Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

[forest67]

Orman ekosistemleri ülke genelinin % 27,2'sini kaplar. Türkiye’de orman habitatlarýna ait gerek ekolojik gerekse de floristik kompozisyona dayalý çok sayýda ekosistem mevcuttur ve her ekosistemin iþlevi az çok birbirinden farklýdýr. Türkiye’nin sahip olduðu bu zengin orman biyolojik çeþitliliði çok sayýda endemik bitki türüne, önemli kuþ türlerine ve birçok yaban hayatý türüne habitat saðlamaktadýr.

Türkiye’nin orman ekosistemleri Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve Ýran-Turan biyocoðrafik bölgelerine göre farklýlýklar göstermektedir.

Akdeniz biyocoðrafik bölgesi, Akdeniz’e kýyýsý olan tüm yöreler ile Trakya’nýn batý kýsýmlarýný kaplar ve çok farklý orman ekosistemlerini içerir. Akdeniz ikliminin etkili olduðu bölgelerde orman ekosistemleri toprak-iklim-bitki iliþkilerine baðlý olarak deniz seviyesinden itibaren daðlarýn en yüksek kýsýmlarýna kadar deðiþik vejetasyon serileri oluþtururlar. Her vejetasyon serisinin içerisinde de diðer ekolojik parametrelere baðlý olarak farklý orman ekosistemleri geliþim gösterir. Akdeniz ikliminin görüldüðü Akdeniz ve Ege Bölgesi’nde 0-1000 metreler arasýnda “Sýcak Akdeniz ve Asýl Akdeniz Vejetasyon Katý” görülür ve bu katlar içerisinde, kserofil maki ekosistemi, Pinus brutia (kýzýlçam) orman ekosistemi, Pinus halepensis (Halep çamý) orman ekosistemi, Liquidambar orientalis (günlük aðacý) orman ekosistemi, Cupressus sempervirens (servi) orman ekosistemi, Quercus cerris-Q.infectoria-Q.libani-Q.brantii karýþýk meþe ekosistemi ve Pinus pinea (fýstýk çamý) orman ekosistemleri görülür. 1000-2000 metreler arsýnda da “Üst Akdeniz ve Akdeniz Dað Vejetasyon Katlarý” görülür. Bu yükseltiler arasýnda Pinus nigra (kara çam), Abies cilcica (toros göknarý), Cedrus libani (sedir), Ostrya carpinifolia-Carpinus orientalis (kayacýk-gürgen), Quercus petraea- Quercus cerris-Qurcus trojana (karýþýk meþe) orman ekosistemleri görülür. 2000 metreden sonra ise “Yüksek Dað Akdeniz Vejetasyon Katý” bulunur. Bu kesimde Juniperus excelsa-Juniperus foetidissima (karýþýk ardýç) orman ekosistemi ile yastýk formunda yarý çalý ve otsu bitkilerden oluþan Akdeniz yüksek dað stepi ekosistemi yer alýr. Ege Bölgesi’nin orman ekosistemi floristik olarak Akdeniz Bölgesi’nin orman ekosisteminden biraz faklýdýr. Ege ormanlarýnda 1000 metreye kadar kestane, meþe, karaçam ve kýzýlçam ormanlarý görülürken; 1000 metreden yüksek yerlerde kayýn, ýhlamur, fýndýk ve sarýçam ormanlarýna rastlanýr.

Ýran-Turan biyocoðrafik bölgesi, biyocoðrafik bölgelerinin en geniþidir ve Orta Anadolu’dan baþlayarak Moðolistan’a kadar uzanýr. Bölgede karasal iklim ve step bitkileri baskýndýr. Buradaki orman ekosistemleri kurak bölge orman ekosistemlerini içerir. Belli baþlýlarý; Ýç Anadolu’da Step Ormanlarý (Saçlý ve tüylü meþe, Karaçam, Ardýç: 800-1500m) ve Kurak Karaçam, Meþe ve Ardýç Ormanlarý (Meþeler: <1200m; Karaçam:1000m-1500m; Sarýçam:>1500m); Doðu Anadolu’da Kurak Meþe Ormanlarýdýr.

