Tweet
SİVRİSİNEKLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ
Aktif uçucu olmaları
Çok sayıda verimli döl vermeleri
Kutuplar hariç her ana karada yaşamaları
Çok geniş adaptasyon yeteneğine sahip olmaları
SİVRİSİNEKLERİN TAŞIDIKLARI HASTALIKLAR
Sarı Humma
Dank Humması
(Aedes-aegypti)
Filariya
(anofel,culex,aedes)
Arbovirüs Hastalıkları
Sıtma
SİVRİSİNEKLERİN HAYAT DÖNGÜLERİ
Tam Başkalaşım
Hayat Döngülerinde 4 Evre
Yumurta (Ortalama 2 Gün)
Larva ( 10 – 18 ) Gün
Pupa ( 4 – 5) Gün
Periyot En Az 10 Gün
SİVRİSİNEKLERİN YUMURTA ÖZELLİKLERİ
06 – 1 Mm Boyunda
Bir Ucu Sivri Diğeri Küt
Anofelyumurtaları Tek Tek
Aedes Ve Kulex Küme Halinde
Bir Defada 200 – 400 Yumurta
Genellikle 1 – 4 Gün
SİVRİSİNEKLERİN LARVA EVRESİ
3 kez gömlek değiştirirler
4 evre geçirirler
4. Larva 6 – 13 mm. Boyunda Vucut kitinsel bir tabaka ile örtülü
Baş gövde ve karın Anofel larvaları paralel, Culex ve Aedes dik ( sifon )
İdal sıcaklık 25 derece
Suda devinimli
Bakteri protozoa yosun diğer larvalar ya da kendi gömlekleri ile beslenirler.
SİVRİSİNEKLERİN PUPA EVRESİ
4. Gelişim evresinde ( larva ) pupa evresine dönüşür
Virgül şeklinde olup baş ve karın olmak üzere iki bölüm
Beslenme durur mücadelenin anlamı ve faydası yoktur
İdeal koşullarda gelişim 1 – 2 gün
SİVRİSİNEKLERİN ERGİN VE GENEL ÖZELLİKLERİ
Karasal habitat. Uçma özelliği
Ağız parçaları sokucu- emici
Vücut; baş, gövde, karın
Baş: iri bileşik gözler probocsis sokma iğnesibunun her 2 yanında palpus denilen dokungaçlar ve antenler
Gövde : 3 bölüm. Ön,orta ve arka gövde
iki çift kanat ve 3 çift bacak çıkar
Karın : uzun ince yuvarlğımsı 10 parçadan oluşur. 2-7.arasındaki halkada birer adet solunum deliği (stigma) bulunur
9-10. Halkalar genital organlar olarak gelişmiştir.
Pupadan çıkan ergin 10-12 saat sonra döllenir ve kan emme gereksinimi duyar
Döllenen dişi esemden uzaklaşır, konak arar.sabahın erken saatleri,güneş doğuncaya kadar konağa saldırır.
Güneş ışığından kaçarlar, konut ve ahırlarda gizlenirler
En aktifsaatler 22.00- 24.00 / 04.00- 06.00
Beslenme: dişilerde kan emme- erkeklerde bitki öz suyu
Yaşam süreleri:çevresel faktörlere bağlı
Dişilerde genellikle 1 ay, erkeklerde 1-3 hafta
SİVRİSİNEK HABİTATLARI
Sucul evre habitatı: sivrisineklerin yumurtladıkları, larva ve pupaların geliştikleri, erginlerin pupadan çıktıkları, küçük büyük, her çeşit durgun su ortamlarına, jit-üreme alanı denir.
Göl,gölet, bataklık, çeltik tarlası, yağmur suyu, kuyular, havuzlar, sulama kanalları, hayvan ayak izi vb.
ERGİN HABİTATLARI
Genel olarak, en uygun dinlenme ve üreme ile kan emebileceği yer olarak tanımlanabilir
Sıcaklık, nem, rüzgar,gün ışığından korunma, predatörlerin durumu habitat seçiminde en önemli faktörlerdir.
