Tweet
HEZERAN (Süvarimahmuzu, Tavukayağı, Kuşayağı) (Delphinium sp.) HASTALIKLARI
(Park-Bahçe Çiçeği)
Yaprak Lekelenmesi : Cercospora delphinii, Ramularia delphinii, Ovularla delphinii, Phyllosticta sp. ve Ascochyta aqvileğiae mantarları hezeran'da "yaprak ieke"lerine sebep olmaktadır. Mücadele için, "bakirli" veya "dithiokarbamatlı" mantar mücadele ilaçları püskürtülür.
Yanıklık : Diaporthe arctii mantarı tarafından sebep olunan bu hastalık seyrek olarak zuhur eder. Özellikle tek yıllık hezeran bitkilerinde görülmektedir. Çiçeklenme devresine ulaşan bitkinin alt yaprakları kurur, esmerleşir ve gövdeye asılı kalır. Gövde'nin dibine yakın esmer ölü dokular gelişir. Bunlar gövdeyi tamamen kuşaklayarak etrafını çevirirler ve tüm yaprakların solma ve ölmesine sebep olurlar.
Mantar'ın üreme yapı'ları olan püknid' ler gövde içerisinde, taç yaprak'larda ve üst yaprakların ayası'nda bulunur. Topraküstü kısımları ve kökler yağmurlu devrelerde pamuksu bir misel kitlesi ile kaplanır. Büyüme mevsiminin kapanmasına doğru, hezeran'ın kapsül'leri üzerinde püknid' ler gözükür ve bunların gelişmesi etkilenir. Hastalıklı kapsüller "yanıklık" hastalığının nakledilme vasıtalarıdır. Mantar Phomopsis çeşidinde püknid safhasına sahiptir. Askospor taşıyan üreme organları yaz ve ilkbahar ayları sırasında ölü bitki kısımları üzerinde yaşarlar. Mücadele için, hastalanmış bitki kısımları uzaklaştırılır ve yok edilir.
Gerçek Külleme : Sphaerotheca humuli var. fuliğinea, Erysiphe polygoni ve E.cichoracearum mantarlarının meydana getirdiği bu hastalık, serin ve nemli mevsimlerde ciddi olur.
Hastalığın ayırt edici özelliği olan beyaz ve toz-un gibi kitle, mantarın miseli'nden ve yaz spor'larından ibarettir. Spor'lar rüzgar ile başka bitkilere taşınır ve hastalık böylece yayılır. Yaprak'ların üzerinde boz renkli ve tozlu çil'ler oluşur. Şiddetli hastalık hallerinde genç yaprak'lar ve taze büyüme uç'larında "kıvrılma" ve "bodurlaşma"
olur. Kirli beyaz ve un gibi olan misel çiçeklere de yayılabilir. Hastalık ilerledikçe yapraklarda "ölme", sap'larda "bükülme" olur. Hastalık, zayıf toprak'da gelişen hezeran'da olduğu kadar, aşırı olarak azot gübresi verilenlerde de ortaya çıkar. Askosporları oluşturan yapılar mevsimin sonuna doğru oluşur ve kışın canlı kalır. Hezeran tür'leri büyük ölçüde bu hastalığa dayanıklı olmasına rağmen, bazı türler çok hassas, bazıları ise çok dirençlidir.
Mücadele : Hava dolaşımını sağlamak üzere hezeran bitkileri birbirinden uzak ve boşluklu ekilir veya dikilir. Toprağın çok ıslak veya havalanmanın kötü olduğu yerlerde ekim dikimden kaçınılır. Bu "kütleme" hastalığının ciddileşmeye eğilim kazandığı mevsim sonlarında "benlat" veya "karathan" püskürtmesi yapılır.
Sap Çürüklüğü: Sclerotinia sclerotiorum mantarı'nın etkisi ile, hezaren bitkisi'nin sap'ları saldırıya uğrar. Sap'larda başlangıçta "solma", sonra "çürüme" olguları gerçekleşir.
Sclerotinia delphini mantarı, bitki'nin gövdelerinde beyaz renkli, sonra esmerleşen leke'lere sebep olur.
Diaporthe arctii mantarı'nın yarattığı "sap çürümesi" hastalığı'nda; esmer leke'ler oluşur, ileri safhada bunların boyutu büyür ve lekeli kısımlarda "kuruma" başlar. Hastalık ilerledikçe yaprak'lar kurumaya başlar. Mücadele :Hastalık bulaşık tohum ile yayıldığından bu hususun dikkate alınması gereklidir.