[forest67]

Cevap: Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

Avrupa-Sibirya biyocografik bölgesi Kuzey Anadolu’da boydan boya ve Trakya Bölgesi’nin Karadeniz’e bakan kýsýmlarýnda uzanmaktadýr. En yaðýþlý iklim bölgesidir, geniþ kýsmý ormanlarla kaplýdýr. Bu bölgede; Yapraklý-ibreli Ormanlar (Kayýn, Kestane, Gürgen; 500-1200m), Nemli-yarýnemli Ýbreli ormanlar (karaçam, sarýçam, ladin, göknar;1000-1500m), Kurak meþe ve çam ormalarý (Meþe:<1500m;karaçam:>600m; Kýzýlçam:400-500m) ile Çalý (maki-yalancý maki) formasyonu (Kýzýlçam:<500m) orman ekosistemleri göze çarpmaktadýr. Trakya ve Batý Karadeniz bölgelerinde taban suyunun yüksek olduðu düz alüvyal alanlarda Fraxinus angustifolius-Qurcus robur –Fagus orientalis longoz karýþýk orman ekosistemeleri bulunur. Karadeniz Bölgesi’nde ise sahilden itibaren Fagus orientalis (kayýn), Alnus glutinosa (kýzýlaðaç), Abies nordmanniana (Karadeniz göknarý), Pinus sylvestris (sarý çam), Picea orientalis (ladin), Carpinus orientalis-Carpinus betulus (karýþýk gürgen), Castanea sativa (kestane), Rhododendron ponticum-Rhododendron luteum (karýþýk orman gülü), Rhododendron ungernii-Rhododendron smirnowii (karýþýk orman gülü), Rhododendron caucasicum (beyaz kumar) ve Betula pendula (huþ) orman ekosistemleri bulunur.

Türkiye’deki büyük memelilerin çoðu orman ekosisteminde yaþar. Örneðin; ormanlar ayý (Ursus sp.), tilki (Vulpes sp.), kurt (Canis aureus), çakal (Lynx lynx), vaþak (Hyena hyena) gibi etobur memeliler, geyik (Cervus sp. ve Capriolus sp.), çengel boynuzlu dað keçisi (Rupicapra rupicapra), yaban keçisi

(Capra aegaprus aegaprus) ve yaban domuzu (Sus scrofa scrofa), türleri ile, porsuk (Meles meles), sansar (Martes foina), kirpi (Erinaceus sp.), tavþan (Lepus capensis), gelincik (Mustela sp.), sincap (Sciurus sp.) gibi memeliler, yýlan, bukalemun (Chameleo chameleon), kertenkele (Lacerta sp.), kaplumbaða (Testudo sp.) türleri gibi sürüngenler ve sülün (Phasianus colchicus), ürkeklik (Tetraogallus caspius), huþ tavuðu (Tetrao mlokosiewiczi), aðaçkakan (Dendrocopus sp.), yýrtýcý kuþlar (Aquila sp., Accipiter sp., Circus sp., Buteo sp., Pandion sp., Falco sp., Pernis sp.), çeþitli baykuþ türleri ile çok sayýda ötücü kuþ türüne yaþama ortamý oluþturmaktadýr.

Bu türlerden çengel boynuzlu dað keçisi (Rupicapra rupicapra), yaban kedisi (Felis silvestris), esmer akbaba (Aegyphius monachus), þah kartal (Aquila heliaca), büyük orman kartalý (Aquila clanga) ve küçük orman kartalý (Aquila pomarina) gibi türler uluslararasý sözleþmelerle koruma altýna alýnmýþ orman faunasý türlerindendir.

