Tweet
:'( :'( :'(Günümüzde, her geçen gün artan çevre sorunlar?n?n ba??nda gelen hava kirlili?i, gelece?in dünyas?n? ciddi bir ?ekilde tehdit etmekte, ekolojik tehlikelerle kar?? kar??ya b?rakmaktad?r. Dünya nüfusunun h?zla artmas?na paralel olarak, artan enerji kullan?m?, endüstrinin geli?imi ve ?ehirle?meyle ortaya ç?kan hava kirlili?i insan sa?l??? ve di?er canl?lar üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktad?r.
Hava kirlenmesi, insan ve di?er canl?lara zarar verecek miktar ve süredeki kirleticilerin, atmosfere kar??mas? olarak tan?mlanabilir. Kirleticiler do?al veya insan aktiviteleri sonucu atmosfere kar??abilirler.
Hava ve Kirleticiler [de?i?tir]Saf hava, ba?ta azot ve oksijen olmak üzere argon, karbondioksit, su buhar?, neon, helyum, metan, kripton, hidrojen, azot monoksit, karbon monoksit, ksenon, ozon, amonyak ve azot dioksit gazlar?n?n kar???m?ndan meydana gelmi?tir.
Atmosferin %78'ini olu?turan azot orman yang?nlar?, ?im?ek gibi do?al atmosfer olaylar? ve yanma sonucunda meydana gelir. Atmosferin hacim olarak %21'ini ve a??rl?k olarak %23'ünü olu?turan oksijen ise oldukça reaktif bir gazd?r. Di?er gazlar ise atmosfer hacminin %1'ini olu?tururlar.
Atmosferi olu?turan bu gazlar?n, en karars?z olanlar? su buhar? ve karbondioksittir. Atmosferdeki su buhar? miktar?, denizler, göller, nehirler ve bitkilerden buharla?ma ile artar ve bulutlardan sis, çi?, ya?mur olu?umu ile de azal?r. Su buhar?n?n bu de?i?kenli?i, uzun sürede, bu olaylarla biribirini öyle dengeler ki, su buhar?n?n atmosferdeki miktar? de?i?mez. Karbondioksit ise normalde çok küçük yer te?kil eden bir bile?endir. ?nsan ve hayvanlar?n teneffüsü ve bitkilerin fotosentez olay? ile atmosferdeki miktar? dengede tutulur.
Do?al olarak saf atmosfer az veya çok miktarda, büyük bölümü suni olan yabanc? maddelerin üretimi ile kirletilir. Bunlar?n ba??nda petrol ürünleri ve endüstriyel kirleticiler gelmektedir. Özellikle son y?llarda, endüstriyel aktivitenin, ?ehirle?menin ve nüfusun artmas? ile kirletici maddelerin kullan?m? ve miktar?da h?zla artmaktad?r.
Atmosfere da??larak, onu kirleten kirleticiler kat?, s?v? ve gaz halindedirler. Çe?itli kaynaklardan meydana gelen kirlilik maddeleri toz, is, sis, buhar, kül, duman vb. olarak havaya geçerler. Atmosferdeki bu kirleticiler, kirletici kaynaklar?ndan atmosfere do?rudan verilen kirleticiler ve bu kirleticilerle, atmosferik özellikler aras?ndaki kimyasal olaylar sonucu olu?an kirleticiler olmak üzere iki ?ekilde bulunurlar. Atmosfere kirletici kaynaklar?ndan yay?lan kirleticiler, kükürtdioksit, azot oksitler, karbon monoksit, hidrokarbonlar as?l? vaziyette bulunan kat? partüküllerdir. Bu kirleticilerle, atmosferik özelliklerin olu?turdu?u kimyasal reaksiyonlar?n en önemlileri ise fotokimyasal olaylard?r ki, bunlardan özellikle floroklorokarbonlar, güne?ten gelen zararl? UV (ultraviole) ???nlar?na kar?? yeryüzüne koruyan ozon tabakas?nda büyük tahribata yol açmaktad?r.