Pas: Puccinia recondita ve P. delphinii pas mantarları hezeran fertlerine dadanır. Bu mantarların husule getirdiği pas hastalıklarına karşı nadir olarak denetim tedbirleri uygulanır.
Gövde Doku Bozuklaşması : Fusarium oxysporum var. delphinii mantarının sebep olduğu bu hastalık, gövdede açık esmer renkte ve suya sokulmuş gibi gözüken belirtiler ortaya çıkarır. Doku bozuklaşması çoğunlukla bir veya daha fazla küçük esmer leke olarak başlar, azar azar genişler ve zaman içinde gövdenin önemli bir kısmını kaplar. Sonunda mantar tepe ve köklere ulaşabilir, iletim dokularını istila eder, bitkinin ölümüne yol açar. Başka ayırıcı belirtiler olarak, doku bozuklaşması bölgelerinde mevcut olan çok sayıda kırmızımsı sarı renkli spor taşıyıcı ve sporodochium denilen yastıklardan, ayrıca etkilenmiş gövdeler içerisinde bol miktarda gevşek beyaz miselden bahsedilebilir.
Fusarium sp. ile etkilenmiş olan hezeran bitkileri yapraklarında "sararma" göstermeye başlar, gövdenin dibinden yukarılara ilerler, ilerlemiş devrede çiçek kurulları dökülür ve yapraklar yukarı doğru kıvrılır.
Phoma sp. ve Volutella sp. mantarlarının türleri de hezeran'da "doku bozuklaşması"na sebep olmaktadır.
Mücadele : Etkilenmiş gövdeler farkedilir edilmez uzaklaştırılır. Yeni ekim-dikimler "buhar" ile pastörize edilmiş veya kimyasal maddeler ile işleme sokulmuş toprakta yapılmak zorundadır.
Rastık : Hezeran yaprakları ve yaprak saplarında gelişen şişkinlikler Urocystis sorosporioides mantarınca husule getirilir. Mücadele için, hastalık ile etkilenmiş kısımlar uzaklaştırılır ve yok edilir.
Devrilme : Pythium debaryanum, Botrytis cinerea ve Pellicularia filamentosa mantarları hezeran fideciklerinde "devrilme" hastalığı husule getirmektedir.
Mücadele : Tohumlar elenmiş sphagnum yosunu içine ekilir veya toprak yastıklar halinde "formaldehit" ile işleme sokulur. Pellicularia sp. mantarının birincil etmen
olduğu yerlerde, toprak "dekson" veya "PCNB (terraklor)"dan biri ile ıslatılır. Botıytis sp. ile bulaşık yastıklara "bakır'h" bir mantar ilacı püskürtülür.
Yaprak Kara Lekesi : Pseudomonas delphinii bakterisi'nin yarattığı bu hastalık'da; düzensiz, parlayan, koyu siyah ve katran gibi leke'ler yaprak'ların her iki yüzünde, özellikle üst yüzünde ortaya çıkar, bu leke'lerin yaprak altına rastlayan kısmı daha esmer olmaktadır.
Bitki'nin gövdesi, yaprak sapı ve çiçek kısım'ları da hücuma uğrayabilir; siyah lekelenebilir. Leke taşıyan çiçek'ler "kuruma"ya uğrayarak dökülür. Hastalık bitki'nin kök boynu'na kadar inebilir. Tohum kapsüllerinin bulaşmaya uğraması sonucunda ise, tohum oluşumu durur.
Mücadele : Bü bakteri toprak'daki kuaımuş döküntü'lerde ve hastalık bulaşmış tohum'larda "kışlama" yapar. Hastalık serin ve ıslak havada yayılma gösterir. Etkilenmiş yapraklar farkedilir edilmez hemen uzaklaştırılır ve yok edilir. Yaşlı gövdeler sonbaharda kesilip atılır. "Streptomisin" püskürtmeleri faydalı olmaktadır.