Topoðrafik yapýsý, iklim ve toprak farklýlýklarý Türkiye ormanlarýný bitki çeþitliliði açýsýndan oldukça zengin kýlmýþtýr. Özellikle relik ve endemik bitkilerin zenginliði Türkiye ormanlarýnýn biyolojik çeþitlilik yönünden önemini daha da artýrmaktadýr. Bu zenginliðin temel nedenlerinden birisi dördüncü jeolojik zamanda meydana gelen iklim deðiþiklikleridir. Türkiye’deki bitki türlerinin yaklaþýk üçte biri eski jeolojik dönemlerden kalmýþ olup çoðu endemiktir. Endemik türlerin çoðu Akdeniz (özellikle de Toros, Bolkar ve Nur daðlarýnda) ile Ýran-Turan biyocoðrafik bölgelerinde bulunmaktadýr.

Tarýmsal biyolojik çeþitlilik bakýmýndan önemli olan birçok kültür bitkilerinin yabani akrabalarý orman ekosistemleri içinde bulunmaktadýr. Orman ekosistemlerindeki bu zengin biyolojik çeþitliliði korumak hem sürdürülebilir ormancýlýk hem de tarým için vazgeçilmeyecek bir unsurdur.
Orman Biyolojik Çeþitliliðini Tehdit Eden Faktörler

Türkiye’deki orman ekosistemlerinin yarýdan fazlasý tahrip edilmiþtir. Türkiye orman ekosistemlerindeki biyolojik çeþitliliðin azalmasýna yol açan faktörler;
• Ormanlarýn hem ekosistem hem de tür seviyesinde taþýma kapasitesi dikkate alýnmadan aþýrý kullanýlmasý (avcýlýk, otlatma, kereste üretimi, ziyaretçi, orman içi yapýlaþmalar vb),
• Atmosferik kirlilik ve küresel iklim deðiþikliðinin etkileri,
• Orman içinde ve yakýnýnda yaþayan nüfusun tarýma ve orman ürünlerine dayalý yaþam þekillerinden kaynaklanan baskýlar (hayvancýlýk, konrolsüz kullaným, tarla açma ve orman yangýnlarý) ve alternatif gelir getirici programlarýn yetersizliði,
• Turizm teþvikleri ile artan yapýlaþmalar, yayla turizmi, arkeolojik alanlardaki aþýrý ziyaretci sayýsý ve taþýma kapasitesi üstündeki diðer turistik etkinlikler,
• Yabancý türler,
• Ormanlýk alanlarýn orman rejimi dýþýna çýkarýlmasý,
• Tarým arazisi elde etmek için ormanlarýn tahribi,
• Orman yangýnlarý,
• Böcek tahribi,
• Bitki-hayvan örneklerinin kontrolsüz toplanmasýdýr.

[forest67]

Cevap: Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

Orman Biyolojik Çeþitliliðini Korumaya Yönelik Boþluklar ve Ýhtiyaçlar

o Ýlgili kurumlar arasýnda yeterli seviyede eþgüdüm saðlanamamasý turizm etkinliklerinin biyolojik çeþitliliðe zarar vermeden gerçekleþtirilmesi, orman içi meralarýn etkin yönetimi, otsu ve odunsu genetik kaynaklarýn korunmasý ve ekonomiye kazandýrýlmasý gibi sürdürülebilir kullanýma yönelik hedeflere ulaþýlmasýný engellemektedir.
o Teknik açýdan kalifiye/uzmanlaþmýþ personel yetersizliði, Türkiye’deki koruma programlarýnýn önündeki en önemli kýsýtlayýcý etkenlerden biridir. Hükümetlerin istikrarsýz personel tahsisi politikalarý, personelin sýk sýk farklý bölgelere kaydýrýlmasýna ve dolayýsýyla belli bir bölge ya da konu üzerinde uzmanlaþabilmesi için yeterli zamana sahip olamamasýna yol açmaktadýr. Özellikle biyolojik çeþitliliðin yüksek olduðu kýrsal kesim ve koruma alanlarýnda alan çalýþmasý yapabilecek kalifiye personel yetersizliði, tüm bakanlýklarýn karþýlaþtýðý önemli bir sorundur.
o Biyolojik çeþitliliði koruma hedeflerinin orman amenajman planlama süreciyle ve iþletme planlarýyla bütünleþtirme çalýþmalarýnýn yaygýnlaþtýrýlmasý ve benzer uygulamalarýn orman dýþý ürünleri de kapsayacak þekilde uygulanmasý gerekmektedir. Plan uygulayýcýlarýna bu konuda teknik eðitim saðlanmalýdýr.
o Korunan alanlarýn ülke yüzölçümüne olan oraný geçen yýllarda artmasýna raðmen hala yetersizdir.
o Korunan alanlar ve önemli bir çok orman ekosistemine ait biyolojik çeþitlilik envanter çalýþmasý yeterli deðildir.
o Planlama ve programlamadan uygulamaya kadar uzanan biyolojik çeþitliliði koruma eylemlerinin finansmaný, ilgili kuruluþlarýn bütçelerinde düþük bir öncelik sýrasýna sahiptir.

