Tweet
Kardelen
Buyrun bakalým, bu ayýn güzellerinden birincisi Kardelen Haným (Galanthus), hem de öz be öz bizden birisi, buralý. Trakyalý.
Kardelen çok garip bir zamanda, kardan sonra, buzlu havalarda incecik gövdesini dans eder gibi uzatýp, ters çiçeklerini açýyor. Bu havalarda rüzgârdan, yaðýþtan koca aðaçlar devrilirken ona bir þey olmuyor, ilginç. Dikili olduðu mekânda ýþýk istiyor, ýslak - rutubetli topraða bayýlýyor; ama en çok da rahatsýz edilmemeyi seviyor. Hani çok nadiren çocuklarýn önüne yazarlar ya “öpme beni” diye, Kardelenler’e de “elleme beni” yazýlmalý. Çünkü çiçekleri biterken tohumlar oluþuyor, bu tohumlar havada uçup bir yerlerde yeni kardelenler yetiþtiriyor, dipteki soðanlar da orada içten çoðalýyor gruplaþýp geniþliyorlar. Yani, üstte ve altta iþ çok.
Þu sýralar yetiþkin saksýlý Kardelen bulursanýz kaçýrmayýn.
Soðanlarý sonbaharda marketlerde var ama görerek almanýn tadý baþka. Eski bahçeli evlerde de tek tük olabilir, sorun, ya da küçük bitkilerle uðraþan semt fidanlýklarýnda ararsanýz mutlaka bulursunuz. Sizde varsa ve çok geliþmiþse söküp dilediðiniz kadar ayýrýn, tekrar dilediðiniz yere dikin.
Unutmadan uyarayým, toprakta yaþayan saygýdeðer Danaburnu da Kardelen soðanlarýný çok severmiþ, yemesini tabii!!! Aman sakýn atlamayýn, gözünüz yerde olsun, bahçenizde yetiþmiþse kardelen mardelen ne varsa yer bitirirler…Derhal onlardan kurtulun. (Zirai ilaçlamayla!..) Kurtulamayacak gibiyseniz soðanlý bitkileri plastik saksýlarla topraða dikin. Dibe normalinden büyük, su süzülecek delikler açýn. Ýçten hasýr tellerle destekleyin, soðanlarýnýza böylelikle bir þey olmayacak. Sadece seneler sonra saksýlar küçük gelebilir o kadar.
Sonbaharda Kardelen’i daha iyi açtýrmak için soðan dikili bölgelere sývý gübre verebilirsiniz.
Ýlkbaharda topraðý çapalarken o bölgelere dikkat, sakin oralarý çapalamayýn. Boylarý 15 - 25 cm. arasýnda deðiþen Kardelenler, “lektin” adýnda bir protein üretiyormuþ ve bu da yaprak bitiyle mücadelede kullanýlýyormuþ. Son duyduðuma göre de kanser ve kalp hastalýklarýnýn tedavisinde Kardelen üzerinde birçok araþtýrma yapýlýyormuþ.
Çiðdem:
Bizden birisi daha; bu haným da buralý. Mahmur çiçeði, Ýtboðan, Marco, Zehirli Çiðdem ya da esas ismiyle Çiðdem. Dünyada bilinen ismi de Crocus.
Çiðdem türleri sonbahardan ilkbahara kadar Kardelenler gibi bol ýþýklý killi topraklarda çiçek açabiliyorlar. Soðanlar ellenmediði takdirde her sene çoðalýp ürüyorlar. Siklamen, hercai Menekþe, Çuha Çiçeði, Kardelen ya da Osmanlý çimiyle beraber mükemmel geliþiyor.
Resimdeki tipik Trakya Çiðdemi’dir (C.chrysanthus). Sarý renkli Kadýköy Çiðdemi, altýn renkli Ankara Çiðdemi (C.ancyrensis), beyaz ve pembe renkli gibi yaklaþýk 40 türünü bulabilirsiniz. Önemli olan, renk geçiþlerini ve çiçek zamanlarýný doðru ayarlamanýzda.
Ortalama 12 -15 cm. olan bu bitki, doðru dikimle kýþýn bu renksiz günlerinde sürprizli olabilir. Gösteriyi, renkleri, zamanlarý doðru ayarlamak bir iki senenizi alacak, sabýrlý olun…
Sonbaharda çiçek açtýðýnda, üzerine basýlamayacak aðaç dibi, bordür kenarý gibi bölgelere Çiðdem soðanlarýný yerleþtirin. Diktikten sonra sývý gübre verin, üst yüzeyi de yaprak çürükleriyle koruyun. Gerisi kendiliðinden gelecek, her sene açacaklar.
Çiðdem insanlar tarafýndan çok uzun zamandýr yetiþtiriliyormuþ. Ýlk ve orta çaðlarda zehir þeklinde, 17. yüzyýldan beri de ilaç yapýmýnda tüketiliyormuþ.
Günümüzde Behçet ve Gut hastalýklarýnda, eklem aðrýlarýnýn tedavisinde ve kanser araþtýrmalarýnda kullanýlýyor.
Ekonomik deðeri kýymetli Safran, Çiðdem’in ilkbaharda mor çiçek açan iri soðanlý türünden elde edilebiliyor.
Safranbolu ismini bu bitkiden almýþ. Eðer doðru türden deðillerse sakýn sizinkilerden safran üretmeye kalkýþmayýn. Bu madde sadece bir türde var.
