Tweet
KAPLI FİDAN ÜRETİM TEKNİKLERİ Belkıs DİNÇ
Ağaçlandırma faaliyetleri, tohum temininden başlayarak, fidan dikim ve bakımına varıncaya kadar bütünlük arzeder. Ağaçlandırmada başarının kriteri olan tutma ve büyüme, yetişme ortamı faktörlerinin yanı sıra, fidan kalitesi, dikim tekniği ve arazi hazırlığı gibi unsurlara da bağlıdır.
Günümüzde park-peyzaj çalışmalarının önem kazanmasıyla birlikte kaplı ve boylu fidan üretiminin de önemi artmıştır. Birçok belediye, kişi ve kuruluş her mevsim, özellikle de ilkbahar ve yaz dönemlerinde çalışmalarını gerçekleştirmektedir. Bu dönemlerde de sadece kaplı fidanların dikilebilmesinden dolayı bu tip fidanlara talep yoğunlaşmakta ve kaplı fidanların önemi her geçen gün artmaktadır.
Yurdumuzun büyük bir bölümü, iklim verileri, toprak özellikleri ve doğal vejetasyon örtüsü kriterlerine göre kurak ve yarı kurak iklim özellikleri taşımaktadır. Özellikle yağışın önemli bir bölümü büyüme dönemi dışında düşmekte ve büyüme süresince de üst toprakta su açığı meydana gelmektedir. İklim ve toprak özellikleri üzerinde yapabileceğimiz müdahalelerin çok kısıtlı olması sebebiyle, ağaçlandırmadaki başarı için kaliteli fidan yetiştirilmesi çok önem taşır. Bu nedenle, kurak ve yarı kurak bölgelerde yapılacak ağaçlandırmalarda tutma ve büyüme başarısını arttırmak için kaplı fidan üretimi zorunlu görülmektedir.
Kaplı (tüplü) fidan; gerek ekim ve gerekse şaşırtma yoluyla muhtelif cins kaplar içerisinde yetiştirilen ve kabı ile fidanın dikileceği sahaya nakledilerek toprağı ile dikilen fidandır.
Kaplı fidanda amaç, fidanın büyüme süresinde ve taşımasında köklerin dış ortamın etkilerinden korunması, fidan köklerinin belli ebattaki kaplarda belli bir yetiştirme ortamında (toprak, turba vb.) gelişmesinin sağlanmasıdır.
Kaplı fidanların, fidanın üretilmesi ve pazarlanması süresinde çıplak köklü fidana göre avantajları vardır.
Bunlar;
1-Kaplı fidanlar, çıplak köklü fidanların aksine taşıdığı yetiştirme ortamı ile içindeki organik madde ve mikoriza mantarlarını dikim sahasına taşıyarak, ağaçlandırma sahasına mikoriza aşılanmasını sağladığı gibi yeniden geliştireceği kökler için, toprak içinde lüzumlu besin maddelerini depo eder.
2-Kaplı fidanın bakımı ve sökümü kolaydır. Üretiminde mekanizasyon imkanı olduğundan, hem daha az zamana ihtiyaç duyulur, hem de ağaçlandırmadaki başarı durumu dikkate alındığında daha ekonomiktir.
3-Kaplı fidan dikim yerine sevkedilirken sulandığından, fidanın tutması için gereken suyu kök sahasında depo etmiş olur.
4-Karasal iklimin hüküm sürdüğü ağır bünyeli toprağı olan özellikle güney bakılarda, çıplak köklü fidanlarla yapılan sonbahar dikimlerinde don atması fazlaca görülmekte olup, kaplı fidanlarda don atması sözkonusu değildir.
5-Kaplı fidanlar, sonbaharda ilk yağışları takiben ağaçlandırma sahalarına dikildiğinde, ilkbaharda erkenden kök faaliyetlerine başlayarak, kurak mevsime girmeden o şartlara uyacak duruma gelebilmektedir.
6-Kaplı fidanın dağıtım mevsimi uzundur. Farklı mevsim özelliklerini taşıyan yerlere, farklı zaman dilimlerinde taşınması ve dikilmesi mümkündür. Yağış ve sıcaklık etkisi ile fidan söküm ve dikim zamanının daraldığı durumlarda erken sonbahar ve geç ilkbaharda, fidan faaliyette olsa bile dikilebilmektedir.