[forest67]

Cevap: Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

UBSEP 2007 - Orman Biyolojik Çeþitliliði için Öncelikli Hedefler

Üniversiteler, Kamu Kurumlarý ve STK’dan 100’den fazla konularýnda uzman katýlýmcýnýn sistematik bir katýlýmcý süreçte alýnan katkýlarý ve uzman danýþmanlarýn desteði ile yapýlan çalýþmalar sonunda deðerlendirmeye alýnan çok sayýda hedef arasýndan aþaðýdaki 11 adet stratejik hedef orman biyolojik çeþitliliðini korumak ve sürdürülebilir kýlmak için öne çýkmýþtýr.

Tablo 1. Orman BÇ için Öncelikli Hedefler
Hedef Kodu Hedef tanýmý
BÇH003 Araþtýrma sonuçlarýnýn karar vericiler, kullanýcýlar ve diðer paydaþlarýn uygulayabileceði bir þekilde paylaþýmýnýn saðlanmasý
BÇH008 Baský altýnda olan ekosistemler, türler ve populasyonlarla ilgili izleme programlarýnýn önceliklendirilmesi
BÇH013 Biyolojik çeþitliliði koruma ve doðal kaynaklarýn sürdürülebilir kullaným politikalarýnýn ve programlarýnýn baþarý veya baþarýsýzlýklarýnýn deðerlendirilmesi için izleme programlarýnýn geliþtirilmesi ve uygulanmasý;
BÇH039 Duyarlý, tehdit ya da tehlike altýndaki türlerin ve ekosistemlerin korunmasýna yönelik veri tabanlarýnýn geliþtirilmesini ve bunlarýn uyumlu hale getirilmesini saðlayacak çalýþmalarýn desteklenmesi ve bu türler ve ekosistemler için ekolojik aðlar oluþturmanýn sürdürülmesi
BÇH047 Ekolojik yönetim, sürdürülebilir kullaným, envanter yöntemleri, izleme, veri yönetimi, çoklu disiplinli araþtýrmalar, korunan alanlarýn yönetimi, çevre eðitimi, çevresel etki deðerlendirmesi ve acil durum planlamasý konularýndaki eðitim programlarýnýn güçlendirilmesi
BÇH051 Ekonomik ve sosyal hedefleri, biyolojik çeþitliliðin korunmasý hedefleriyle birleþtirmek için, ekolojik planlama ve yönetim yaklaþýmlarýnýn kullanýlmasý,
BÇH079 Karasal ve sucul ekosistemlerde oluþan korunan alanlar aðýnýn tamamlanmasý
BÇH080 Kendine özgü, hassas dað ekosistemlerinin, diðer biyolojik çeþitlilik sýcak noktalarýnýn ve bunlara eþlik eden türlerin (özellikle tehdit altýndaki türler) belirlenmesi ve korunmasý
BÇH094 Otsu ve odunsu bitki genetik çeþitliliðinin in-situ korumasýna yönelik programlarýn uygulanmasý
BÇH130 Ulusal Biyolojik Çeþitlilik Stratejisi, tarýmsal stratejiler ya da ulusal kalkýnma planlarý gibi öteki ilgili ulusal giriþimlerin uygulanma süreçleri arasýndaki baðlantýlarýn ve eþgüdümün saðlanmasý
BÇH147 Yetki karmaþasý ve tekrarlamalarýn giderilmesi ve boþluklarýn doldurulmasý için biyolojik çeþitlilikle ilgili mevzuat ile diðer hukuki düzenlemeler arasýndaki uyumsuzluklarýn belirlenerek, uyumun saðlanmasý için çalýþmalarýn yapýlmasý
* Yukardaki sýra Hedeflerin öncelik sýrasýný göstermemektedir.