Yazın sazlıklarda gölgeli sular, boş bina ve ahırlar, kışın toprak damlı alçak ahırlar, duvarları örümcek ağlı, çatısı sazlı olan ahırları tercih ederler.
SİVRİSİNEKLERİN ERGİN VE GENEL ÖZELLİKLERİ
İnsandan kan emenlere ANTROFİLİK
Hayvandan kan emenlere ZOOFİLİK
Evde beslenenlere ENDOFAJİK
Dışarıda beslenenlere EKZOFAJİK
Beslendikten sonra evde dinlenenlere ENDOFİLİK
Beslendikten sonra dinlenmesini dışarıda doğal ortamda geçirenlere EKZOFİLİK
Evde beslenip evde dinlenenlere EVCİL
Ae. Mariae yumurtalarını deniz kıyısındaki dalgalardan kayalar arasına biriken deniz suyuna bırakır.An.sacharovi de nispeten tuzlu sulara yumurtlayabilir.
An.superpictus yumurtalarını çok yavaş akan derelerin kıyısındaki taşlar ve çakıllar arasındaki sulara bırakır.
Ae.aegypti’nin evcil tipi yumurtalarını konutlar çevresindeki lağım,kuyu,sarnıç,fıçı,kova ve içinde yağmur suyu birikebilecek her türlü kaplara bırakabilirler.
Culex türleri üreme ve gelişme yeri olarak oldukça değişkendirler.Temizden kirliye her türlü su ortamında rahatça ürer ve gelişirler.
SİVRİSİNEK MÜCADELESİ
Sıtma vektörüyle başarılı bir şekilde mücadele yapmanın en önemli şartı, mücadele programlarının planlanması ve bu programların merkezden perifere doğru ideal bir organizasyonla yürütülmesidir.
Planlama ve organizasyon çalışmalarının başarısı, bu konuda çalışan personelin hiyerarşik olarak yerleştirilmesi ile mümkündür.
Planlama ve organizasyon, sıtma vektörü ile mücadele çalışmaları başlamadan önce, bu aktivasyonları yönlendirecek yönetici personel tarafından yapılmalıdır.
VEKTÖR MÜCADELESİ
Kültürel mücadele
Mekanik
Biyolojik
Kimyasal
SİVRİSİNEKLERLE KÜLTÜREL MÜCADELE
Başta halk olmak üzere, çalışanların ve uygulayıcıların eğitimi ve mücadele konusunda bilinçlendirilmelidir.
Okullar, kahvehaneler ve camilerde halkın eğitilmesi,
Filmler,broşürler,posterler hazırlanması,
Mülki idare amirleri, Belediyeler, Milli Eğitim Müdürleri ile koordinasyon sağlanmalı, çalışmalar bu kişilerin desteği ile yürütülmelidir.
Hazırlanan görsel malzemeler konunun özünü açıklayan,basit bir dille anlatım yapan, özellikle resim ve şekillerle desteklenmelidir.
Hiçbir vektör kontrol programı uygulayıcılara yeterli bilgi verilmeden ve halk desteği sağlanmadan başarıya ulaşamaz.
SİVRİSİNEKLERLE MEKANİK MÜCADELE
Fiziksel alt yapının düzeltilmesi yoluyla vektör canlının üreme ve beslenme ortamlarının ortadan kaldırmak amacıyla yapılan çalışmalar
Sivrisineğin üreme alanını oluşturan toplama ve drenaj kanalları, kanaletler, kuyular,foseptikler,havuzlar, taşkın sahaları gibi alanlarda ıslah çalışmaları yapmak, buraları üreme alanı olmaktan çıkarmak ve bu düzenlemelerde kalıcılığı sağlamak.
Doğal üreme alanlarının kontrol altına alınması.(Bataklık, dere,göl,deniz vb.)
Yapay üreme alanları yaratmamak.(Tarım sekt.,Ulaştırma sektörü, Konut sektörü,Toprak sanayi)
İnsan- parazit -vektör ilişkisinin kesilmesi.