Do?al veya insan yap?s? sonucu atmosfere kar??an kirleticiler, her iki halde de atmosfere yay?ld?klar? anda h?zla kimyasal reaksiyonlar olu?tururlar ve hava ak?mlar? ile kar???r, da??l?r, yay?l?r ve ta??n?rlar. Böylece kirleticiler, kaynaktan ç?k?p, al?c?lara ula?t???nda karakterleri degi?ebilir.
Genel olarak kirlilik, havadaki kat? parçac?klar ve kükürtdioksit miktar?na göre belirlenir. Oysa atmosferde olu?an kimyasal olaylarda, organik maddeler büyük rol oynar. Çünkü organik maddeler, atmosferde ister reaksiyona girsinler, ister girmesinler kimyasal reaksiyonlar?n çekirde?ini olu?tururlar. Hava kirlili?i denildi?inde, kirleticiler ve bunlar?n bulundu?u atmosfer ortam? ayn? derecede rol oynar. Herhangi bir yerde hava kirlili?i çal??mas? yap?ld???nda, ilk olarak o bölgenin meteorolojik ko?ullar? ve havan?n kimyasal yap?s? incelenmelidir.
Hava kirlili?i kaynaklar? ve nedenleri [de?i?tir]Bugün çok önemli bir çevre problemi olan ve özellikle insan sa?l???n? etkileyen hava kirlili?i ilk olarak, atmosfer bile?iklerinin de?i?mesiyle ba?lamaktad?r. Atmosfer, genellikle içerisine kar??an toksinli maddeleri eriterek etkisiz hale getirmesine ra?men meteorolojik ve topo?rafik ?artlara ba?l? olarak devaml? bir ?ekilde kirlenmektedir. Çesitli amaçlarla yak?lan ate?ler, fabrika ve ev bacalar?n?n dumanlar?, araçlar?n egzost gazlar? havaya zehirli gazlardan olan karbon monoksit, kükürt dioksit ve nitrik asit gibi gazlar?n bol miktarda kar??mas?na neden olur.
Hava kirliligine neden olan kirleticilerin, kaynaklar?na göre hava kirlili?i, tabii kaynaklardan meydana gelen kirlilik ve insan faaliyetleri sonucu suni kaynaklardan meydana gelen kirlilik olmak üzere iki s?n?fa ayr?l?r. Tabii kirlili?i olu?turan, do?ada bulunan kirletici kaynaklar?ndan: tozlar, meteorlardan, yeryüzeyindeki büyük çöl alanlar?ndan ve kumluk alanlardan rüzgarlarla atmosfere ta??n?rlar; orman yang?nlari ile atmosfere önemli miktarlarda duman ve zehirli gazlar kar???r; foto kimyasal olaylarla azot dioksit; yanarda?lardaki volkanik faaliyetler sonucunda kükürt dioksit, hidrojen klorur, hidrojen flörür; deniz çalkalanmas?ndan sodyum klorür say?labilir.
Hava kirlili?inde, tabii kirlilik kaynaklar?ndan çok suni kaynaklardan meydan gelen kirlilik önemlidir. Çünkü günümüzde insanlar? en çok ilgilendiren, özellikle büyük yerle?im merkezleri ve sanayi alanlar?ndaki hava kirlili?idir. Bu kirlilikte daha çok insan faaliyetleri sonucu meydana gelir.
?nsan yap?m? kirlilik kaynaklar?n? ise kabaca : 1. Ulas?m 2. Kat? yak?tlar 3. Elektrik santralleri 4. Endüstri ve ?s?nma için kullan?lan yak?tlar 5. Endüstriyel i?lemler olarak s?ralanabilir.