Öne çýkan hedefler aðýrlýklý olarak; Koruma ve Sürdürülebilir Kullaným, Ýzleme ve Göstergeler ile Yönetim ve Kapasite Geliþtirme kesiþen alanlarýna odaklanmýþ hedeflerdir.

Hedeflerin öngörülen zamanlamalarýna bakýldýðýnda ekolojik planlama ve yönetim, korunan alanlar aðý ve bitki genetik çeþitliliðinin in-situ korunmasý konularýný içeren 3 hedefin (BÇH051, BÇH079, BÇH094) süreklilik gerektirdiði, araþtýrma sonuçlarýnýn paylaþýmý, teknik eðitim programlarý, eþgüdüm ve entegrasyon konularýný içeren 4 hedefin (BÇH003, BÇH047, BÇH130, BÇH147) 2-3 yýl süreceði ve 2014 yýlý gibi orta vadede tamamlanabileceði, belirleme, izleme ve ekolojik bilgi aðlarýný içeren diðer hedeflerin (BÇH008, BÇH013, BÇH039, BÇH080) en az 7 yýl süre gerektiren ve tamamlanmalarý 2023’lere kadar uzanacak uzun soluklu hedefler olduðu görülmektedir.

[forest67]

Cevap: Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

UBSEP 2007 -Orman Biyolojik Çeþitliliðini Koruma : Boþluklarla Ýlgili Sentez

Orman biyolojik çeþitliliðini etkin koruyabilmek ve sürdürülebilir kullanabilmek için öngörülen hedeflerin gerçekleþtirilmesi için giderilmesi gereken boþluklar Tablo 2’de özetlenmiþtir. Bu boþluk ve ihtiyaçlar;

• Ýnsan kaynaklarýnda: özellikle çevre hukuku, biyoloji ve ekoloji alanlarýnda yeterli sayýda personel olmamasý ve kalifiye uzman personel yetersizliði,
• Mali Kaynaklarda: genel bütçeden ayrýlan kaynak yetersizliði ve ayrýlan bütçenin etkin kullanýlamamasý,
• Altyapýda: bitki teþhis laboratuvarlarýnýn eksikliði ve lojistik destek eksikliði,
• Mevzuatta: biyolojik çeþitliliðin ve uygulamalarýn izlenmesine yönelik yasal eksiklikler ve sektörel mevzuatlar (Turizm Teþvik Kanunu, Maden Kanunu vb) arasýndaki uyumsuzluklar,
• Kurumsal olarak da, kurumlar arasý eþgüdüm eksikliði

olarak ifade edilebilir.

Tablo 2: Hedeflerin gerçekleþtirilmesi için giderilmesi gereken boþluklar

[forest67]

Cevap: Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

UBSEP 2007 Hedefleri ile BÇ Sözleþmesi Orman Biyolojik Çeþitliliði Ýþ Programýnýn Karþýlaþtýrýlmasý

