Tweet
EKOLOJÝK DEÐÝÞÝMLER
Ekoloji doðal varlýklarýn yapý ve özellikleri ile arasýndaki karþýlýklý iliþkileri araþtýran bilim dalýdýr. Bu karþýlýklý iliþkilerde insanlar ile diðer canlýlar arasýnda önemli bir fark vardýr. Diðer canlýlar çevre koþullarýna uyum saðlamak zorunda kaldýklarý halde insanlar kýsmen de olsa bu koþullarý kontrolleri altýna almýþlardýr. Aslýnda insanlarýn bu davranýþlarý çok doðaldýr. Çünkü onlarla diðer canlýlar gibi çevreyle sürekli etkileþim halindedir. Ayrýca insanýn diðer canlýlardan farký çevre koþullarýný kendi istekleri doðrultusunda deðiþtirirken çevreyi etkilemeleri ve köklü ekolojik deðiþmelere yol açmalarýdýr. Diðer deðiþle doðayý tahrip etmeleridir.
2.1. Populasyonlarýn Yapýsý ve Deðiþimleri: Populasyonun belli bir bölgede , belli bir zaman içinde yaþayan ve karþýlýklý iliþkiler içerisinde bulunan ayný türe ait bireylerin oluþturduðu topluluða denir. Popülasyonu oluþturan bireylerin sayýsal durum ile genetik ve ekolojik özellikleri popülasyonun yapýsýný oluþturur.
Bir popülasyonun yapýsýna etki eden çeþitli faktörler vardýr. Bunlar yoðunluk, daðýlým ve yayýlmadýr.
Doðada her canlý türüne her yerde rastlanmaz. Belli bir ortamý tercih ederek orada yaþayan canlý türleri olduðu gibi deðiþik yerlerde yaþayanlarý da vardýr. Doðal ortama göre bu ekolojik yerleþikliðin yaný sýra , bir de coðrafi daðýlým söz konusudur. Her topluluðun harita üzerinde belli bir daðýlýþ düzeni vardýr. Ancak bu oran sabit deðildir. Daðýlýþ sýcaklýk , besin, aydýnlýk,jeoloji,avcýlar ve bitki örtüsü gibi etmenlerle daralýp geniþleyebilmektir.
Bir popülasyonun yaþadýðý bölgede, birim alana düþen birey sayýsý popülasyonun yoðunluðunu belirler. Popülasyonun oluþturan bireyler her yerde ayný bulunmazlar. Türler genellikle ihtiyaçlarýný daha iyi karþýladýklarý yerlerde yoðunlaþýrlar. Örneðin dünyanýn her yerinde eskiden orada yer almayan türlerin bugün yaþadýðý görülmektedir. Avrupalý keþifler ve sömürgeciler yeni keþfettikleri topraklara sevdikleri hayvan ve bitkileri de götürüp çoðaltýrlardý. Ýsteyerek yapýlan bu davranýþ o türlerin oralarda yayýlmasýna neden olmuþtur. Bu yüzdendir kiþimdi Arjantin de kunduzlar ,Yeni Zelanda da geyikler yaþamaktadýr.
Popülasyonun bir yayýlma þekli de meyve kasalarý, posta torbalarý veya çeþitli eþyalarla bilmeden baþka yerlere taþýnmasýyla gerçekleþmektedir. Özellikle hamam böcekleri bu þekilde dünyanýn her yerine taþýnmýþlardýr.
2.2. Populasyonun Büyümesi: Belli bir zaman süresi içinde populasyondaki birey sayýsý o populasyonun büyüklüðünü gösterir. Populasyonlarýn büyüklükleri üç temel etkenin kontrolünde kalýr. Bu etkenler doðum, ölüm ve göçlerdir. Ortamýn taþýma gücünün yetersiz olduðu durumlarda ölüm ve göç faktörü olumlu, doðum faktörü ise olumsuz etki yapar. Ancak ortamýn taþýma gücü yeterli ise doðum faktörü olumlu etki yapar. Çünkü meydana gelen yeni bireyler populasyonun büyümesine yol açar.
Hastalýk ve avcýlýk gibi faktörler etki etmektedir. Özellikle çevre sorunlarý bireylerin saðlýklý yaþamlarýný etkilemektedir. Örneðin serçelerin doðadaki ömrü yaklaþýk 7-8 yýldýr. Uygun laboratuar koþullarý saðlandýðýnda bu yaþam süresinin 11 yýla kadar uzadýðý saptanmýþtýr. Ancak çevre koþullarý nedeni ile serçelerin doðal yaþam sürelerini bile tamamladýklarý görülmüþtür.
