Tweet
2.1.2.1.1.2. Yarı Odunlaşmış (Odunsu) Çeliklerle Üretme
Yarı odunlaşmış (odunsu) çelikler, yumuşak çelikten, bir ölçüde olgunlaşmış ve kısmen de sertleşerek odunlaşmaya yönelmiş olmalan ile farklılık gösterir (Resim: 133). Dolayısıyle bu çelikler, sert çeliklerden de, onlar gibi tamamen odunlaşmış olmamaları ile ayrılırlar.
Yarı odunlaşmış çeliklerde üretme yöntemine, Orman gülleri, Pitosporumlar, Kamelyalar, Akübalar, Herdem yeşil açelyalar, Laz kirazlan ve Çoban püskülleri, Limonlar gibi büyük yapraklı daimi yeşil bitki türlerinin üretilmesinde başvuru lur. Aynca yapraklarını döken türlerin, yapraklı yaz çelikleri de bu gruba sokula bilir. İğne yapraklı türler olarak Porsuk, Cryptomeria ve Ardıçlarda da bu tip üret me sözkonusu olmaktadır.
Bu çelikler, büyüme mevsiminin sonlarına doğru sürgünler kısmen odunlaş-
Resim: 131. Yumuşak çeliklerin alınma, uygulanma ve bakımı.
Hartman, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation Principles and Practices'den.
tığında alınır, genellikle Ağustos ayı ve kısmen de Eylül başlan bu konuda en uy gun zamandır (Resim: 134). Sürgün ucunun hiçbir zaman yumuşak olması isten mez. Ancak uç büyümesini tamamen kapatmış sürgünlerin odunlaşmış ayak çe likleri de, kullanılmaya elverişli değildir. Özellikle bu tip sürgünlere karşı Berbe-risûer çok hassastırlar, böyle durumlarda başarısızlık büyür.
Çelik alınacak anaçların mümkün olduğu kadar genç olması ve yaşlı anaçlar da da daha ziyade alt dallarından faydalanılması basan şansını yükseltir.
Yan odunlaşmış çelikler, tepe kısmındaki yapraklar bırakılmak ve dip kıs-mındakiler kopanlmak suretiyle, türlere ve diğer koşullara göre 7,5-15 cm boy larda hazırlanır. Ancak yapraklar transpirasyonu azaltmak üzere yumuşak çelik lerde olduğu gibi kesilerek yaprak satıhlan küçültülür, olgunlaşmış sürgünlerin uçlan çelik olarak kullanıldığı gibi sürgünün alt kısımlan da ayak çeliği olarak alınıp kullanılabilir. Kesim bir boğumun hemen altından yapılmalıdır.
Daimi (herdem) yeşil türlerde bu çelikler uç veya baş çeliği olmakla beraber adi çelik, ökçeli çelik ve dipçikti çelik olmak üzere üç tip olarak alınabilir (Resim: 135).
Adi çelikler yalnız o yılın sürgününü içerir. Örneğin Porsuk gibi bitkilerde 15-18 cm boyunda alınıp dip kısmı ibrelerden temizlenerek kullanılır (Resim: 135 solda). Porsuk ve Ardıçların üst dallarından alman çelikler yukarı doğru büyüme yapar, yan dallardan alınanlar ise daha kolay köklenmekle beraber yaygın dalla narak yayılıcı bir form gösterir.
Ökçeli çelik, çeliğin tabanında, geçen seneki yani 2 yıllık odundan küçük bir kısmı da içerir. Örneğin Doğu mazısında bu tip üretim yaygındır (Resim: 135 ortadaki şekil).
Dipçikli çelik ise da ha yaşlı dalın 1-2,5 cm uzunluğunda bir parçasını da taşır (Resim: 135 sağ daki şekil). Bu tip çeliği ticari ölçüde yeter miktar da elde etmek zor olur. Dipçikli çelikler Ardıçla rın üretilmesinde çok kul lanılır. Bazı Ardıçlarda çelik diplerinin yaralan ması da faydalı olur.
Koniferlerde çeliğin kesilmeyerek 2 yıllık dal dan çekilerek kopartılma sı halinde "koparma çeli ği" adı verilen bir çelik ti pi söz konusu olur. Bu ti pin daha iyi köklendiği saptanmıştır (Resim: 136). Koparma çeliği al mak için uygun zaman, genç sürgünler yeter dere cede olgunluğa ulaşmış ise Ağustos-Eylül aylarıdır.
Resim: 133. Yan odunlaşmış yapraklı çeliklerle üretme.
Solda : Yapraklılar (Camelia) üstte yaz sonunda kısmen odunlaşmış olarak alınmış çelikler, altta kök-
lenmeye başlamış durumları. Sağda: iğne yapraklı (Juniperus) yan odunlaşmış çeliklerde köklenmeler.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E.: Plant Propagation, Principles and Practice'den.