Çürüklük : Diplodina delphinii tarafından husule getirilen "tepe çürüklüğü" hastalığında, mantar gövdede ve yaprak saplarında "doku bozuklaşması"na ve "ölü doku"lara da sebep olur. Mantar çok bol üreme organı husule getirir. Püknid'leri, etkilenmiş bitki kısımlarında kuşak halinde bir düzen içinde bulunur; bunlar yaprak saplarının dibindeki ölü dokularda da yaygın olarak bulunabilirler. Sporları yapraklara yayıldığı zaman mantar katran gibi siyah lekelenmeye sebep olmaktadır. Pseudomonas delphinii'u\n sebep olduğu sanılan "yaprak lekelenmelerinin bu mantar ile husule getirildiğine dair bilgiler vardır. "Tepe çürüklüğü" çoğunlukla, bitkiler bir veya daha fazla mevsim büyütüldüğü zaman farkedilebilir hale gelmektedir. Hastalanmış bitkiler sık sık kışın hayatta kalamazlar yahut da ilkbaharda birkaç sağlıklı kalmış tomurcuktan sürgünler gelişir, bu sürgünler de hemen veya daha sonra dipten çürümüş hale gelirler. Hastalığın aşırı nemden teşvik edildiği ve çok sulu dokularda daha tahripçi olduğu gözükmektedir. Mücadele için, bu hastalığa karşı herhangi bir denetim tedbiri geliştirilmemiştir.
Pythium ultimum mantarı hem sera hem de tarla şartları altında zaman zaman hezeran'ların tabii fertlerinin ve melezlerinin topraküstü kısımlarına saldırır ve "çürüklük" yaratır. Hezeran bitkisi ekim-dikimlerinde bazan önemli olmaktadır. Bu mantar bitkinin köklerinde ve dip kısımlarında bir "çürüklük"e sebep olur, bitkiler daha sonra ölür. Hastalığın serin ve nemli hava hallerinde teşvik edildiği bilinmektedir. Mücadele için; tohum yastıkları "formaldehit" işlemi altında tutulur; istila edilmiş toprağın "dekson" veya "truban" ile ıslatılması da etkili olmaktadır.
Topraküstü kısımlarda "çürüklük" husule getiren hastalık etmeni olan Sclerotium delphinii mantarı bitkiye köklerden ve tepe kısımlarından girer, su iletimini kesintiye uğratır, böylelikle bitkinin birdenbire solması ve ölmesi olarak dikkat çeken belirtiler ortaya çıkabilir. Hastalığın başlangıç döneminde alt yapraklar sararabilir. Kötü etkilenen bitkiler kolaylıkla çekilip çıkarılabilir, bunlar incelendiğinde kök sisteminin büyük kısmının ve tepe kısmının tahrip edilmiş olduğu görülür. Mülayim hastalık hallerinde henüz öldürülmemiş olan tomurcuklardan yeni sürgünler gelişebilir. Hastalıklı bitkilerin çevresindeki toprakta dağınık bulunan koyu sarı-esmer veya soluk sarı renkli sklerosyum'larının görünüşü, hezeran ekim-dikimlerinde bu mantarın varlığını işaret etmek bakımından yeterlidir. Bu üreme organları önce, beyaz misel ipliklerinden ibaret kitleler olarak veya saplar üzerinde yer alan yapılar olarak
gözükürler. Bu kafa'ların rengi daha sonra esmere veya kırmızımsı kahverengiye döner. Bu yapılar kışın veya başka olumsuz şartlarda yaşamaya devam eder.Bunlar azçok toprağa gömülürken şişe mantarı renginde veya kırmızımsı kahverengi olur. Hastalık, hezeran bitkisinin ekim-dikimlerinde mantarın sklerosyum'larının aletler ve başka yetiştirme aygıtları üzerinde dağılması ile veya yağmurlu havalarda su ile yayılmaktadır. Benzer bir hastalık Pellicuiaria rolfsii mantarı tarafından husule getirilmektedir. Biribirine özdeş olan bu iki mantar sadece sklerosyum'larının boyutu bakımından ayrılır, S. delphinii'nin sklerosyum'ları daha büyüktür. Mücadele; mantar çok sayıda bahçe bitkisine saldırdığından ve bu yüzden toprak içinde çok yayılmış olabildiğinden, yetiştirme yapılacak toprak önce temiz toprak ile değiştirilmedikçe, buhar ile pastörize edilmedikçe veya toprak dezenfeksiyonunda kulanılan bir kimyasal madde ile muamele edilmedikçe, hezeran ekim-dikimi yapılmaz; toprağın, 400 litre suda yarım kilogram "terraklor" olacak biçimde hazırlanacak sıvı ile ıslatılması da denetim sağlamaktadır.
Botrytis cinerea mantarı ile sebep olunan "esmer dip çürüklüğü", hezeran bitkileri serada yetiştirildiği zaman ortaya çıkar. Bitkilef solar ve yumuşak bir çürüklüğe maruz olarak düşerler. Birçok spor oluşturan böz küf misel örgüsü dip dokularda gelişme gösterir. Mücadele ; "kaptan" veya "zineb" püskürtülmesi fayda sağlar, genç fidecikler çok fazla sıkışık hale gelmeden önce nakledilmelidir.
