ODUNU TAHRİP EDEN BAŞLICA DENİZ ZARARLILARI

[selim]

ODUNU TAHR

İP EDEN BAŞLICA DENİZ ZARARLILARI

ÖZET


A

ğaç malzeme, kendine has özellikleri sayesinde yüzyıllardır deniz ortamında yapı ve araç malzemesi olarak

kullan

ılmaktadır. Diğer yapı materyalleriyle kıyaslandığında ahşap malzemeyi üstün kılan çok sayıda avantaj

mevcuttur. Bunlardan en önemlileri; yenilenebilir bir kaynak olmas

ı, ahşap koruyucu maddelerle emprenye

i

şleminden sonra gösterdiği dayanım, yüksek direnç ve elastiklik özelliğidir. Bununla birlikte,

mikroorganizmalar deniz ortam

ında ağaç malzemenin yüzeyini çürütmelerine karşın esas tahribatı odun delici

organizmalar yapmaktad

ır. Odun delici organizmalar yumuşakçalar ve kabuklular olmak üzere iki gruba

ayr

ılmaktadır. Yumuşakçalar grubuna giren önemli odun zararlısı organizmalar Teredinid’ler ve Pholad’lardır.

Odun delici kabuklular

ın en önemli cinsleri ise Limnoria, Sphaeroma ve Chelura’dır. Odun delici

organizmalar

ın yayılışını etkileyen en önemli faktörler, deniz suyu sıcaklığı ve tuzluluk oranıdır.

1. GİRİŞ

Ahşap malzeme denizde kullanılan en ekonomik ve uygun yapı malzemelerinden birisidir. Denizde kullanılandiğer yapı malzemeleriyle kıyaslandığında ahşap malzemeyi üstün kılan özellikler; her zaman bulunabilmesi,

estetik olu

şu, geçmişe dayanan performansı, tasarımı, kullanımı ve imalattaki esnekliği, ekonomikliği, tamir ve

bak

ımının kolaylığı, uygun şekilde emprenye edilip inşa edildiğinde deniz ortamında gösterdiği dayanım, yüksek

direnci ve elastiklik özelli

ğidir (SFPA,1997).

Ah

şap malzeme yüzyıllardır deniz ortamında yapı malzemesi olarak kullanılmış ve bu süre boyunca, insanlar

onu zararl

ı organizmalara karşı korumanın yollarını araştırmışlardır. Mikroorganizmalar, deniz suyu içerisinde

bulunan odunun yüzey k

ısımlarını çürütmelerine rağmen, esas tahribatı odun delici organizmalar olan

yumu

şakçalar ve kabuklular yapmaktadır. Mikroorganizmaların yaptığı yüzeysel çürüklük, deniz zararlılarının

odun yüzeylerine yerle

şmelerini hızlandırmaktadır (Eaton,1985).

Liman in

şaatlarında kullanılan ahşap malzemenin çürümesi sonucu önemli ölçüde masraflar ortaya çıkmaktadır.

Amerika’da deniz in

şaatlarında kullanılan ahşap yapılarda oluşturulan zarar 500 milyon dolar olarak

hesaplanm

ıştır (Helsing, 1979).

2. DEN

İZDE MEVCUT ODUN ZARARLILARI

Denizde odunun çürümesi, ba

şlıca olarak odun delici yumuşakçalar ve kabuklular tarafından

gerçekle

ştirilmektedir. Bunların teşhis metotları Turner (1971a), ve Kuhne (1971) tarafından verilmektedir.

Denizde ya

şayan odun delici canlılar dört çeşittir, bunların ikisi kabuklular ve diğer ikiside yumuşakçalardır.

Tablo1. Denizde çok yayg

ın olarak görülen odun delici organizmalar (Eaton, 1985).