SİVRİSİNEKLERLE BİYOLOJIK MÜCADELE
Bakteriler *
Mantarlar
Protozoonlar
Nematotlar
Virüsler
Balıklar*
Yumuşakçalar
Mücadelenin mantığı her canlının eko sisteminde bir yada daha çok düşmanının mevcut olması
Doğal düşmanların çoğaltılmaları ve korunmaları
Belli bir grup canlı üzerinde etkili olmaları
Çevreye zarar vermemeleri ve direnç oluşmaması
BALIKLAR
(Gambussia affinis)
BTI
BTI Bacillus thuringiensis subsp. israelensis
Türe özgü,
Çevreye duyarlı,
Kalıcı ve kısa sürede etkili,
Direnç sorununun olmaması,
Araştırma çalışmalarında desteklenmesi,
DSÖ-EPA tarafından zehirlilik sınıflandırılmasının olumlu olması.
BİYOLOJİK KONTROL AJANLARI
Ajanların doğal olması, Doğada üremesi,
Ortamdaki yararlı canlıları etkilememesi,
Türe özgü olması,
Rezistansın olmaması,
Ancak olumsuz koşullardan dolayı tek başlarına kontrol yöntemi olarak kullanılmamalı, entegre bir mücadele programı içerisinde ye almalıdır.
Güneş ışınlarına karşı hassasiyet ve bozulma,
Su kalite değerlerine hassasiyet,
Sporların dibe çökmesi,
Yüksek dozla kullanımları.
BÖCEK GELİŞİM DÜZENLEYİCİLER
Yaşam evrelerinin belirli dönemlerine etki ederek haşere gelişimini o evrede durdururlar,
Jüvenil hormon analogları: Metamorfoz sırasında larvadan pupaya geçişi engeller ( pyripoxfrene-Methoprene),
Kitin sentezi inhibitörleri : Dış iskeletinin büyük bileşeni olan kitin oluşumuna engel olurlar ( Diflibenzuron-Novaluron).
KİMYASAL MÜCADELE
Larvaya yönelik olarak uygulanan damlacık boyutu 50-200 mikron olarak tespit edilmiştir.
Uzun süreli etki insan ve diğer biyolojik türler için olumsuz risk taşıdığından kalıcı etkide gerekli olan minimum düzey tercih nedeni
Sıvı larvasitler (solüsyon-emülsiyon-süspansiyon
Katı larvasitler granül- tozlar
SİVRİSİNEK LARVA MÜCADELESİ
Lineer Uygulama: lineer bir doğrultuda yapılır.Örn.sulama kanalı boyunca operatör mümkünse yürür.Kullanılan ilaçlama makinaları ile üreme alanı tek kuşak ile kaplanır.
Alan uygulaması: Düzensiz alanlarda uygulanır.Birkaç ilaçlama kuşağı üstüste gelir. ( güçlü makineler ya da uçak )
ALAN İLAÇLAMASI
Belli Bir Hacimdeki Alanın İlaçlanması
AMAÇ;
Dinlenen ya da uçan sivrisinekleri öldürmek
Uygulama yapılacak olan alanda hedef vektörün olması
Vektöre uygun damlacık büyüklüğü
Uygun çevre koşulları
İnsektisit ile temas ihtimalini artırmak için tercihan uçuyor olmaları
KAPALI ALAN İLAÇLAMASI
Sivrisineklerin ilaçlanmış olan yüzeyde dinlenirken öldürücü dozda ilaca maruz kalıp ölmeleri esasına dayanır
Yeterli süre sinek/ insektisit teması olması
İnsktisit kapsama alanı
İnsektisit seçimi
Vektör direnci ve hassasiyet
KİMYASAL FAKTÖRLER( toksik etki,kalıcılık)
KAPALI ALAN İLAÇLAMASI TEKNİKLERİ
Birim yüzeye düşen insektisit formülasyonu: M2 ye 40 cc
Püskürtme Ritmi:Birim zamanda uygulama yapılan yüzey miktarı.
HUDSON-X-PERT / WHO/HSS8002
Dakikada 760ml sıvı / 40= dakikada 19 M2
Püskürtme hızı: 19 M2 / dk
Hortumun uzaklığı: 45 cm.
İlaçlama kuşakları 10 ‘ar cm üstüste
Etkili kuşak genişliği 65 cm.