?nsan taraf?ndan olu?turulan kaynaklardan olu?an bu kirlilik, bulunan bölgenin endüstriyel geli?imi, nüfusu, ?ehirle?me durumu gibi faktörlere ba?l? olarak de?i?im gösterir.
Hava kirlili?inin zaral? etkileri [de?i?tir]Hava kirlili?inin, ba?ta insan sa?l??? olmak üzere görü? mesafesi, meteryaller, bitkiler ve hayvan sa?l??? üzerinde olumsuz etkileri vard?r.
Kat? yak?tlar ve akaryak?t gibi karbonlu maddelerin tam yanmamas?ndan meydana gelen kat? ve s?v? parçac?klar?n bir gaz kar???m? olan duman, hava kirlili?inin bir çe?itidir ve görü? uzakl???n? azalt?c? bir etkiye sahiptir. Hava kirlili?inin, sanatsal ve mimari yap?lar üzerinde tahrip edici ve bozucu etkisi vard?r. Bitkiler üzerinde ise öldürücü ve büyümelerini engelleyici olabilmektedir. Bu nedenle hava kirlili?i hem canl?lar?n sa?l??? aç?s?ndan, hem de ekonomik yönden zarar vericidir.
Hava kirlili?inin insan sa?l??? üzerindeki etkileri, atmosferde yüksek miktardaki zararl? maddelerin solunmas? sonucu ortaya ç?kar. ?nsanlar?n sa?l?kl? ve rahat ya?ayabilmesi için teneffüs edilen havan?n mutlaka temiz olmas? gerekir. Havan?n do?al yap?s?n? bozan ve kirleten maddelerin ba?ka bir deyi?le kirli havan?n solunmas?, özellikle akci?er dokular?n? tahrip edici ve öldürücü olabilmektedir. Solunum yolu ile al?nan hava içerisindeki parçac?klar ve duman, teneffüs esnas?nda yutulur ve akci?erlere kadar ula??r. Solunum sisteminin derinliklerinde depolanan bu parçac?klar, akci?er kanserlerine kadar varan hasarlar yapabilmektedir. Di?er taraftan kömür ve di?er yak?tlar?n yanmas?ndan olu?an duman ve isin ast?m, çesitli burun ve bo?az hastal?klar? hatta mide hastal?klar? gibi özellikle solunum yollar? ile ilgili hastal?klara belirli ölçüde sebep olabilece?i öne sürülmektedir. ?iddetli hava kirlili?ine maruz kal?nmas? durumunda, bunun insan sa?l???na olan etkisi ile hava kirlili?inin dü?ük miktarlar?na, uzun zaman maruz kalman?n etkileri farkl? olmaktad?r.
Önlemler : Özellikle sanayi merkezleri ve büyük yerle?im alanlar? üzerinde daha çok hissedilen hava kirlili?inin azalt?lmas? amac?yla birtak?m önlemlerin alanmas? gerekir. Bunlardan baz?lar?n? a?a??daki gibi s?ralayabiliriz:
Sanayi ve i? merkezlerinin mümkün oldu?u kadar yerlesim merkezleri d???na al?nmas?
Ki?isel vas?ta kullan?m? yerine toplu ta??mac?l???n yayg?nla?t?r?lmas? ve elektrikli ta??ma araçlar?n?n geli?tirilmesi ve kullan?m?n?n art?r?lmas?
Konutlarda yak?t yakma tekniklerinin geli?tirilmesi ve özellikle sanayi alanlar?ndaki bacalara, hava filtrelerinin tak?lmas? ayr?ca yak?t olarak do?al gaz kullan?m?n?n yayg?nla?t?r?lmas?
?ehir merkezlerindeki yo?un trafi?in çevre yollara aktar?lmas?
A?açland?rma çal??malar?n?n art?r?lmas?, özellikle hava kirlili?inin yo?un oldu?u yerlerde ye?il alanlar?n art?r?lmas?
?ehir yerle?im planlar?nda meteorolojik faktörlerin özellikle rüzgar durumunun gözönünde bulundurulmas?