Yumu

şakçalar (Molluscs) Kabuklular (Crustaceans)

a) Teredinidler


Bacttronophorus


Bankia


Dicyathifer


Lyrodus


Nausitoria


Neoteredo


Nototeredo


Psiloteredo


Teredo


Teredora


Teredothyra


Sphathoteredo


Uperotus


b) Pholads (Piddocks)


Lignopholas


Martesia


Xylophaga


a)

Isopodlar

1)

Limnoriidae

Limnoria


Paralimnoria


Phycolimnoria


2)

Sphaeromatidae

Cymodoce


Exosphaeroma


Sphaeroma


b)

Amphipodlar

1)

Cheluridae

Chelura

[selim]

Cevap: ODUNU TAHRİP EDEN BAŞLICA DENİZ ZARARLILARI

2.1. Yumu

şakçalar (Molluscs)

Yumu

şakçalar grubu, Teredinid’ler ve Pholad’lara ait türlerden oluşmaktadır. Teredinid’ler dünya genelinde

yayg

ın olmalarına karşın, Pholad’ların yayılışı sınırlı kalmaktadır. Ilıman ve tuzlu tropik denizlerde yaşamlarını

sürdürürler (Eaton,1985).


2.1.1. Teredinidae


Teredinid’ler veya solucanlar iki kabuklu yumu

şakçalardır; bununla birlikte, kabuklar küçüktür ve hayvanın ön

k

ısmını örter. Kabuklarını törpü gibi kullanmak suretiyle odunu delerler. Avustralya sahillerinde yaklaşık olarak

30 tür teredinid bulunmu

ştur (Turner, 1971b). Bunların bazıları Lyrodus, Bankia, Teredo ve Nausitora şeklinde

s

ıralanmaktadır. Teredinid’lerin çoğunun odunu yiyerek ve aynı zamanda suyu filtre ederek beslendikleri

görülmektedir. Son zamanlarda, teredinid’lerden azot saptanan selülolitik bakteriler izole edilmi

ştir (Waterbury

et al.1983).


Teredinid’ler deniz suyuna mikroskobik larvalar sal

ıverirler ve gelişme safhasına bağlı olarak 1 ile 30 gün

aras

ında aktif duruma geçerler. Sipe at al.(2000), teredinid’lerin denizel odun delici organizmalardan morfolojik

olarak farkl

ı bir grup oluşturduklarını ve Dünya genelinde denizlerdeki ahşap yapılarda milyonlarca dolarlık

zarara yol açt

ığını belirtmiştir.

Teredinid’ler deniz suyunun çekilmesinin en az oldu

ğu kısımlar ile çekilmenin yarı yüksekliği arasında tahribat

yaparlar, en

şiddetli tahribatı deniz suyunun çekilmesinin en az olduğu kısma yakın yerlerde yaparlar. Bazı türler

iki metre boya kadar büyüyebilmektedirler, en büyük boylar

ına açtıkları oyuklarda ulaşırlar. Dehidrasyon ve

predatorlar

ından korunmak için paletleri ile oyuğu kapatırlar, oyuklar teredinid’ler tarafından salgılanan beyaz

kalkerli çizgi ile ay

ırt edilebilir. Teredinid’ler hızlı bir şekilde büyüyebilir ve hassas odunlarda derin şekilde

tahribat yapabilirler. Tropik denizlerde hala kontrolleri çok güç olmas

ına karşın belirli koruyuculara karşı

hassast

ırlar.

Teredinid lerin ço

ğu tuzluluk oranı yüksek olan sularda yaşarlar; bununla birlikte, düşük tuzlu suda yaşayan

teredinid türlerinden

Nausitora spp.’nin saldırısını kontrol etmek güçtür. Nausitora , başlıca tuzluluk oranı % 0.1

ile % 1 aras

ında olan sularda aktif olmaktadır. (Cookson, 1986).

Odunda Teredinid’lerin büyüme oranlar

ı, Haderlie (1983) tarafından araştırılmıştır. Monterey (Kanada)

liman

ında yaptığı çalışmada, Pseudotsuga douglasi panellerinin yüzeylerini boyuna yönde plastik filmle örterek

Bankia setacea

saldırısını X-ışını analizleri ile gözlemiştir. Plastik örtülmeyen panellerde yoğun şekilde bir

sald

ırı meydana gelmiş ve canlıların aylık ortalama büyüme oranı 43 mm olarak gözlenmiştir. Üç ay sonra

canlılar açtıkları tünelleri genişleterek, ahşap panelleri tamamen tahrip etmişlerdir.