"Yumuşak tepe çürüklüğü" hastalığı çok sıcak ve sıkıntılı dönemlerde ortaya çıkmaktadır. Etmen olan Erwinia carotovora bakterisi tüm dönemlerde toprakta yaygın olarak bulunur, fakat sadece belli şartlar altında bitkinin tepe kısımlarına ve köklere girer, bunların çürümesine sebep olur, konukçuyu yaralardan girerek istila eder. Hastalıktan dolayı tüm bitkide hızlı bir solma ve sonunda ölüm ortaya çıkar. Çürüme kendini kuvvetli ve nahoş bir koku ile belli eder. Mücadele ; bu hastalığın denetim altına alınması, çürümüş kısımları kesilip atılmış olan bulaşık bitki tepe kısımlarının birkaç dakika "streptomisin" çözeltisine batırılması ile gerçekleştirilir.
Siyah Sap : Envinia carotovora var. atroseptica bakterisinin erkenden bujaşması sonucu, hezeran bitkisinin tepe kısımları bodurlaşır ve yaklaşık toprak seviyesine kadar öldürülür. Bununla beraber bu bitki daha sonra sağlam dallar geliştirir.
Kökler ve aşağı kısımlardaki yapraklar zaman içinde mükemmel sağlıklı olabilirler. Ölen tepe kısımlarından kötü kokular çıkar. Gövdenin kara renk alması ve yumuşaması aşağı doğru yaklaşık olarak yere kadar uzayabilir. Böyle bir gövde yarıldığı takdirde yırtık dokulardan sümüksü bakteri kitlesi dışarı sızar.
Bu hastalık "yaprak kara lekesi"nden yanıklığa uğramış bitkinin kuvvetli kokusu ve siyahlaşan bölgelerin düzensizliği ile kolayca ayırt edilebilir.
"Siyah sap"a benzer belirtilere sebep olan başka bir bakteri de Ervvinia chrysanthemi'dir.
Mücadele : Bu hastalığın gelişmesini teşvik eden aşırı toprak sulamasından kaçınılır. "Streptomisin" çözeltisi püskürtme faydalı olabilir.
Ur : Bu hastalık Agrobacterium tumefaciens bakterisi tarafından hezeran bitkisinde zaman zaman ortaya çıkar. Denetim altına almak için, hassas olan diğer bitkilerde olduğu gibi mücadele tedbirleri uygulanabilir.
Halka Lekelenme : Hezeran'daki halka lekelilik virüsü'nün husule getirdiği hastalık'da; silik sararma halkaları birincil damarlardan sonra yapraklar üzerinde görülür. Olgun yapraklarda ise san şeritli ve düzensiz sararmış lekeler ve halkalar gelişir.
Kıvrık Tepelilik: Özellikle şekerpancarı'nda (Beta vulğaris var. altisissima) ürünü \ etkileyen pancar kıvrık tepelilik virüsü, hezeran'a da dadanır.
Bodurluk : Bu hastalığın kabayonca'daki (Medicago sativa) mozayik virüsü' nün ve hezeran'daki halka lekelik virüsü'nün ortak etkisi ile yaratıldığı sanılmaktadır. »Mücadele için, virüs ile hastalanmış bitkiler uzaklaştırılır ve yok edilir. Emici böceklerin denetimi için "malathion" veya "sevin" püskürtmesi yapılır.
Alacalılık: Kabayonca'daki (Medicago sativa) mozayik virüsü tarafından yaratılan bu hastalık'da; bitkinin dip ve orta yapraklarında kehribar-turuncu veya limon-sarı renkli bölgeler ortaya çıkar, genç yapraklar ise olağan yeşil renktedir.
Mozayik : Hıyar'daki (Cucumis sativus) mozayik virüsü çok sayıda besin ürünü alınan ve süs bitkileri gibi hezeran'da da etkileme yapar.
Sararma : Mikoplazma-benzeri organizma'lar tarafından husule getirilen bu hastalık bezeran'da yaygındır. Tamamen oluşmuş olan çiçekler yaprak gibi yeşil renkte, çiçek kurulları ayırıcı bir özellik olan "demet" görüntüsünde olur. Mücadelesi için, virüs hastalıklarında^ uygulamalar yürütülür.