Gýda sanayi dýþýnda boya sanayinde doðal boyamacýlýkta sarý renk için tüketiliyor
Buyrun bakalým, bu ayýn güzellerinden birincisi Kardelen Haným (Galanthus), hem de öz be öz bizden birisi, buralý. Trakyalý.
Kardelen çok garip bir zamanda, kardan sonra, buzlu havalarda incecik gövdesini dans eder gibi uzatýp, ters çiçeklerini açýyor. Bu havalarda rüzgârdan, yaðýþtan koca aðaçlar devrilirken ona bir þey olmuyor, ilginç. Dikili olduðu mekânda ýþýk istiyor, ýslak - rutubetli topraða bayýlýyor; ama en çok da rahatsýz edilmemeyi seviyor. Hani çok nadiren çocuklarýn önüne yazarlar ya “öpme beni” diye, Kardelenler’e de “elleme beni” yazýlmalý. Çünkü çiçekleri biterken tohumlar oluþuyor, bu tohumlar havada uçup bir yerlerde yeni kardelenler yetiþtiriyor, dipteki soðanlar da orada içten çoðalýyor gruplaþýp geniþliyorlar. Yani, üstte ve altta iþ çok.
Þu sýralar yetiþkin saksýlý Kardelen bulursanýz kaçýrmayýn.
Soðanlarý sonbaharda marketlerde var ama görerek almanýn tadý baþka. Eski bahçeli evlerde de tek tük olabilir, sorun, ya da küçük bitkilerle uðraþan semt fidanlýklarýnda ararsanýz mutlaka bulursunuz. Sizde varsa ve çok geliþmiþse söküp dilediðiniz kadar ayýrýn, tekrar dilediðiniz yere dikin.
Unutmadan uyarayým, toprakta yaþayan saygýdeðer Danaburnu da Kardelen soðanlarýný çok severmiþ, yemesini tabii!!! Aman sakýn atlamayýn, gözünüz yerde olsun, bahçenizde yetiþmiþse kardelen mardelen ne varsa yer bitirirler…Derhal onlardan kurtulun. (Zirai ilaçlamayla!..) Kurtulamayacak gibiyseniz soðanlý bitkileri plastik saksýlarla topraða dikin. Dibe normalinden büyük, su süzülecek delikler açýn. Ýçten hasýr tellerle destekleyin, soðanlarýnýza böylelikle bir þey olmayacak. Sadece seneler sonra saksýlar küçük gelebilir o kadar.
Sonbaharda Kardelen’i daha iyi açtýrmak için soðan dikili bölgelere sývý gübre verebilirsiniz.
Ýlkbaharda topraðý çapalarken o bölgelere dikkat, sakin oralarý çapalamayýn. Boylarý 15 - 25 cm. arasýnda deðiþen Kardelenler, “lektin” adýnda bir protein üretiyormuþ ve bu da yaprak bitiyle mücadelede kullanýlýyormuþ. Son duyduðuma göre de kanser ve kalp hastalýklarýnýn tedavisinde Kardelen üzerinde birçok araþtýrma yapýlýyormuþ.
Çiðdem:
Bizden birisi daha; bu haným da buralý. Mahmur çiçeði, Ýtboðan, Marco, Zehirli Çiðdem ya da esas ismiyle Çiðdem. Dünyada bilinen ismi de Crocus.
Çiðdem türleri sonbahardan ilkbahara kadar Kardelenler gibi bol ýþýklý killi topraklarda çiçek açabiliyorlar. Soðanlar ellenmediði takdirde her sene çoðalýp ürüyorlar. Siklamen, hercai Menekþe, Çuha Çiçeði, Kardelen ya da Osmanlý çimiyle beraber mükemmel geliþiyor.
Resimdeki tipik Trakya Çiðdemi’dir (C.chrysanthus). Sarý renkli Kadýköy Çiðdemi, altýn renkli Ankara Çiðdemi (C.ancyrensis), beyaz ve pembe renkli gibi yaklaþýk 40 türünü bulabilirsiniz. Önemli olan, renk geçiþlerini ve çiçek zamanlarýný doðru ayarlamanýzda.
Ortalama 12 -15 cm. olan bu bitki, doðru dikimle kýþýn bu renksiz günlerinde sürprizli olabilir. Gösteriyi, renkleri, zamanlarý doðru ayarlamak bir iki senenizi alacak, sabýrlý olun…
Sonbaharda çiçek açtýðýnda, üzerine basýlamayacak aðaç dibi, bordür kenarý gibi bölgelere Çiðdem soðanlarýný yerleþtirin. Diktikten sonra sývý gübre verin, üst yüzeyi de yaprak çürükleriyle koruyun. Gerisi kendiliðinden gelecek, her sene açacaklar.
Çiðdem insanlar tarafýndan çok uzun zamandýr yetiþtiriliyormuþ. Ýlk ve orta çaðlarda zehir þeklinde, 17. yüzyýldan beri de ilaç yapýmýnda tüketiliyormuþ.
Günümüzde Behçet ve Gut hastalýklarýnda, eklem aðrýlarýnýn tedavisinde ve kanser araþtýrmalarýnda kullanýlýyor.
Ekonomik deðeri kýymetli Safran, Çiðdem’in ilkbaharda mor çiçek açan iri soðanlý türünden elde edilebiliyor.
Safranbolu ismini bu bitkiden almýþ. Eðer doðru türden deðillerse sakýn sizinkilerden safran üretmeye kalkýþmayýn. Bu madde sadece bir türde var.
Gýda sanayi dýþýnda boya sanayinde doðal boyamacýlýkta sarý renk için tüketiliyor
