyla ayrılan her bir parça bir vegetatif göz veya büyüme konisi taşımalıdır.
Rizom parçası çoğu kez istenilen yere doğrudan doğruya dikilebilir.
Rizomlu iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Adiantum raddianum, Aspidistra
elatior, Begonia rex, Calathea makoyana, Maranta leuconera, Sansevieria
trifasciata, Spathiphyllum vvallisii ve Zantedeschia aethiopica verilebilir.
YALANCI SOĞANLAR (PSEUDOBULB)
Kimi orkide türlerinde görülen ve bir veya birkaç boğumdan meydana gelmiş iri ve
etli gövde parçasından oluşan yalancı soğan, özelleşmiş bir depo organıdır.
Yalancı soğanlar, büyüme döneminde, yatay duran rizomun yanlarında veya
tepesinden çıkıp dikine büyüyen kısımlardır. Yaprak ve çiçekler türlere bağlı
olarak yalancı soğanın ya tepe kısmında veya dip kısmında oluşurlar.
Ticari orkide türlerinden Cattleya trianae rizomların parçalara bölünmesi
yoluyla üretilebilir. Bölme, dinlenme mevsiminde ve özellikle yeni büyüme
döneminin başlamasından hemen önce yapılır. Rizom, keskin bir bıçakla, tepe
kısmının oldukça ötesinden ve üzerinde 4-5 yalancı soğan bulanacak şekiide
kesilir. Eski rizom parçasının üzerinde de eski yalancı soğanlardan çok miktarda
kalmalı ve bunların da yaprakarı kesilmelidir. Hazırlanan yeni rizom parçası
saksıya dikilir, bir süre sonra yalancı soğanların dibinden ve boğumlardan
büyüme başlar. Eski rizom parçasından yeni parçanın ayrılması, eski rizom
kkısmında büyümeyi uyarır. Yeni gellişen bu kısımlar bir mevsim büyümeye
bırakılarak ikinci yıl ana bitkiden ayrılırlar.
Başka bir orkide türü Cymbidium lowianum'da ise eski bir yalancı soğan yapraksız
olarak ana bitkiden ayrılır, kesit yüzeyi bir aşı macunu ile kapatılır ve yeni
sürgünlerin çıkması için bir köklendirme ortamına konur. Üst kısmında sürgün
oluşunca, bu sürgün eski soğandan ayrılır ve saksıya dikilir. Bu yapraksız soğan
çoğaltmaya konulursa ikinci bir sürgün oluşur.
Soğanlar, soğanımsız gövdeler, yumrular, yumru kökler, rizomlar ve yalancı
soğanlar gibi özelleşmiş gövde ve köklere sahip olan bitkilerin üretimi ayırma
veya bölme yöntemiyle yapılır.
Özelleşmiş vegetatif organlardan soğanlar ve soğanımsı gövdeler gibi doğal
olarak ayrılabilen kısımlardan yararlanan çoğaltma işlemine "ayırma", bitkinin
rizomlar, gövde ve kök yumrularında olduğu gibi, kesilerek parçalara ayrıldığı
durumlardaki çoğaltmaya ise "bölme" adı verilir.
AYIRMA VE BÖLGMEYE UYGUN VEGETATİF ORGANLAR SOĞANLAR (BULP)
Soğanlar tek çenekli bitkiler tarafından oluşturulur, burada bitki yapısı besin
maddesi depo etmek ve vegatif üremeyi sağlamak üzere değişerek özelleşmiştir.
Toprak altında gelişen, etli, sulu yapraklar ve genç tepe tomurcuğu ile çevrili
tabla biçimindeki gövde soğanı oluşturur. Soğanın merkezinde bulunan vegatatif
büyüme konileri pulların koltuğunda soğancık olarak bilinen çok küçük soğanları
oluşturmak üzere gelişir. Bu soğancıklar tam büyüklüklerini alınca "yavru soğan"
adını alır.
Yavru oluşumu, soğanların üretiminde kullanılan basit ve güvenilir bir
yöntemdir. Yavrular saksı değiştirme sırasında ana soğandan ayrılarak,
çiçeklenme iriliğinde soğan elde etmek için dikilir. Soğanın cinsine ve
yavruların iriliğine bağlı olarak, yavruların çiçeklenme iriliğine erişmesi
birkaç büyüme mevzimine gereksinme gösterebilir. Yavru soğanların ayrılması ile
üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Clivia miniata ve Hippeastrum
vittatum verilebilir.
SOĞANIMSI GÖVDELER (CORM)
Soğanımsı gövde, gövde ekseninin kuru pul benzeri yapraklarla kaplanmış dip
kısmıdır. Esas olarak yaprak pullarından oluşan soğanın aksine, soğanımsı gövde
boğumları ve boğum araları belirgin bütün birgövde yapısındadır. Olgun bir
soğanımsı gövdede kuru yaprak dipleri bu boğumlarda kalır ve gövdeyi kabuk gibi
sararak zararlanmalara ve su kaybına karşı korur. Gövdenin tepesinde, sonradan
yapraklarıve çiçek sürgününü oluşturan tepe sürgünü tomurcuğu vardır. Her bir
boğumda yan tomurcuklar oluşur.