Nematod: Aphelenchoides ritzema-bosi "yaprak" ne/natodu; Meloidogyne hapla ve M incognita "kök uru" nematod'ları hezeran bitkilerini istila ederler. Mücadele için, nematod'lara genelde uygulanan denetim usulleri yürütülür.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS B?TK?LER? HASTALIKLARI ---2008
(Park-Bahçe Çiçeği)
Yaprak Lekelenmesi : Cercospora delphinii, Ramularia delphinii, Ovularla delphinii, Phyllosticta sp. ve Ascochyta aqvileğiae mantarları hezeran'da "yaprak ieke"lerine sebep olmaktadır. Mücadele için, "bakirli" veya "dithiokarbamatlı" mantar mücadele ilaçları püskürtülür.
Yanıklık : Diaporthe arctii mantarı tarafından sebep olunan bu hastalık seyrek olarak zuhur eder. Özellikle tek yıllık hezeran bitkilerinde görülmektedir. Çiçeklenme devresine ulaşan bitkinin alt yaprakları kurur, esmerleşir ve gövdeye asılı kalır. Gövde'nin dibine yakın esmer ölü dokular gelişir. Bunlar gövdeyi tamamen kuşaklayarak etrafını çevirirler ve tüm yaprakların solma ve ölmesine sebep olurlar.
Mantar'ın üreme yapı'ları olan püknid' ler gövde içerisinde, taç yaprak'larda ve üst yaprakların ayası'nda bulunur. Topraküstü kısımları ve kökler yağmurlu devrelerde pamuksu bir misel kitlesi ile kaplanır. Büyüme mevsiminin kapanmasına doğru, hezeran'ın kapsül'leri üzerinde püknid' ler gözükür ve bunların gelişmesi etkilenir. Hastalıklı kapsüller "yanıklık" hastalığının nakledilme vasıtalarıdır. Mantar Phomopsis çeşidinde püknid safhasına sahiptir. Askospor taşıyan üreme organları yaz ve ilkbahar ayları sırasında ölü bitki kısımları üzerinde yaşarlar. Mücadele için, hastalanmış bitki kısımları uzaklaştırılır ve yok edilir.
Gerçek Külleme : Sphaerotheca humuli var. fuliğinea, Erysiphe polygoni ve E.cichoracearum mantarlarının meydana getirdiği bu hastalık, serin ve nemli mevsimlerde ciddi olur.
Hastalığın ayırt edici özelliği olan beyaz ve toz-un gibi kitle, mantarın miseli'nden ve yaz spor'larından ibarettir. Spor'lar rüzgar ile başka bitkilere taşınır ve hastalık böylece yayılır. Yaprak'ların üzerinde boz renkli ve tozlu çil'ler oluşur. Şiddetli hastalık hallerinde genç yaprak'lar ve taze büyüme uç'larında "kıvrılma" ve "bodurlaşma"
olur. Kirli beyaz ve un gibi olan misel çiçeklere de yayılabilir. Hastalık ilerledikçe yapraklarda "ölme", sap'larda "bükülme" olur. Hastalık, zayıf toprak'da gelişen hezeran'da olduğu kadar, aşırı olarak azot gübresi verilenlerde de ortaya çıkar. Askosporları oluşturan yapılar mevsimin sonuna doğru oluşur ve kışın canlı kalır. Hezeran tür'leri büyük ölçüde bu hastalığa dayanıklı olmasına rağmen, bazı türler çok hassas, bazıları ise çok dirençlidir.
Mücadele : Hava dolaşımını sağlamak üzere hezeran bitkileri birbirinden uzak ve boşluklu ekilir veya dikilir. Toprağın çok ıslak veya havalanmanın kötü olduğu yerlerde ekim dikimden kaçınılır. Bu "kütleme" hastalığının ciddileşmeye eğilim kazandığı mevsim sonlarında "benlat" veya "karathan" püskürtmesi yapılır.
Sap Çürüklüğü: Sclerotinia sclerotiorum mantarı'nın etkisi ile, hezaren bitkisi'nin sap'ları saldırıya uğrar. Sap'larda başlangıçta "solma", sonra "çürüme" olguları gerçekleşir.
Sclerotinia delphini mantarı, bitki'nin gövdelerinde beyaz renkli, sonra esmerleşen leke'lere sebep olur.
Diaporthe arctii mantarı'nın yarattığı "sap çürümesi" hastalığı'nda; esmer leke'ler oluşur, ileri safhada bunların boyutu büyür ve lekeli kısımlarda "kuruma" başlar. Hastalık ilerledikçe yaprak'lar kurumaya başlar. Mücadele :Hastalık bulaşık tohum ile yayıldığından bu hususun dikkate alınması gereklidir.