Aynca çeliklerin diplerinin bir ça kı veya jiletle odun ve kabuk kısmın dan çiziklenmesi veya yaralanması (Resim: 137)da köklenmeyi teşvik et mektedir.
Çeliklerin tercihen gövdenin tur gor halinde olduğu sabahın serin erken saatlerinde alınması, yapılıp kullanı lıncaya kadar nemli çuvallara sarılarak saklanması gerekir. Çelikler eşit boy larda alınırsa yastıklarda ışıklanma ve dolayısıyle gelişme durumları da eşit olur.
Yapraklı yan odunlaşmış çelikle rin, daha rutubetli ortamlarda köklen-dirilmesi zorunludur. Ortamın da daha sıcak olması ve gerektiğinde daha önce belirtilmiş büyümeyi düzenleyici ted birlere başvurulması faydalıdır.
Resim: 134. Kısmen odunlaştıktan sonra uygun za manda alınmış Taxus çeliği (B), çeli ğin kaba alınabilecek ölçüde köklen-miş durumu.
Mahlstede, J.P. and Haber, E.S.: Plant Propagation'dan.
Güller de (odunlaşmış) çeliklerle üretildiği gibi yan odunlaşmış veya se rada üretilmeleri halinde yeşil çelikler le de üretilebilir. (Resim: 138)de Gülde yan odunlaşmış çelikle üretimin çeşitli safhaları görülmektedir.
Yapraklı ve ibreli daimi yeşil bit kiler körlendiklerinde kışı latent devre de olsa, yapraklarını dökenler gibi ko laylıkla sökülemez. Zira bunlarda kışın transprasyon azalsa da tamamiyle dur maz ve belli oranda bir kök aktivitesi-ne sahiptirler. Bu itibarla mümkün ol duğunca topraklı sökülebilmeleri için gerekli tedbirler (daha geniş aralıklarla yetiştirme gibi) alınmalıdır. Son yıllar da ticari fidanlıklarda, süs bitkilerin den bol miktarda anaçlık fidan yetişti rilerek bunlardan mümkün olduğu ka dar büyük (20-25 cm kadar) boyda dal lı çelikler alınmakta ve bunlar uygun sera şartlan, iyi gübreleme ve gerekti ğinde daha iyi köklenmeleri için hor mon kullanma suretiyle kısa sürede (3-4 ayda) satışa hazır boyutlarda süs bit kisi elde edilebilmektedir. Bu yol gü nümüzde çok revaçtadır.
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Prof Dr. Suat Ürgenç
Yarı odunlaşmış (odunsu) çelikler, yumuşak çelikten, bir ölçüde olgunlaşmış ve kısmen de sertleşerek odunlaşmaya yönelmiş olmalan ile farklılık gösterir (Resim: 133). Dolayısıyle bu çelikler, sert çeliklerden de, onlar gibi tamamen odunlaşmış olmamaları ile ayrılırlar.
Yarı odunlaşmış çeliklerde üretme yöntemine, Orman gülleri, Pitosporumlar, Kamelyalar, Akübalar, Herdem yeşil açelyalar, Laz kirazlan ve Çoban püskülleri, Limonlar gibi büyük yapraklı daimi yeşil bitki türlerinin üretilmesinde başvuru lur. Aynca yapraklarını döken türlerin, yapraklı yaz çelikleri de bu gruba sokula bilir. İğne yapraklı türler olarak Porsuk, Cryptomeria ve Ardıçlarda da bu tip üret me sözkonusu olmaktadır.
Bu çelikler, büyüme mevsiminin sonlarına doğru sürgünler kısmen odunlaş-
Resim: 131. Yumuşak çeliklerin alınma, uygulanma ve bakımı.
Hartman, H.T. and Kester, D.E. Plant Propagation Principles and Practices'den.
tığında alınır, genellikle Ağustos ayı ve kısmen de Eylül başlan bu konuda en uy gun zamandır (Resim: 134). Sürgün ucunun hiçbir zaman yumuşak olması isten mez. Ancak uç büyümesini tamamen kapatmış sürgünlerin odunlaşmış ayak çe likleri de, kullanılmaya elverişli değildir. Özellikle bu tip sürgünlere karşı Berbe-risûer çok hassastırlar, böyle durumlarda başarısızlık büyür.
Çelik alınacak anaçların mümkün olduğu kadar genç olması ve yaşlı anaçlar da da daha ziyade alt dallarından faydalanılması basan şansını yükseltir.
Yan odunlaşmış çelikler, tepe kısmındaki yapraklar bırakılmak ve dip kıs-mındakiler kopanlmak suretiyle, türlere ve diğer koşullara göre 7,5-15 cm boy larda hazırlanır. Ancak yapraklar transpirasyonu azaltmak üzere yumuşak çelik lerde olduğu gibi kesilerek yaprak satıhlan küçültülür, olgunlaşmış sürgünlerin uçlan çelik olarak kullanıldığı gibi sürgünün alt kısımlan da ayak çeliği olarak alınıp kullanılabilir. Kesim bir boğumun hemen altından yapılmalıdır.