Ýnsanoðlu tarih boyunca kendi menfaatleri doðrultusunda bazý türlerin sayýsýný azaltmýþ veya çoðaltmýþtýr. Örneðin kendisine zarar veren yýlan, hamam böceði gibi türleri azaltmaya çalýþýrken , sýðýr ,tavuk , koyun gibi türleri çoðalmýþtýr. Ýnsanlarýn bu etkisi de populasyonun büyümesine ve küçülmesine etki etmektedir.
2.3.Ýnsan Populasyonu ve Nüfus Artýþý Problemi: Mikroorganizmalara ve böcek türlerine göre insan türünün nüfus artýþý az gibi görülmektedir. Ancak insan populasyonu sürekli ve yavaþ bir artýþ göstermektedir. 18. y.y. da 1 milyar olan insan nüfusu bugün 5 milyarý aþmýþtýr.
Günümüzde dünya nüfusunun artýþýný iki grupta incelemek mümkündür. Birinci grupta geliþmiþ ülkeler olarak bilinen grup yer alýr. Bu grup belli aþamalardan geçip ölüm ve doðum oranlarý kýsmen dengelenmiþtir.
Ýkinci grup ise geliþmekte olan ülkeler, bu grupta týp ve çevre sorunlarýnýn çözülmemiþ olmasý nedeniyle ölüm oraný azda olsa azaldýðý halde doðum oraný yüksektir.
Dünya nüfusunun hýzla artmasý ekolojik sorunlarý da beraberinde getirecektir. Çünkü nüfus artýþý yoðunluðun artmasýna , barýnma ihtiyacýnýn doðmasýna yol açar. Bu ihtiyacý karþýlamak için her gün yeni ormanlar kesilmektedir. Son derecede sýnýrlý olan doðal kaynaklar hýzla tüketilmektedir. Nüfusun ihtiyacýný karþýlamak için teknolojide meydana gelen geliþmeler çevreyi kirletmekte doðal yaþamý tehdit etmektedir.
Yurdumuzdaki nüfus artýþý geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerle karþýlaþtýrýldýðýnda , geliþmekte olan ülkelerden bile yüksek olduðu görülür. Bizdeki yýllýk ortalama nüfus artýþý 1955-1960 yýllarýnda %2,85; 1965-1970 yýllarýnda %2,52; 1975-1980 yýllarýnda ise %2,5 dir. Bu oranlar dünya nüfus artýþýna göre oldukça fazladýr. Nüfus artýþý bu hýzla devam ederse yakýn gelecekte çok daha büyük sorunlarýn ortaya çýkacaðý bilinmektedir.
Ekoloji doðal varlýklarýn yapý ve özellikleri ile arasýndaki karþýlýklý iliþkileri araþtýran bilim dalýdýr. Bu karþýlýklý iliþkilerde insanlar ile diðer canlýlar arasýnda önemli bir fark vardýr. Diðer canlýlar çevre koþullarýna uyum saðlamak zorunda kaldýklarý halde insanlar kýsmen de olsa bu koþullarý kontrolleri altýna almýþlardýr. Aslýnda insanlarýn bu davranýþlarý çok doðaldýr. Çünkü onlarla diðer canlýlar gibi çevreyle sürekli etkileþim halindedir. Ayrýca insanýn diðer canlýlardan farký çevre koþullarýný kendi istekleri doðrultusunda deðiþtirirken çevreyi etkilemeleri ve köklü ekolojik deðiþmelere yol açmalarýdýr. Diðer deðiþle doðayý tahrip etmeleridir.
2.1. Populasyonlarýn Yapýsý ve Deðiþimleri: Populasyonun belli bir bölgede , belli bir zaman içinde yaþayan ve karþýlýklý iliþkiler içerisinde bulunan ayný türe ait bireylerin oluþturduðu topluluða denir. Popülasyonu oluþturan bireylerin sayýsal durum ile genetik ve ekolojik özellikleri popülasyonun yapýsýný oluþturur.
Bir popülasyonun yapýsýna etki eden çeþitli faktörler vardýr. Bunlar yoðunluk, daðýlým ve yayýlmadýr.
Doðada her canlý türüne her yerde rastlanmaz. Belli bir ortamý tercih ederek orada yaþayan canlý türleri olduðu gibi deðiþik yerlerde yaþayanlarý da vardýr. Doðal ortama göre bu ekolojik yerleþikliðin yaný sýra , bir de coðrafi daðýlým söz konusudur. Her topluluðun harita üzerinde belli bir daðýlýþ düzeni vardýr. Ancak bu oran sabit deðildir. Daðýlýþ sýcaklýk , besin, aydýnlýk,jeoloji,avcýlar ve bitki örtüsü gibi etmenlerle daralýp geniþleyebilmektir.