Halk?n, hava kirlili?i konusunda bilinçlendirilmesi için ilkögretimden ba?lamak üzere tüm okullarda ve sivil toplum örgütlerince bu amaca yönelik e?itim programlar?n?n haz?rlanmas?
Hava kirlenmesi, insan ve di?er canl?lara zarar verecek miktar ve süredeki kirleticilerin, atmosfere kar??mas? olarak tan?mlanabilir. Kirleticiler do?al veya insan aktiviteleri sonucu atmosfere kar??abilirler.
Hava ve Kirleticiler [de?i?tir]Saf hava, ba?ta azot ve oksijen olmak üzere argon, karbondioksit, su buhar?, neon, helyum, metan, kripton, hidrojen, azot monoksit, karbon monoksit, ksenon, ozon, amonyak ve azot dioksit gazlar?n?n kar???m?ndan meydana gelmi?tir.
Atmosferin %78'ini olu?turan azot orman yang?nlar?, ?im?ek gibi do?al atmosfer olaylar? ve yanma sonucunda meydana gelir. Atmosferin hacim olarak %21'ini ve a??rl?k olarak %23'ünü olu?turan oksijen ise oldukça reaktif bir gazd?r. Di?er gazlar ise atmosfer hacminin %1'ini olu?tururlar.
Atmosferi olu?turan bu gazlar?n, en karars?z olanlar? su buhar? ve karbondioksittir. Atmosferdeki su buhar? miktar?, denizler, göller, nehirler ve bitkilerden buharla?ma ile artar ve bulutlardan sis, çi?, ya?mur olu?umu ile de azal?r. Su buhar?n?n bu de?i?kenli?i, uzun sürede, bu olaylarla biribirini öyle dengeler ki, su buhar?n?n atmosferdeki miktar? de?i?mez. Karbondioksit ise normalde çok küçük yer te?kil eden bir bile?endir. ?nsan ve hayvanlar?n teneffüsü ve bitkilerin fotosentez olay? ile atmosferdeki miktar? dengede tutulur.
Do?al olarak saf atmosfer az veya çok miktarda, büyük bölümü suni olan yabanc? maddelerin üretimi ile kirletilir. Bunlar?n ba??nda petrol ürünleri ve endüstriyel kirleticiler gelmektedir. Özellikle son y?llarda, endüstriyel aktivitenin, ?ehirle?menin ve nüfusun artmas? ile kirletici maddelerin kullan?m? ve miktar?da h?zla artmaktad?r.
Atmosfere da??larak, onu kirleten kirleticiler kat?, s?v? ve gaz halindedirler. Çe?itli kaynaklardan meydana gelen kirlilik maddeleri toz, is, sis, buhar, kül, duman vb. olarak havaya geçerler. Atmosferdeki bu kirleticiler, kirletici kaynaklar?ndan atmosfere do?rudan verilen kirleticiler ve bu kirleticilerle, atmosferik özellikler aras?ndaki kimyasal olaylar sonucu olu?an kirleticiler olmak üzere iki ?ekilde bulunurlar. Atmosfere kirletici kaynaklar?ndan yay?lan kirleticiler, kükürtdioksit, azot oksitler, karbon monoksit, hidrokarbonlar as?l? vaziyette bulunan kat? partüküllerdir. Bu kirleticilerle, atmosferik özelliklerin olu?turdu?u kimyasal reaksiyonlar?n en önemlileri ise fotokimyasal olaylard?r ki, bunlardan özellikle floroklorokarbonlar, güne?ten gelen zararl? UV (ultraviole) ???nlar?na kar?? yeryüzüne koruyan ozon tabakas?nda büyük tahribata yol açmaktad?r.