Pas: Puccinia recondita ve P. delphinii pas mantarları hezeran fertlerine dadanır. Bu mantarların husule getirdiği pas hastalıklarına karşı nadir olarak denetim tedbirleri uygulanır.
Gövde Doku Bozuklaşması : Fusarium oxysporum var. delphinii mantarının sebep olduğu bu hastalık, gövdede açık esmer renkte ve suya sokulmuş gibi gözüken belirtiler ortaya çıkarır. Doku bozuklaşması çoğunlukla bir veya daha fazla küçük esmer leke olarak başlar, azar azar genişler ve zaman içinde gövdenin önemli bir kısmını kaplar. Sonunda mantar tepe ve köklere ulaşabilir, iletim dokularını istila eder, bitkinin ölümüne yol açar. Başka ayırıcı belirtiler olarak, doku bozuklaşması bölgelerinde mevcut olan çok sayıda kırmızımsı sarı renkli spor taşıyıcı ve sporodochium denilen yastıklardan, ayrıca etkilenmiş gövdeler içerisinde bol miktarda gevşek beyaz miselden bahsedilebilir.
Fusarium sp. ile etkilenmiş olan hezeran bitkileri yapraklarında "sararma" göstermeye başlar, gövdenin dibinden yukarılara ilerler, ilerlemiş devrede çiçek kurulları dökülür ve yapraklar yukarı doğru kıvrılır.
Phoma sp. ve Volutella sp. mantarlarının türleri de hezeran'da "doku bozuklaşması"na sebep olmaktadır.
Mücadele : Etkilenmiş gövdeler farkedilir edilmez uzaklaştırılır. Yeni ekim-dikimler "buhar" ile pastörize edilmiş veya kimyasal maddeler ile işleme sokulmuş toprakta yapılmak zorundadır.
Rastık : Hezeran yaprakları ve yaprak saplarında gelişen şişkinlikler Urocystis sorosporioides mantarınca husule getirilir. Mücadele için, hastalık ile etkilenmiş kısımlar uzaklaştırılır ve yok edilir.
Devrilme : Pythium debaryanum, Botrytis cinerea ve Pellicularia filamentosa mantarları hezeran fideciklerinde "devrilme" hastalığı husule getirmektedir.
Mücadele : Tohumlar elenmiş sphagnum yosunu içine ekilir veya toprak yastıklar halinde "formaldehit" ile işleme sokulur. Pellicularia sp. mantarının birincil etmen
olduğu yerlerde, toprak "dekson" veya "PCNB (terraklor)"dan biri ile ıslatılır. Botıytis sp. ile bulaşık yastıklara "bakır'h" bir mantar ilacı püskürtülür.
Yaprak Kara Lekesi : Pseudomonas delphinii bakterisi'nin yarattığı bu hastalık'da; düzensiz, parlayan, koyu siyah ve katran gibi leke'ler yaprak'ların her iki yüzünde, özellikle üst yüzünde ortaya çıkar, bu leke'lerin yaprak altına rastlayan kısmı daha esmer olmaktadır.
Bitki'nin gövdesi, yaprak sapı ve çiçek kısım'ları da hücuma uğrayabilir; siyah lekelenebilir. Leke taşıyan çiçek'ler "kuruma"ya uğrayarak dökülür. Hastalık bitki'nin kök boynu'na kadar inebilir. Tohum kapsüllerinin bulaşmaya uğraması sonucunda ise, tohum oluşumu durur.
Mücadele : Bü bakteri toprak'daki kuaımuş döküntü'lerde ve hastalık bulaşmış tohum'larda "kışlama" yapar. Hastalık serin ve ıslak havada yayılma gösterir. Etkilenmiş yapraklar farkedilir edilmez hemen uzaklaştırılır ve yok edilir. Yaşlı gövdeler sonbaharda kesilip atılır. "Streptomisin" püskürtmeleri faydalı olmaktadır.
Çürüklük : Diplodina delphinii tarafından husule getirilen "tepe çürüklüğü" hastalığında, mantar gövdede ve yaprak saplarında "doku bozuklaşması"na ve "ölü doku"lara da sebep olur. Mantar çok bol üreme organı husule getirir. Püknid'leri, etkilenmiş bitki kısımlarında kuşak halinde bir düzen içinde bulunur; bunlar yaprak saplarının dibindeki ölü dokularda da yaygın olarak bulunabilirler. Sporları yapraklara yayıldığı zaman mantar katran gibi siyah lekelenmeye sebep olmaktadır. Pseudomonas delphinii'u\n sebep olduğu sanılan "yaprak lekelenmelerinin bu mantar ile husule getirildiğine dair bilgiler vardır. "Tepe çürüklüğü" çoğunlukla, bitkiler bir veya daha fazla mevsim büyütüldüğü zaman farkedilebilir hale gelmektedir. Hastalanmış bitkiler sık sık kışın hayatta kalamazlar yahut da ilkbaharda birkaç sağlıklı kalmış tomurcuktan sürgünler gelişir, bu sürgünler de hemen veya daha sonra dipten çürümüş hale gelirler. Hastalığın aşırı nemden teşvik edildiği ve çok sulu dokularda daha tahripçi olduğu gözükmektedir. Mücadele için, bu hastalığa karşı herhangi bir denetim tedbiri geliştirilmemiştir.