7-Kaplı fidanlar, peyzaj çalışmalarında sahaya kabıyla getirildikleri ve hatta toprakta çürüyebilen özellikteki kaplardaki fidanlar, kabıyla birlikte dikilebildiği için kökler zarar görmez. Böylece fidanlar ilkbaharda hemen büyümeye başlar. Kaplı olarak üretilen fidanlarla, peyzaj amaçlı yılın her mevsiminde dikim yapılabilir.
8-Kaplı fidanların kullanımı kolaydır. Satış döneminde kolaylık sağlar. Çıplak köklü fidanlardaki gömü gibi çalışmalara gerek yoktur. Fidanın taşınması sırasındaki olumsuz hava koşullarından ve dış etkenlerden az zarar görür.
9-Kaplı fidan, daha iyi sergilenip takdim edilebilir. Ambalajlanması ve kullanımı daha kolaydır.
Kaplı fidan üretiminin bütün avantajlarına rağmen bazı dezavantajları da olabileceği dikkate alınmalıdır.
Buna göre;
1- Kaplarda uzun süre kalmış olan fidanlarda, kap değiştirmede gecikildiği taktirde, kabın şekline ve büyüklüğüne bağlı olarak çeşitli kök deformasyonları olabilir. Özellikle kök dönmeleri sonucunda kökler, kap ve saksı etrafında dairevi olarak dolanır. Kuş yuvası veya yumak kök oluşumu dediğimiz durumlar ile karşılaşılabilir. Böyle fidanların, dikildikleri yerde normal ve derin kök oluşturması çok zordur. Kuş yuvası veya yumak kök oluşumu kesildiğinde, kök gövde dengesi bozulacağından, dikimin başarı şansı azalır. Kaplı fidanlarda kök deformasyonu olmaması için, fidan kaplarda fazla bekletilmemeli veya zamanında daha büyük kaplara alınarak değerlendirilmelidir.
2-Kaplı fidanlar, topraktan rutubet alamayarak tamamen yapay sulamaya bağlı kalır. Kök gelişiminin kabın büyüklüğüne ve şekline bağlı olarak sınırlanması, daha sık ve zorunlu kap değiştirme işlemlerini gerektirir.
3-Soğuk iklimlerde, kaplı fidan kökleri toprak altında olmaması ve kap kenarından gelen soğuktan daha fazla etkilenmesi nedeniyle daha fazla kış koruması gerektirir.
4-Kaplı fidanlarda sulama ve gübreleme, ortamda zamanla tuz birikmesine sebep olabilir. Tuz birikiminin yıkanması veya uzaklaştırılması güç olup, fazla suyun iyi ve itinalı olarak drenajının sağlanması gerekmektedir.
5-Kaplı fidan üretimi pahalı olup, fidanların zamanında pazarlanamaması sorun teşkil eder.
6-Estetik olmayan kaplar, pazarlamada müşteri üzerinde cezbedici etki yapmaz. Bu nedenle görüntüsü çirkin olan kaplarla, fidanın çıkartılması pratik olmayan kaplar tercih edilmemelidir.
Kaplı fidan üretiminde dikkat edilmesi gereken hususlar ise;
- Yetiştirme ortamının su kaybının daha kolay ve çabuk olması nedeniyle sulamada dikkatli davranılmalı, sürekli kontrol edilmelidir.
- Kap ebatı ve şekli seçilirken kapta üretilecek fidanın kapta kalma süresi dikkate alınmalıdır.
- Kap şeklinin fidanın büyümesi döneminde kök yapısı üzerinde olumsuz etki yapmayacak şekilde seçilmesi gerekir.
- Kaplı fidan üretiminde kullanılacak materyalin yani tüp harcının fidanın sağlıklı büyümesini sağlayacak özellikte olması gerekir.
Kaplı fidan üretiminde en can alıcı nokta kaplarda kullanılan materyaldir, yani harçtır. Kaplarda uygun yetiştirme ortamlarının kullanımı kap hacmini büyük ölçüde küçültebilir. Ortamın fiziksel ve kimyasal yapısı köklenmeye büyük ölçüde etki yapar, Dolayısıyla iyi ve kaliteli bir yetiştirme ortamı kaplı fidan kalitesini yükseltir.