Do?al veya insan yap?s? sonucu atmosfere kar??an kirleticiler, her iki halde de atmosfere yay?ld?klar? anda h?zla kimyasal reaksiyonlar olu?tururlar ve hava ak?mlar? ile kar???r, da??l?r, yay?l?r ve ta??n?rlar. Böylece kirleticiler, kaynaktan ç?k?p, al?c?lara ula?t???nda karakterleri degi?ebilir.
Genel olarak kirlilik, havadaki kat? parçac?klar ve kükürtdioksit miktar?na göre belirlenir. Oysa atmosferde olu?an kimyasal olaylarda, organik maddeler büyük rol oynar. Çünkü organik maddeler, atmosferde ister reaksiyona girsinler, ister girmesinler kimyasal reaksiyonlar?n çekirde?ini olu?tururlar. Hava kirlili?i denildi?inde, kirleticiler ve bunlar?n bulundu?u atmosfer ortam? ayn? derecede rol oynar. Herhangi bir yerde hava kirlili?i çal??mas? yap?ld???nda, ilk olarak o bölgenin meteorolojik ko?ullar? ve havan?n kimyasal yap?s? incelenmelidir.
Hava kirlili?i kaynaklar? ve nedenleri [de?i?tir]Bugün çok önemli bir çevre problemi olan ve özellikle insan sa?l???n? etkileyen hava kirlili?i ilk olarak, atmosfer bile?iklerinin de?i?mesiyle ba?lamaktad?r. Atmosfer, genellikle içerisine kar??an toksinli maddeleri eriterek etkisiz hale getirmesine ra?men meteorolojik ve topo?rafik ?artlara ba?l? olarak devaml? bir ?ekilde kirlenmektedir. Çesitli amaçlarla yak?lan ate?ler, fabrika ve ev bacalar?n?n dumanlar?, araçlar?n egzost gazlar? havaya zehirli gazlardan olan karbon monoksit, kükürt dioksit ve nitrik asit gibi gazlar?n bol miktarda kar??mas?na neden olur.
Hava kirliligine neden olan kirleticilerin, kaynaklar?na göre hava kirlili?i, tabii kaynaklardan meydana gelen kirlilik ve insan faaliyetleri sonucu suni kaynaklardan meydana gelen kirlilik olmak üzere iki s?n?fa ayr?l?r. Tabii kirlili?i olu?turan, do?ada bulunan kirletici kaynaklar?ndan: tozlar, meteorlardan, yeryüzeyindeki büyük çöl alanlar?ndan ve kumluk alanlardan rüzgarlarla atmosfere ta??n?rlar; orman yang?nlari ile atmosfere önemli miktarlarda duman ve zehirli gazlar kar???r; foto kimyasal olaylarla azot dioksit; yanarda?lardaki volkanik faaliyetler sonucunda kükürt dioksit, hidrojen klorur, hidrojen flörür; deniz çalkalanmas?ndan sodyum klorür say?labilir.
Hava kirlili?inde, tabii kirlilik kaynaklar?ndan çok suni kaynaklardan meydan gelen kirlilik önemlidir. Çünkü günümüzde insanlar? en çok ilgilendiren, özellikle büyük yerle?im merkezleri ve sanayi alanlar?ndaki hava kirlili?idir. Bu kirlilikte daha çok insan faaliyetleri sonucu meydana gelir.
?nsan yap?m? kirlilik kaynaklar?n? ise kabaca : 1. Ulas?m 2. Kat? yak?tlar 3. Elektrik santralleri 4. Endüstri ve ?s?nma için kullan?lan yak?tlar 5. Endüstriyel i?lemler olarak s?ralanabilir.
?nsan taraf?ndan olu?turulan kaynaklardan olu?an bu kirlilik, bulunan bölgenin endüstriyel geli?imi, nüfusu, ?ehirle?me durumu gibi faktörlere ba?l? olarak de?i?im gösterir.
Hava kirlili?inin zaral? etkileri [de?i?tir]Hava kirlili?inin, ba?ta insan sa?l??? olmak üzere görü? mesafesi, meteryaller, bitkiler ve hayvan sa?l??? üzerinde olumsuz etkileri vard?r.