Soğanımsı gövdeli bitkilerin üretimi esas olarak doğal yolla oluşan yeni
soğanımsı gövdecikler ile yapılır Bunlar çok küçük soğanımsı gövdeler olup, eski
ve yeni soğanımsı gözdelerinin arasında oluşurlar. Bunların çiçeklenme iriliğine
gelmeleri için 1-2 yıl gereklidir.
Öte yandan, büyük soğanımsız gövdeler, her parçada bir tomurcak kalacak şekilde
bölünebilir. Bölünen her bir parçadan yeni bir soğanımsı gövde oluşur.
YUMRULAR (TUBER)
Yumru, yedek besin maddelerinin toplanmasıyla irileşmiş olan toprak altı
gövdesinin kısa uç kısmıdır. Bir yumruda bir gövdenin tüm kısımları görülebilir.
Yumrunun yüzeyinde düzgün bir şekilde sıralanan gözler bir veya daha fazla
sayıda küçük göz içeren, dökülmüş bir yaprak izi altında bulunan boğumları
temsil eder.
Yumrularla üretme, genel olarak yan yumruların ayrılması veya ana yumrunun her
biri 1-2 göz içeren parçaara bölünerek dikilmesi yoluyla yapılır. Yumrularla
üretilen iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Caladium bicolor gösterilebilir.
YUMRU KÖKLER (TUBEROUS ROOT)
Bazı çok yıllık otsu bitkiler şişkin ve çok miktarda depo maddesi içeren yumru
kök oluştururlar. Tipik kök özelliğinde olan yumru kökler, gerçek yumrulardan
(gövdelerden), üzerlerinde boğum ve boğum arası bulunmasıyla ayrılır
Bunların ütemi ide, yaşlı yumru köklerin her biri parça bir göz içerecek biçimde
bölünmesi ile olur. Yumru köklü başlıca iç mekan süs bitkileri arasında Begonia
x tuberhybrida Cyclamen persicum ve Sinningia Speciosa sayılabilir.
TOPRAKALTI GÖVDELERİ (RHİZOME)
Toprak altında, çoğunlukla yatay olarak gelişen ve üzerinde pulsu yapraklar ve
çoğu kez kökler taşıyan gövdeler rizom adını alır. Bitkinin ana ekksenini
oluşturan rizom, alt yüzünden kök verir, toprağın üst kısmına doğru yaprak ve
çiçek sürgünlerini uzatır. Rizomlar şişkin -etli veya uzun- silindir biçimde
olabilirler, ancak her iki durumda da üzerinde daima boğum ve boğum araları
bulunur. Boğumlardan çıkan yan büyüme konileri rizomun havai sürgünlerini veya
yan dallarını verir. Kökler adventif olup, genellikle boğum yerlerine yakın
olmak üzere, rizomun alt kısmında bulunur.
Rizomların üretilmesi bölünmeleri yoluyla yapılır. Bu parçaların her biri yeni
bir sürgün verme yeteneğindedir. Üzerinde birkaç boğum arası bulunan ve üretim
amacıyla ayrılan her bir parça bir vegetatif göz veya büyüme konisi taşımalıdır.
Rizom parçası çoğu kez istenilen yere doğrudan doğruya dikilebilir.
Rizomlu iç mekan süs bitkilerine örnek olarak Adiantum raddianum, Aspidistra
elatior, Begonia rex, Calathea makoyana, Maranta leuconera, Sansevieria
trifasciata, Spathiphyllum vvallisii ve Zantedeschia aethiopica verilebilir.
YALANCI SOĞANLAR (PSEUDOBULB)
Kimi orkide türlerinde görülen ve bir veya birkaç boğumdan meydana gelmiş iri ve
etli gövde parçasından oluşan yalancı soğan, özelleşmiş bir depo organıdır.
Yalancı soğanlar, büyüme döneminde, yatay duran rizomun yanlarında veya
tepesinden çıkıp dikine büyüyen kısımlardır. Yaprak ve çiçekler türlere bağlı
olarak yalancı soğanın ya tepe kısmında veya dip kısmında oluşurlar.
Ticari orkide türlerinden Cattleya trianae rizomların parçalara bölünmesi
yoluyla üretilebilir. Bölme, dinlenme mevsiminde ve özellikle yeni büyüme
döneminin başlamasından hemen önce yapılır. Rizom, keskin bir bıçakla, tepe
kısmının oldukça ötesinden ve üzerinde 4-5 yalancı soğan bulanacak şekiide
kesilir. Eski rizom parçasının üzerinde de eski yalancı soğanlardan çok miktarda
kalmalı ve bunların da yaprakarı kesilmelidir. Hazırlanan yeni rizom parçası
saksıya dikilir, bir süre sonra yalancı soğanların dibinden ve boğumlardan
büyüme başlar. Eski rizom parçasından yeni parçanın ayrılması, eski rizom
kkısmında büyümeyi uyarır. Yeni gellişen bu kısımlar bir mevsim büyümeye
bırakılarak ikinci yıl ana bitkiden ayrılırlar.
Başka bir orkide türü Cymbidium lowianum'da ise eski bir yalancı soğan yapraksız
olarak ana bitkiden ayrılır, kesit yüzeyi bir aşı macunu ile kapatılır ve yeni
sürgünlerin çıkması için bir köklendirme ortamına konur. Üst kısmında sürgün
oluşunca, bu sürgün eski soğandan ayrılır ve saksıya dikilir. Bu yapraksız soğan
çoğaltmaya konulursa ikinci bir sürgün oluşur.