Aktif uçucu olmaları
Çok sayıda verimli döl vermeleri
Kutuplar hariç her ana karada yaşamaları
Çok geniş adaptasyon yeteneğine sahip olmaları
SİVRİSİNEKLERİN TAŞIDIKLARI HASTALIKLAR
Sarı Humma
Dank Humması
(Aedes-aegypti)
Filariya
(anofel,culex,aedes)
Arbovirüs Hastalıkları
Sıtma
SİVRİSİNEKLERİN HAYAT DÖNGÜLERİ
Tam Başkalaşım
Hayat Döngülerinde 4 Evre
Yumurta (Ortalama 2 Gün)
Larva ( 10 – 18 ) Gün
Pupa ( 4 – 5) Gün
Periyot En Az 10 Gün
SİVRİSİNEKLERİN YUMURTA ÖZELLİKLERİ
06 – 1 Mm Boyunda
Bir Ucu Sivri Diğeri Küt
Anofelyumurtaları Tek Tek
Aedes Ve Kulex Küme Halinde
Bir Defada 200 – 400 Yumurta
Genellikle 1 – 4 Gün
SİVRİSİNEKLERİN LARVA EVRESİ
3 kez gömlek değiştirirler
4 evre geçirirler
4. Larva 6 – 13 mm. Boyunda Vucut kitinsel bir tabaka ile örtülü
Baş gövde ve karın Anofel larvaları paralel, Culex ve Aedes dik ( sifon )
İdal sıcaklık 25 derece
Suda devinimli
Bakteri protozoa yosun diğer larvalar ya da kendi gömlekleri ile beslenirler.
SİVRİSİNEKLERİN PUPA EVRESİ
4. Gelişim evresinde ( larva ) pupa evresine dönüşür
Virgül şeklinde olup baş ve karın olmak üzere iki bölüm
Beslenme durur mücadelenin anlamı ve faydası yoktur
İdeal koşullarda gelişim 1 – 2 gün
SİVRİSİNEKLERİN ERGİN VE GENEL ÖZELLİKLERİ
Karasal habitat. Uçma özelliği
Ağız parçaları sokucu- emici
Vücut; baş, gövde, karın
Baş: iri bileşik gözler probocsis sokma iğnesibunun her 2 yanında palpus denilen dokungaçlar ve antenler
Gövde : 3 bölüm. Ön,orta ve arka gövde
iki çift kanat ve 3 çift bacak çıkar
Karın : uzun ince yuvarlğımsı 10 parçadan oluşur. 2-7.arasındaki halkada birer adet solunum deliği (stigma) bulunur
9-10. Halkalar genital organlar olarak gelişmiştir.
Pupadan çıkan ergin 10-12 saat sonra döllenir ve kan emme gereksinimi duyar
Döllenen dişi esemden uzaklaşır, konak arar.sabahın erken saatleri,güneş doğuncaya kadar konağa saldırır.
Güneş ışığından kaçarlar, konut ve ahırlarda gizlenirler
En aktifsaatler 22.00- 24.00 / 04.00- 06.00
Beslenme: dişilerde kan emme- erkeklerde bitki öz suyu
Yaşam süreleri:çevresel faktörlere bağlı
Dişilerde genellikle 1 ay, erkeklerde 1-3 hafta
SİVRİSİNEK HABİTATLARI
Sucul evre habitatı: sivrisineklerin yumurtladıkları, larva ve pupaların geliştikleri, erginlerin pupadan çıktıkları, küçük büyük, her çeşit durgun su ortamlarına, jit-üreme alanı denir.
Göl,gölet, bataklık, çeltik tarlası, yağmur suyu, kuyular, havuzlar, sulama kanalları, hayvan ayak izi vb.
ERGİN HABİTATLARI
Genel olarak, en uygun dinlenme ve üreme ile kan emebileceği yer olarak tanımlanabilir
Sıcaklık, nem, rüzgar,gün ışığından korunma, predatörlerin durumu habitat seçiminde en önemli faktörlerdir.