Kaplı fidan üretiminde kullanılan materyalin özellikleri;
- Verilen suyu tutabilecek özellikte olmalı,
- Fidanın dik kalmasını temin edecek yoğunlukta olmalı,
- Tohumun kolay çimlenmesine ve fidanın kök geliştirebilmesine uygun olmalı yani uygun hava ve su kapasitesine sahip gözenekli bir yapıya sahip olmalı,
- pH değeri ile tuz ve kireç oranı üretilecek fidan türüne uygun olmalı,
- Organik maddece zengin olmalı,
- Bol olmalı ve kolay temin edilebilmeli,
- Ucuz olmalıdır.
Kaplı fidanda yetiştirme ortamının öncelikle bitkiyi dik tutacak yoğunlukta olması gerekir. Açık alanda yetişen fidanlarda kökler bu fonksiyonunu gerçekleştirebilecek miktarda toprakta yayılırlar, yani gerekli olan kök yayılışı için bir sınır yoktur. Kaplı fidanlarda ise bu alan kabın hacmiyle sınırlıdır. Bu nedenle yetiştirme ortamı fidanları taşıyabilecek yoğunluk ve ağırlıkta olmalıdır. Ancak boylu fidanların taşıyıcı tel veya sırık gibi araçlarla takviye edilmesi halinde orta yoğunluktaki ortamlar kök gelişmesinin daha hızlı ve iyi olması nedeniyle tercih edilebilir.
Yetiştirme ortamı, kaptaki fidanın ihtiyaç duyduğu bazı temel besin elementlerini de içermelidir. Ortamın pH’ sının fidanların besin elementlerini alabilmesini kolaylaştırıcı değerlerde olması gerekir.
Kaplı fidanlarda kullanılacak tüp harcı materyalleri; toprak, kum, perlit, ponza taşı, turba, kompostlaşmış ve çürümüş yaprak toprağı, humus, parçalanmış, öğütülmüş ağaç kabukları, kompostlaştırılmış odun talaşı, kompostlaştırılmış saman, mısır vs. gibi materyallerdir.
Ağaçlandırma faaliyetleri, tohum temininden başlayarak, fidan dikim ve bakımına varıncaya kadar bütünlük arzeder. Ağaçlandırmada başarının kriteri olan tutma ve büyüme, yetişme ortamı faktörlerinin yanı sıra, fidan kalitesi, dikim tekniği ve arazi hazırlığı gibi unsurlara da bağlıdır.
Günümüzde park-peyzaj çalışmalarının önem kazanmasıyla birlikte kaplı ve boylu fidan üretiminin de önemi artmıştır. Birçok belediye, kişi ve kuruluş her mevsim, özellikle de ilkbahar ve yaz dönemlerinde çalışmalarını gerçekleştirmektedir. Bu dönemlerde de sadece kaplı fidanların dikilebilmesinden dolayı bu tip fidanlara talep yoğunlaşmakta ve kaplı fidanların önemi her geçen gün artmaktadır.
Yurdumuzun büyük bir bölümü, iklim verileri, toprak özellikleri ve doğal vejetasyon örtüsü kriterlerine göre kurak ve yarı kurak iklim özellikleri taşımaktadır. Özellikle yağışın önemli bir bölümü büyüme dönemi dışında düşmekte ve büyüme süresince de üst toprakta su açığı meydana gelmektedir. İklim ve toprak özellikleri üzerinde yapabileceğimiz müdahalelerin çok kısıtlı olması sebebiyle, ağaçlandırmadaki başarı için kaliteli fidan yetiştirilmesi çok önem taşır. Bu nedenle, kurak ve yarı kurak bölgelerde yapılacak ağaçlandırmalarda tutma ve büyüme başarısını arttırmak için kaplı fidan üretimi zorunlu görülmektedir.
Kaplı (tüplü) fidan; gerek ekim ve gerekse şaşırtma yoluyla muhtelif cins kaplar içerisinde yetiştirilen ve kabı ile fidanın dikileceği sahaya nakledilerek toprağı ile dikilen fidandır.