Pythium ultimum mantarı hem sera hem de tarla şartları altında zaman zaman hezeran'ların tabii fertlerinin ve melezlerinin topraküstü kısımlarına saldırır ve "çürüklük" yaratır. Hezeran bitkisi ekim-dikimlerinde bazan önemli olmaktadır. Bu mantar bitkinin köklerinde ve dip kısımlarında bir "çürüklük"e sebep olur, bitkiler daha sonra ölür. Hastalığın serin ve nemli hava hallerinde teşvik edildiği bilinmektedir. Mücadele için; tohum yastıkları "formaldehit" işlemi altında tutulur; istila edilmiş toprağın "dekson" veya "truban" ile ıslatılması da etkili olmaktadır.
Topraküstü kısımlarda "çürüklük" husule getiren hastalık etmeni olan Sclerotium delphinii mantarı bitkiye köklerden ve tepe kısımlarından girer, su iletimini kesintiye uğratır, böylelikle bitkinin birdenbire solması ve ölmesi olarak dikkat çeken belirtiler ortaya çıkabilir. Hastalığın başlangıç döneminde alt yapraklar sararabilir. Kötü etkilenen bitkiler kolaylıkla çekilip çıkarılabilir, bunlar incelendiğinde kök sisteminin büyük kısmının ve tepe kısmının tahrip edilmiş olduğu görülür. Mülayim hastalık hallerinde henüz öldürülmemiş olan tomurcuklardan yeni sürgünler gelişebilir. Hastalıklı bitkilerin çevresindeki toprakta dağınık bulunan koyu sarı-esmer veya soluk sarı renkli sklerosyum'larının görünüşü, hezeran ekim-dikimlerinde bu mantarın varlığını işaret etmek bakımından yeterlidir. Bu üreme organları önce, beyaz misel ipliklerinden ibaret kitleler olarak veya saplar üzerinde yer alan yapılar olarak
gözükürler. Bu kafa'ların rengi daha sonra esmere veya kırmızımsı kahverengiye döner. Bu yapılar kışın veya başka olumsuz şartlarda yaşamaya devam eder.Bunlar azçok toprağa gömülürken şişe mantarı renginde veya kırmızımsı kahverengi olur. Hastalık, hezeran bitkisinin ekim-dikimlerinde mantarın sklerosyum'larının aletler ve başka yetiştirme aygıtları üzerinde dağılması ile veya yağmurlu havalarda su ile yayılmaktadır. Benzer bir hastalık Pellicuiaria rolfsii mantarı tarafından husule getirilmektedir. Biribirine özdeş olan bu iki mantar sadece sklerosyum'larının boyutu bakımından ayrılır, S. delphinii'nin sklerosyum'ları daha büyüktür. Mücadele; mantar çok sayıda bahçe bitkisine saldırdığından ve bu yüzden toprak içinde çok yayılmış olabildiğinden, yetiştirme yapılacak toprak önce temiz toprak ile değiştirilmedikçe, buhar ile pastörize edilmedikçe veya toprak dezenfeksiyonunda kulanılan bir kimyasal madde ile muamele edilmedikçe, hezeran ekim-dikimi yapılmaz; toprağın, 400 litre suda yarım kilogram "terraklor" olacak biçimde hazırlanacak sıvı ile ıslatılması da denetim sağlamaktadır.
Botrytis cinerea mantarı ile sebep olunan "esmer dip çürüklüğü", hezeran bitkileri serada yetiştirildiği zaman ortaya çıkar. Bitkilef solar ve yumuşak bir çürüklüğe maruz olarak düşerler. Birçok spor oluşturan böz küf misel örgüsü dip dokularda gelişme gösterir. Mücadele ; "kaptan" veya "zineb" püskürtülmesi fayda sağlar, genç fidecikler çok fazla sıkışık hale gelmeden önce nakledilmelidir.