Daimi (herdem) yeşil türlerde bu çelikler uç veya baş çeliği olmakla beraber adi çelik, ökçeli çelik ve dipçikti çelik olmak üzere üç tip olarak alınabilir (Resim: 135).
Adi çelikler yalnız o yılın sürgününü içerir. Örneğin Porsuk gibi bitkilerde 15-18 cm boyunda alınıp dip kısmı ibrelerden temizlenerek kullanılır (Resim: 135 solda). Porsuk ve Ardıçların üst dallarından alman çelikler yukarı doğru büyüme yapar, yan dallardan alınanlar ise daha kolay köklenmekle beraber yaygın dalla narak yayılıcı bir form gösterir.
Ökçeli çelik, çeliğin tabanında, geçen seneki yani 2 yıllık odundan küçük bir kısmı da içerir. Örneğin Doğu mazısında bu tip üretim yaygındır (Resim: 135 ortadaki şekil).
Dipçikli çelik ise da ha yaşlı dalın 1-2,5 cm uzunluğunda bir parçasını da taşır (Resim: 135 sağ daki şekil). Bu tip çeliği ticari ölçüde yeter miktar da elde etmek zor olur. Dipçikli çelikler Ardıçla rın üretilmesinde çok kul lanılır. Bazı Ardıçlarda çelik diplerinin yaralan ması da faydalı olur.
Koniferlerde çeliğin kesilmeyerek 2 yıllık dal dan çekilerek kopartılma sı halinde "koparma çeli ği" adı verilen bir çelik ti pi söz konusu olur. Bu ti pin daha iyi köklendiği saptanmıştır (Resim: 136). Koparma çeliği al mak için uygun zaman, genç sürgünler yeter dere cede olgunluğa ulaşmış ise Ağustos-Eylül aylarıdır.
Resim: 133. Yan odunlaşmış yapraklı çeliklerle üretme.
Solda : Yapraklılar (Camelia) üstte yaz sonunda kısmen odunlaşmış olarak alınmış çelikler, altta kök-
lenmeye başlamış durumları. Sağda: iğne yapraklı (Juniperus) yan odunlaşmış çeliklerde köklenmeler.
Hartmann, H.T. and Kester, D.E.: Plant Propagation, Principles and Practice'den.
Aynca çeliklerin diplerinin bir ça kı veya jiletle odun ve kabuk kısmın dan çiziklenmesi veya yaralanması (Resim: 137)da köklenmeyi teşvik et mektedir.
Çeliklerin tercihen gövdenin tur gor halinde olduğu sabahın serin erken saatlerinde alınması, yapılıp kullanı lıncaya kadar nemli çuvallara sarılarak saklanması gerekir. Çelikler eşit boy larda alınırsa yastıklarda ışıklanma ve dolayısıyle gelişme durumları da eşit olur.
Yapraklı yan odunlaşmış çelikle rin, daha rutubetli ortamlarda köklen-dirilmesi zorunludur. Ortamın da daha sıcak olması ve gerektiğinde daha önce belirtilmiş büyümeyi düzenleyici ted birlere başvurulması faydalıdır.
Resim: 134. Kısmen odunlaştıktan sonra uygun za manda alınmış Taxus çeliği (B), çeli ğin kaba alınabilecek ölçüde köklen-miş durumu.
Mahlstede, J.P. and Haber, E.S.: Plant Propagation'dan.
Güller de (odunlaşmış) çeliklerle üretildiği gibi yan odunlaşmış veya se rada üretilmeleri halinde yeşil çelikler le de üretilebilir. (Resim: 138)de Gülde yan odunlaşmış çelikle üretimin çeşitli safhaları görülmektedir.
Yapraklı ve ibreli daimi yeşil bit kiler körlendiklerinde kışı latent devre de olsa, yapraklarını dökenler gibi ko laylıkla sökülemez. Zira bunlarda kışın transprasyon azalsa da tamamiyle dur maz ve belli oranda bir kök aktivitesi-ne sahiptirler. Bu itibarla mümkün ol duğunca topraklı sökülebilmeleri için gerekli tedbirler (daha geniş aralıklarla yetiştirme gibi) alınmalıdır. Son yıllar da ticari fidanlıklarda, süs bitkilerin den bol miktarda anaçlık fidan yetişti rilerek bunlardan mümkün olduğu ka dar büyük (20-25 cm kadar) boyda dal lı çelikler alınmakta ve bunlar uygun sera şartlan, iyi gübreleme ve gerekti ğinde daha iyi köklenmeleri için hor mon kullanma suretiyle kısa sürede (3-4 ayda) satışa hazır boyutlarda süs bit kisi elde edilebilmektedir. Bu yol gü nümüzde çok revaçtadır.
FİDANLIK VE YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Prof Dr. Suat Ürgenç