Kat? yak?tlar ve akaryak?t gibi karbonlu maddelerin tam yanmamas?ndan meydana gelen kat? ve s?v? parçac?klar?n bir gaz kar???m? olan duman, hava kirlili?inin bir çe?itidir ve görü? uzakl???n? azalt?c? bir etkiye sahiptir. Hava kirlili?inin, sanatsal ve mimari yap?lar üzerinde tahrip edici ve bozucu etkisi vard?r. Bitkiler üzerinde ise öldürücü ve büyümelerini engelleyici olabilmektedir. Bu nedenle hava kirlili?i hem canl?lar?n sa?l??? aç?s?ndan, hem de ekonomik yönden zarar vericidir.
Hava kirlili?inin insan sa?l??? üzerindeki etkileri, atmosferde yüksek miktardaki zararl? maddelerin solunmas? sonucu ortaya ç?kar. ?nsanlar?n sa?l?kl? ve rahat ya?ayabilmesi için teneffüs edilen havan?n mutlaka temiz olmas? gerekir. Havan?n do?al yap?s?n? bozan ve kirleten maddelerin ba?ka bir deyi?le kirli havan?n solunmas?, özellikle akci?er dokular?n? tahrip edici ve öldürücü olabilmektedir. Solunum yolu ile al?nan hava içerisindeki parçac?klar ve duman, teneffüs esnas?nda yutulur ve akci?erlere kadar ula??r. Solunum sisteminin derinliklerinde depolanan bu parçac?klar, akci?er kanserlerine kadar varan hasarlar yapabilmektedir. Di?er taraftan kömür ve di?er yak?tlar?n yanmas?ndan olu?an duman ve isin ast?m, çesitli burun ve bo?az hastal?klar? hatta mide hastal?klar? gibi özellikle solunum yollar? ile ilgili hastal?klara belirli ölçüde sebep olabilece?i öne sürülmektedir. ?iddetli hava kirlili?ine maruz kal?nmas? durumunda, bunun insan sa?l???na olan etkisi ile hava kirlili?inin dü?ük miktarlar?na, uzun zaman maruz kalman?n etkileri farkl? olmaktad?r.
Önlemler : Özellikle sanayi merkezleri ve büyük yerle?im alanlar? üzerinde daha çok hissedilen hava kirlili?inin azalt?lmas? amac?yla birtak?m önlemlerin alanmas? gerekir. Bunlardan baz?lar?n? a?a??daki gibi s?ralayabiliriz:
Sanayi ve i? merkezlerinin mümkün oldu?u kadar yerlesim merkezleri d???na al?nmas?
Ki?isel vas?ta kullan?m? yerine toplu ta??mac?l???n yayg?nla?t?r?lmas? ve elektrikli ta??ma araçlar?n?n geli?tirilmesi ve kullan?m?n?n art?r?lmas?
Konutlarda yak?t yakma tekniklerinin geli?tirilmesi ve özellikle sanayi alanlar?ndaki bacalara, hava filtrelerinin tak?lmas? ayr?ca yak?t olarak do?al gaz kullan?m?n?n yayg?nla?t?r?lmas?
?ehir merkezlerindeki yo?un trafi?in çevre yollara aktar?lmas?
A?açland?rma çal??malar?n?n art?r?lmas?, özellikle hava kirlili?inin yo?un oldu?u yerlerde ye?il alanlar?n art?r?lmas?
?ehir yerle?im planlar?nda meteorolojik faktörlerin özellikle rüzgar durumunun gözönünde bulundurulmas?
Halk?n, hava kirlili?i konusunda bilinçlendirilmesi için ilkögretimden ba?lamak üzere tüm okullarda ve sivil toplum örgütlerince bu amaca yönelik e?itim programlar?n?n haz?rlanmas?