"Yumuşak tepe çürüklüğü" hastalığı çok sıcak ve sıkıntılı dönemlerde ortaya çıkmaktadır. Etmen olan Erwinia carotovora bakterisi tüm dönemlerde toprakta yaygın olarak bulunur, fakat sadece belli şartlar altında bitkinin tepe kısımlarına ve köklere girer, bunların çürümesine sebep olur, konukçuyu yaralardan girerek istila eder. Hastalıktan dolayı tüm bitkide hızlı bir solma ve sonunda ölüm ortaya çıkar. Çürüme kendini kuvvetli ve nahoş bir koku ile belli eder. Mücadele ; bu hastalığın denetim altına alınması, çürümüş kısımları kesilip atılmış olan bulaşık bitki tepe kısımlarının birkaç dakika "streptomisin" çözeltisine batırılması ile gerçekleştirilir.
Siyah Sap : Envinia carotovora var. atroseptica bakterisinin erkenden bujaşması sonucu, hezeran bitkisinin tepe kısımları bodurlaşır ve yaklaşık toprak seviyesine kadar öldürülür. Bununla beraber bu bitki daha sonra sağlam dallar geliştirir.
Kökler ve aşağı kısımlardaki yapraklar zaman içinde mükemmel sağlıklı olabilirler. Ölen tepe kısımlarından kötü kokular çıkar. Gövdenin kara renk alması ve yumuşaması aşağı doğru yaklaşık olarak yere kadar uzayabilir. Böyle bir gövde yarıldığı takdirde yırtık dokulardan sümüksü bakteri kitlesi dışarı sızar.
Bu hastalık "yaprak kara lekesi"nden yanıklığa uğramış bitkinin kuvvetli kokusu ve siyahlaşan bölgelerin düzensizliği ile kolayca ayırt edilebilir.
"Siyah sap"a benzer belirtilere sebep olan başka bir bakteri de Ervvinia chrysanthemi'dir.
Mücadele : Bu hastalığın gelişmesini teşvik eden aşırı toprak sulamasından kaçınılır. "Streptomisin" çözeltisi püskürtme faydalı olabilir.
Ur : Bu hastalık Agrobacterium tumefaciens bakterisi tarafından hezeran bitkisinde zaman zaman ortaya çıkar. Denetim altına almak için, hassas olan diğer bitkilerde olduğu gibi mücadele tedbirleri uygulanabilir.
Halka Lekelenme : Hezeran'daki halka lekelilik virüsü'nün husule getirdiği hastalık'da; silik sararma halkaları birincil damarlardan sonra yapraklar üzerinde görülür. Olgun yapraklarda ise san şeritli ve düzensiz sararmış lekeler ve halkalar gelişir.
Kıvrık Tepelilik: Özellikle şekerpancarı'nda (Beta vulğaris var. altisissima) ürünü \ etkileyen pancar kıvrık tepelilik virüsü, hezeran'a da dadanır.
Bodurluk : Bu hastalığın kabayonca'daki (Medicago sativa) mozayik virüsü' nün ve hezeran'daki halka lekelik virüsü'nün ortak etkisi ile yaratıldığı sanılmaktadır. »Mücadele için, virüs ile hastalanmış bitkiler uzaklaştırılır ve yok edilir. Emici böceklerin denetimi için "malathion" veya "sevin" püskürtmesi yapılır.
Alacalılık: Kabayonca'daki (Medicago sativa) mozayik virüsü tarafından yaratılan bu hastalık'da; bitkinin dip ve orta yapraklarında kehribar-turuncu veya limon-sarı renkli bölgeler ortaya çıkar, genç yapraklar ise olağan yeşil renktedir.
Mozayik : Hıyar'daki (Cucumis sativus) mozayik virüsü çok sayıda besin ürünü alınan ve süs bitkileri gibi hezeran'da da etkileme yapar.
Sararma : Mikoplazma-benzeri organizma'lar tarafından husule getirilen bu hastalık bezeran'da yaygındır. Tamamen oluşmuş olan çiçekler yaprak gibi yeşil renkte, çiçek kurulları ayırıcı bir özellik olan "demet" görüntüsünde olur. Mücadelesi için, virüs hastalıklarında^ uygulamalar yürütülür.
Nematod: Aphelenchoides ritzema-bosi "yaprak" ne/natodu; Meloidogyne hapla ve M incognita "kök uru" nematod'ları hezeran bitkilerini istila ederler. Mücadele için, nematod'lara genelde uygulanan denetim usulleri yürütülür.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS B?TK?LER? HASTALIKLARI ---2008