Yazın sazlıklarda gölgeli sular, boş bina ve ahırlar, kışın toprak damlı alçak ahırlar, duvarları örümcek ağlı, çatısı sazlı olan ahırları tercih ederler.
SİVRİSİNEKLERİN ERGİN VE GENEL ÖZELLİKLERİ
İnsandan kan emenlere ANTROFİLİK
Hayvandan kan emenlere ZOOFİLİK
Evde beslenenlere ENDOFAJİK
Dışarıda beslenenlere EKZOFAJİK
Beslendikten sonra evde dinlenenlere ENDOFİLİK
Beslendikten sonra dinlenmesini dışarıda doğal ortamda geçirenlere EKZOFİLİK
Evde beslenip evde dinlenenlere EVCİL
Ae. Mariae yumurtalarını deniz kıyısındaki dalgalardan kayalar arasına biriken deniz suyuna bırakır.An.sacharovi de nispeten tuzlu sulara yumurtlayabilir.
An.superpictus yumurtalarını çok yavaş akan derelerin kıyısındaki taşlar ve çakıllar arasındaki sulara bırakır.
Ae.aegypti’nin evcil tipi yumurtalarını konutlar çevresindeki lağım,kuyu,sarnıç,fıçı,kova ve içinde yağmur suyu birikebilecek her türlü kaplara bırakabilirler.
Culex türleri üreme ve gelişme yeri olarak oldukça değişkendirler.Temizden kirliye her türlü su ortamında rahatça ürer ve gelişirler.
SİVRİSİNEK MÜCADELESİ
Sıtma vektörüyle başarılı bir şekilde mücadele yapmanın en önemli şartı, mücadele programlarının planlanması ve bu programların merkezden perifere doğru ideal bir organizasyonla yürütülmesidir.
Planlama ve organizasyon çalışmalarının başarısı, bu konuda çalışan personelin hiyerarşik olarak yerleştirilmesi ile mümkündür.
Planlama ve organizasyon, sıtma vektörü ile mücadele çalışmaları başlamadan önce, bu aktivasyonları yönlendirecek yönetici personel tarafından yapılmalıdır.
VEKTÖR MÜCADELESİ
Kültürel mücadele
Mekanik
Biyolojik
Kimyasal
SİVRİSİNEKLERLE KÜLTÜREL MÜCADELE
Başta halk olmak üzere, çalışanların ve uygulayıcıların eğitimi ve mücadele konusunda bilinçlendirilmelidir.
Okullar, kahvehaneler ve camilerde halkın eğitilmesi,
Filmler,broşürler,posterler hazırlanması,
Mülki idare amirleri, Belediyeler, Milli Eğitim Müdürleri ile koordinasyon sağlanmalı, çalışmalar bu kişilerin desteği ile yürütülmelidir.
Hazırlanan görsel malzemeler konunun özünü açıklayan,basit bir dille anlatım yapan, özellikle resim ve şekillerle desteklenmelidir.
Hiçbir vektör kontrol programı uygulayıcılara yeterli bilgi verilmeden ve halk desteği sağlanmadan başarıya ulaşamaz.
SİVRİSİNEKLERLE MEKANİK MÜCADELE
Fiziksel alt yapının düzeltilmesi yoluyla vektör canlının üreme ve beslenme ortamlarının ortadan kaldırmak amacıyla yapılan çalışmalar
Sivrisineğin üreme alanını oluşturan toplama ve drenaj kanalları, kanaletler, kuyular,foseptikler,havuzlar, taşkın sahaları gibi alanlarda ıslah çalışmaları yapmak, buraları üreme alanı olmaktan çıkarmak ve bu düzenlemelerde kalıcılığı sağlamak.
Doğal üreme alanlarının kontrol altına alınması.(Bataklık, dere,göl,deniz vb.)
Yapay üreme alanları yaratmamak.(Tarım sekt.,Ulaştırma sektörü, Konut sektörü,Toprak sanayi)
İnsan- parazit -vektör ilişkisinin kesilmesi.