Kaplı fidanda amaç, fidanın büyüme süresinde ve taşımasında köklerin dış ortamın etkilerinden korunması, fidan köklerinin belli ebattaki kaplarda belli bir yetiştirme ortamında (toprak, turba vb.) gelişmesinin sağlanmasıdır.
Kaplı fidanların, fidanın üretilmesi ve pazarlanması süresinde çıplak köklü fidana göre avantajları vardır.
Bunlar;
1-Kaplı fidanlar, çıplak köklü fidanların aksine taşıdığı yetiştirme ortamı ile içindeki organik madde ve mikoriza mantarlarını dikim sahasına taşıyarak, ağaçlandırma sahasına mikoriza aşılanmasını sağladığı gibi yeniden geliştireceği kökler için, toprak içinde lüzumlu besin maddelerini depo eder.
2-Kaplı fidanın bakımı ve sökümü kolaydır. Üretiminde mekanizasyon imkanı olduğundan, hem daha az zamana ihtiyaç duyulur, hem de ağaçlandırmadaki başarı durumu dikkate alındığında daha ekonomiktir.
3-Kaplı fidan dikim yerine sevkedilirken sulandığından, fidanın tutması için gereken suyu kök sahasında depo etmiş olur.
4-Karasal iklimin hüküm sürdüğü ağır bünyeli toprağı olan özellikle güney bakılarda, çıplak köklü fidanlarla yapılan sonbahar dikimlerinde don atması fazlaca görülmekte olup, kaplı fidanlarda don atması sözkonusu değildir.
5-Kaplı fidanlar, sonbaharda ilk yağışları takiben ağaçlandırma sahalarına dikildiğinde, ilkbaharda erkenden kök faaliyetlerine başlayarak, kurak mevsime girmeden o şartlara uyacak duruma gelebilmektedir.
6-Kaplı fidanın dağıtım mevsimi uzundur. Farklı mevsim özelliklerini taşıyan yerlere, farklı zaman dilimlerinde taşınması ve dikilmesi mümkündür. Yağış ve sıcaklık etkisi ile fidan söküm ve dikim zamanının daraldığı durumlarda erken sonbahar ve geç ilkbaharda, fidan faaliyette olsa bile dikilebilmektedir.
7-Kaplı fidanlar, peyzaj çalışmalarında sahaya kabıyla getirildikleri ve hatta toprakta çürüyebilen özellikteki kaplardaki fidanlar, kabıyla birlikte dikilebildiği için kökler zarar görmez. Böylece fidanlar ilkbaharda hemen büyümeye başlar. Kaplı olarak üretilen fidanlarla, peyzaj amaçlı yılın her mevsiminde dikim yapılabilir.
8-Kaplı fidanların kullanımı kolaydır. Satış döneminde kolaylık sağlar. Çıplak köklü fidanlardaki gömü gibi çalışmalara gerek yoktur. Fidanın taşınması sırasındaki olumsuz hava koşullarından ve dış etkenlerden az zarar görür.
9-Kaplı fidan, daha iyi sergilenip takdim edilebilir. Ambalajlanması ve kullanımı daha kolaydır.
Kaplı fidan üretiminin bütün avantajlarına rağmen bazı dezavantajları da olabileceği dikkate alınmalıdır.
Buna göre;
1- Kaplarda uzun süre kalmış olan fidanlarda, kap değiştirmede gecikildiği taktirde, kabın şekline ve büyüklüğüne bağlı olarak çeşitli kök deformasyonları olabilir. Özellikle kök dönmeleri sonucunda kökler, kap ve saksı etrafında dairevi olarak dolanır. Kuş yuvası veya yumak kök oluşumu dediğimiz durumlar ile karşılaşılabilir. Böyle fidanların, dikildikleri yerde normal ve derin kök oluşturması çok zordur. Kuş yuvası veya yumak kök oluşumu kesildiğinde, kök gövde dengesi bozulacağından, dikimin başarı şansı azalır. Kaplı fidanlarda kök deformasyonu olmaması için, fidan kaplarda fazla bekletilmemeli veya zamanında daha büyük kaplara alınarak değerlendirilmelidir.
2-Kaplı fidanlar, topraktan rutubet alamayarak tamamen yapay sulamaya bağlı kalır. Kök gelişiminin kabın büyüklüğüne ve şekline bağlı olarak sınırlanması, daha sık ve zorunlu kap değiştirme işlemlerini gerektirir.