Bir popülasyonun yaþadýðý bölgede, birim alana düþen birey sayýsý popülasyonun yoðunluðunu belirler. Popülasyonun oluþturan bireyler her yerde ayný bulunmazlar. Türler genellikle ihtiyaçlarýný daha iyi karþýladýklarý yerlerde yoðunlaþýrlar. Örneðin dünyanýn her yerinde eskiden orada yer almayan türlerin bugün yaþadýðý görülmektedir. Avrupalý keþifler ve sömürgeciler yeni keþfettikleri topraklara sevdikleri hayvan ve bitkileri de götürüp çoðaltýrlardý. Ýsteyerek yapýlan bu davranýþ o türlerin oralarda yayýlmasýna neden olmuþtur. Bu yüzdendir kiþimdi Arjantin de kunduzlar ,Yeni Zelanda da geyikler yaþamaktadýr.
Popülasyonun bir yayýlma þekli de meyve kasalarý, posta torbalarý veya çeþitli eþyalarla bilmeden baþka yerlere taþýnmasýyla gerçekleþmektedir. Özellikle hamam böcekleri bu þekilde dünyanýn her yerine taþýnmýþlardýr.
2.2. Populasyonun Büyümesi: Belli bir zaman süresi içinde populasyondaki birey sayýsý o populasyonun büyüklüðünü gösterir. Populasyonlarýn büyüklükleri üç temel etkenin kontrolünde kalýr. Bu etkenler doðum, ölüm ve göçlerdir. Ortamýn taþýma gücünün yetersiz olduðu durumlarda ölüm ve göç faktörü olumlu, doðum faktörü ise olumsuz etki yapar. Ancak ortamýn taþýma gücü yeterli ise doðum faktörü olumlu etki yapar. Çünkü meydana gelen yeni bireyler populasyonun büyümesine yol açar.
Hastalýk ve avcýlýk gibi faktörler etki etmektedir. Özellikle çevre sorunlarý bireylerin saðlýklý yaþamlarýný etkilemektedir. Örneðin serçelerin doðadaki ömrü yaklaþýk 7-8 yýldýr. Uygun laboratuar koþullarý saðlandýðýnda bu yaþam süresinin 11 yýla kadar uzadýðý saptanmýþtýr. Ancak çevre koþullarý nedeni ile serçelerin doðal yaþam sürelerini bile tamamladýklarý görülmüþtür.
Ýnsanoðlu tarih boyunca kendi menfaatleri doðrultusunda bazý türlerin sayýsýný azaltmýþ veya çoðaltmýþtýr. Örneðin kendisine zarar veren yýlan, hamam böceði gibi türleri azaltmaya çalýþýrken , sýðýr ,tavuk , koyun gibi türleri çoðalmýþtýr. Ýnsanlarýn bu etkisi de populasyonun büyümesine ve küçülmesine etki etmektedir.
2.3.Ýnsan Populasyonu ve Nüfus Artýþý Problemi: Mikroorganizmalara ve böcek türlerine göre insan türünün nüfus artýþý az gibi görülmektedir. Ancak insan populasyonu sürekli ve yavaþ bir artýþ göstermektedir. 18. y.y. da 1 milyar olan insan nüfusu bugün 5 milyarý aþmýþtýr.
Günümüzde dünya nüfusunun artýþýný iki grupta incelemek mümkündür. Birinci grupta geliþmiþ ülkeler olarak bilinen grup yer alýr. Bu grup belli aþamalardan geçip ölüm ve doðum oranlarý kýsmen dengelenmiþtir.
Ýkinci grup ise geliþmekte olan ülkeler, bu grupta týp ve çevre sorunlarýnýn çözülmemiþ olmasý nedeniyle ölüm oraný azda olsa azaldýðý halde doðum oraný yüksektir.
Dünya nüfusunun hýzla artmasý ekolojik sorunlarý da beraberinde getirecektir. Çünkü nüfus artýþý yoðunluðun artmasýna , barýnma ihtiyacýnýn doðmasýna yol açar. Bu ihtiyacý karþýlamak için her gün yeni ormanlar kesilmektedir. Son derecede sýnýrlý olan doðal kaynaklar hýzla tüketilmektedir. Nüfusun ihtiyacýný karþýlamak için teknolojide meydana gelen geliþmeler çevreyi kirletmekte doðal yaþamý tehdit etmektedir.
Yurdumuzdaki nüfus artýþý geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerle karþýlaþtýrýldýðýnda , geliþmekte olan ülkelerden bile yüksek olduðu görülür. Bizdeki yýllýk ortalama nüfus artýþý 1955-1960 yýllarýnda %2,85; 1965-1970 yýllarýnda %2,52; 1975-1980 yýllarýnda ise %2,5 dir. Bu oranlar dünya nüfus artýþýna göre oldukça fazladýr. Nüfus artýþý bu hýzla devam ederse yakýn gelecekte çok daha büyük sorunlarýn ortaya çýkacaðý bilinmektedir.