SİVRİSİNEKLERLE BİYOLOJIK MÜCADELE
Bakteriler *
Mantarlar
Protozoonlar
Nematotlar
Virüsler
Balıklar*
Yumuşakçalar
Mücadelenin mantığı her canlının eko sisteminde bir yada daha çok düşmanının mevcut olması
Doğal düşmanların çoğaltılmaları ve korunmaları
Belli bir grup canlı üzerinde etkili olmaları
Çevreye zarar vermemeleri ve direnç oluşmaması
BALIKLAR
(Gambussia affinis)
BTI
BTI Bacillus thuringiensis subsp. israelensis
Türe özgü,
Çevreye duyarlı,
Kalıcı ve kısa sürede etkili,
Direnç sorununun olmaması,
Araştırma çalışmalarında desteklenmesi,
DSÖ-EPA tarafından zehirlilik sınıflandırılmasının olumlu olması.
BİYOLOJİK KONTROL AJANLARI
Ajanların doğal olması, Doğada üremesi,
Ortamdaki yararlı canlıları etkilememesi,
Türe özgü olması,
Rezistansın olmaması,
Ancak olumsuz koşullardan dolayı tek başlarına kontrol yöntemi olarak kullanılmamalı, entegre bir mücadele programı içerisinde ye almalıdır.
Güneş ışınlarına karşı hassasiyet ve bozulma,
Su kalite değerlerine hassasiyet,
Sporların dibe çökmesi,
Yüksek dozla kullanımları.
BÖCEK GELİŞİM DÜZENLEYİCİLER
Yaşam evrelerinin belirli dönemlerine etki ederek haşere gelişimini o evrede durdururlar,
Jüvenil hormon analogları: Metamorfoz sırasında larvadan pupaya geçişi engeller ( pyripoxfrene-Methoprene),
Kitin sentezi inhibitörleri : Dış iskeletinin büyük bileşeni olan kitin oluşumuna engel olurlar ( Diflibenzuron-Novaluron).
KİMYASAL MÜCADELE
Larvaya yönelik olarak uygulanan damlacık boyutu 50-200 mikron olarak tespit edilmiştir.
Uzun süreli etki insan ve diğer biyolojik türler için olumsuz risk taşıdığından kalıcı etkide gerekli olan minimum düzey tercih nedeni
Sıvı larvasitler (solüsyon-emülsiyon-süspansiyon
Katı larvasitler granül- tozlar
SİVRİSİNEK LARVA MÜCADELESİ
Lineer Uygulama: lineer bir doğrultuda yapılır.Örn.sulama kanalı boyunca operatör mümkünse yürür.Kullanılan ilaçlama makinaları ile üreme alanı tek kuşak ile kaplanır.
Alan uygulaması: Düzensiz alanlarda uygulanır.Birkaç ilaçlama kuşağı üstüste gelir. ( güçlü makineler ya da uçak )
ALAN İLAÇLAMASI
Belli Bir Hacimdeki Alanın İlaçlanması
AMAÇ;
Dinlenen ya da uçan sivrisinekleri öldürmek
Uygulama yapılacak olan alanda hedef vektörün olması
Vektöre uygun damlacık büyüklüğü
Uygun çevre koşulları
İnsektisit ile temas ihtimalini artırmak için tercihan uçuyor olmaları
KAPALI ALAN İLAÇLAMASI
Sivrisineklerin ilaçlanmış olan yüzeyde dinlenirken öldürücü dozda ilaca maruz kalıp ölmeleri esasına dayanır
Yeterli süre sinek/ insektisit teması olması
İnsktisit kapsama alanı
İnsektisit seçimi
Vektör direnci ve hassasiyet
KİMYASAL FAKTÖRLER( toksik etki,kalıcılık)
KAPALI ALAN İLAÇLAMASI TEKNİKLERİ
Birim yüzeye düşen insektisit formülasyonu: M2 ye 40 cc
Püskürtme Ritmi:Birim zamanda uygulama yapılan yüzey miktarı.
HUDSON-X-PERT / WHO/HSS8002
Dakikada 760ml sıvı / 40= dakikada 19 M2
Püskürtme hızı: 19 M2 / dk
Hortumun uzaklığı: 45 cm.
İlaçlama kuşakları 10 ‘ar cm üstüste
Etkili kuşak genişliği 65 cm.