3-Soğuk iklimlerde, kaplı fidan kökleri toprak altında olmaması ve kap kenarından gelen soğuktan daha fazla etkilenmesi nedeniyle daha fazla kış koruması gerektirir.
4-Kaplı fidanlarda sulama ve gübreleme, ortamda zamanla tuz birikmesine sebep olabilir. Tuz birikiminin yıkanması veya uzaklaştırılması güç olup, fazla suyun iyi ve itinalı olarak drenajının sağlanması gerekmektedir.
5-Kaplı fidan üretimi pahalı olup, fidanların zamanında pazarlanamaması sorun teşkil eder.
6-Estetik olmayan kaplar, pazarlamada müşteri üzerinde cezbedici etki yapmaz. Bu nedenle görüntüsü çirkin olan kaplarla, fidanın çıkartılması pratik olmayan kaplar tercih edilmemelidir.
Kaplı fidan üretiminde dikkat edilmesi gereken hususlar ise;
- Yetiştirme ortamının su kaybının daha kolay ve çabuk olması nedeniyle sulamada dikkatli davranılmalı, sürekli kontrol edilmelidir.
- Kap ebatı ve şekli seçilirken kapta üretilecek fidanın kapta kalma süresi dikkate alınmalıdır.
- Kap şeklinin fidanın büyümesi döneminde kök yapısı üzerinde olumsuz etki yapmayacak şekilde seçilmesi gerekir.
- Kaplı fidan üretiminde kullanılacak materyalin yani tüp harcının fidanın sağlıklı büyümesini sağlayacak özellikte olması gerekir.
Kaplı fidan üretiminde en can alıcı nokta kaplarda kullanılan materyaldir, yani harçtır. Kaplarda uygun yetiştirme ortamlarının kullanımı kap hacmini büyük ölçüde küçültebilir. Ortamın fiziksel ve kimyasal yapısı köklenmeye büyük ölçüde etki yapar, Dolayısıyla iyi ve kaliteli bir yetiştirme ortamı kaplı fidan kalitesini yükseltir.
Kaplı fidan üretiminde kullanılan materyalin özellikleri;
- Verilen suyu tutabilecek özellikte olmalı,
- Fidanın dik kalmasını temin edecek yoğunlukta olmalı,
- Tohumun kolay çimlenmesine ve fidanın kök geliştirebilmesine uygun olmalı yani uygun hava ve su kapasitesine sahip gözenekli bir yapıya sahip olmalı,
- pH değeri ile tuz ve kireç oranı üretilecek fidan türüne uygun olmalı,
- Organik maddece zengin olmalı,
- Bol olmalı ve kolay temin edilebilmeli,
- Ucuz olmalıdır.
Kaplı fidanda yetiştirme ortamının öncelikle bitkiyi dik tutacak yoğunlukta olması gerekir. Açık alanda yetişen fidanlarda kökler bu fonksiyonunu gerçekleştirebilecek miktarda toprakta yayılırlar, yani gerekli olan kök yayılışı için bir sınır yoktur. Kaplı fidanlarda ise bu alan kabın hacmiyle sınırlıdır. Bu nedenle yetiştirme ortamı fidanları taşıyabilecek yoğunluk ve ağırlıkta olmalıdır. Ancak boylu fidanların taşıyıcı tel veya sırık gibi araçlarla takviye edilmesi halinde orta yoğunluktaki ortamlar kök gelişmesinin daha hızlı ve iyi olması nedeniyle tercih edilebilir.
Yetiştirme ortamı, kaptaki fidanın ihtiyaç duyduğu bazı temel besin elementlerini de içermelidir. Ortamın pH’ sının fidanların besin elementlerini alabilmesini kolaylaştırıcı değerlerde olması gerekir.
Kaplı fidanlarda kullanılacak tüp harcı materyalleri; toprak, kum, perlit, ponza taşı, turba, kompostlaşmış ve çürümüş yaprak toprağı, humus, parçalanmış, öğütülmüş ağaç kabukları, kompostlaştırılmış odun talaşı, kompostlaştırılmış saman, mısır vs. gibi materyallerdir.
Comment