Biyolojik Çeþitlilik Sözleþmesi kapsamýnda Orman Biyolojik Çeþitliliði Ýþ Programý Sözleþme’nin IV. Taraflar Toplantýsýnda onaylanmýþ, VI. Taraflar Toplantýsýnda geniþletilmiþtir. Ýþ programý “Koruma, Sürdürülebilir Kullaným ve Yarar Paylaþýmý”, “Kurumsal ve Sosyo-ekonomik Elveriþli Çevre” ve “Bilgi, Deðerlendirme ve Ýzleme” olmak üzere üç ana program elemaný altýnda amaç ve hedeflerden oluþmaktadýr.
Sözleþmenin iþ programlarý, Taraf ülkelerin ulusal biyolojik çeþitlilik ve sürdürülebilir kalkýnma stratejileri ve eylem planlarý kapsamýnda ulusal þartlar ve önceliklere göre kendilerine uyarlamalarý beklenen kapsamlý ve entegre faaliyetler çerçevesidir. UBSEP’in güncelleþtirilmesi sürecinde bu uyarlamanýn yapýlmasýna da olanak saðlanmýþtýr. UBSEP Hedefleri ile BÇ Sözleþmesi Orman Biyolojik Çeþitliliði Ýþ programý karþýlaþtýrýldýðýnda, orman biyolojik çeþitliliði ile ilgili olarak öne çýkan hedeflerin büyük bir bölümünün 1. program elemaný olan “Koruma, Sürdürülebilir Kullaným ve Yarar Paylaþýmý” konusunda yoðunlaþtýðý görülmektedir. Bu program elemanýnýn amaçlarýndan 1.3 (Orman biyolojik çeþitliliðini korumak, iyileþtirmek ve eski haline getirmek) ve 1.4 (Orman biyolojik çeþitliliðinin sürdürülebilir kullanýmýný desteklemek) numaralý amaçlarý altýnda yer alan hedeflerle UBSEP hedefleri örtüþmektedir: ( Hedef tanýmlarý için Bkz. Tablo 1)
• Amaç 1.3, Hedef 1: Bozulmuþ ikincil ormanlarda ve orman oluþturulan arazilerde ve (dikimler de dahil olmak üzere) diðer peyzajlar üzerine kurulan ormanlarda orman biyolojik çeþitliliðini eski haline getirmek (BÇH080)

• Amaç 1.3, Hedef 2: Endemik ve tehdit altýndaki türlerin korunmasýna yönelik orman yönetimi uygulamalarýný desteklemek (BÇH080, BÇH008, BÇH038, BCH039, BCH094).

• Amaç 1.3, Hedef 3: Korunan orman alan aðýnýn etkin ve yeterliliðinden emin olmak (BCH039)

• Amaç 1.4, Hedef 1: Orman biyolojik çeþitliliðinin korunmasýný geliþtirmede orman kaynaklarýnýn sürdürülebilir kullanýmýný desteklemek (BÇH051)

• Amaç 1.4, Hedef 4: In-situ ve ex-situ koruma ve orman genetik çeþitliliðinin sürdürülebilir kullanýmý için etkili ve adil bilgi sistemleri ve stratejileri geliþtirmek ve bu stratejilerin uygulanýþýný desteklemek ve ülkeleri uygulama ve izleme konusunda desteklemek (BÇH013, BÇH070, BÇH094)

“Kurumsal ve Sosyo Ekonomik Elveriþli Çevre” baþlýklý 2. program elemaný ile ilgili olarak “Amaç 2.1, Hedef 2: Taraflar, Hükümetler ve örgütlerin biyolojik çeþitliliðin korunmasý ve sürdürülebilir kullanýmýný orman ve diðer sektör politikalarý ve programlara entegre etmesi” UBSEP hedefleri ile örtüþmektedir (BÇH 130, BÇH 147). Program elemanýn diðer amaçlarý ve bunlarýn hedeflerine yönelik öncelikli UBSEP hedefleri belirlenememiþtir.

“Bilgi, Deðerlendirme ve Ýzleme” baþlýklý 3. program elemanýnýn ise “Küresel orman biyolojik çeþitliliðinin doðru deðerlendirilmesi ve izlenmesi için veri ve bilgiler için altyapý geliþtirmek” olarak ifade edilen 4. amacý UBSEP hedeflerinden BÇH039 ile örtüþmektedir.
kaynak:Biyolojik Çeþitlilik

[TABÝATCI]

Cevap: Türkiye’nin Orman Biyolojik Çeþitliliði

Emeðine saðlýk kardeþim.Ne deyim;Rabbim güç ve kuvvet versin sana.