Tweet
LEYLAK (Syringa sp.) HASTALIKLARI
(Çiçekli Çalı)
Yaprak Lekelenmesi: Macrophoma halstedii, Pleospora herbarum, Cercospora lilacis, Phyllosticta syrinğae, P. syrinğella ve P. porten mantarları leylak'da "yaprak lekelenmesi" hastalığı yaratırlar. Mücadele için, "yaprak yanıklığı" hastalıklarında^ gibi hareket edilir.
Yanıklık : Phytophthora cactorum mantarının yarattığı "yanıklık" hastalığının ayırt edici özelliği, "ölü dokuların siyahtan çok koyu esmer olması ve öldürmenin boyutunun çok daha büyük olmasıdır. Bu mantarın hücumu ile sürgün'ler toprağa
kadar öldürülür. Dipten çıkan kök sürgünleri sık sık siyah yapraklara sahip olurlar ve büyük ölçüde öldürülürler. Koyu esmerleşmiş sürgünden küçük bir kesit alınıp da bir gün cam tabak içinde tutulursa, mantarın hüf lerinin veya miseli'nin sujçerisine büyüdüğü görülebilir. Zoospor'ları geliştiren üreme yapı'ları mikroskopta görülebilir. Bunun bir ıslak hava hastalığı olduğu öngörülmesine rağmen, kuru şartlar altında şiddetli olduğu bilinmektedir. Bu bakteri ve mantar "yanıklık" hastalıklarının, aşırı "gübreleme" veya başka "azot'lu" gübreler ile sebep olunan "hasar"dan ayırt edilmesine dikkat edilmelidir. Hastalık yaratan yakın bir mantar türü de Phytophthora syrinğae'û\r. Mücadele; "yanıklık" taşıyan sürgün ve dallar hastalık gösteren noktanın iyice altından kesilip atılır ve yok edilir; bitkinin tepesindeki ve altındaki tüm aşırı büyümeler budanıp atılır; "bakır'lı" ilaç veya "ıslanabilir kükürt" püskürtmesi yapılır; bunlar hastalığın denetiminde faydalı olur; aynı mantar ormangülü'ne (Rhododendron sp.) de saldırdığından leylak veya ormangülü'nden biri tercih edilir.
Heterosporium syrinğae ve Cladosporium herbarum mantarlarının meydana getirdiği "yaprak yanıklığı" hastalığı sonucu leylak yapraklarında geniş esmer kuşaklı "leke"ler ortaya çıkar. Heterosporium'un sporları esmer gözükür^ zeytin renkli ve kadifemsi bir tabaka oluşturur. Hastalıklı bölgeler kurur biter ve kenarları boyunca çatlaklı olurlar öyle ki bunlar geride düzensiz bir "mermi deliği" bırakarak düşüp biterler. Mücadele ; bitkilere Haziran ortalarından başlayarak "bakır'lı" bir ilaç püskürtülür; eğer mevsim yağmurlu ise haftalık aralıklar ile birkaç başka uygulama yeterli olmaktadır.
Pseudomonas syrinğae bakterisinin saldırısı ile ortaya çıkan "yanıklık" hastalığına yakalanma bakımından beyaz çiçekli leylak varyetelerinin renkli çiçekli olanlardan daha hassas olduğu görünmektedir. Genel görünüşü ile "yanıklık", armut'daki (Pyrus sp.) "ateş yanıklığına benzemektedir. Genç, taze ve yeşil sürgün'lerin kabuğu belirgin olarak uzun-kısa esmer-siyah çizgi'ler ve şeritler ile bezenmiştir, veya bütün sürgün'ün bir yanı siyah olabilir; çizgi leke'ler doku içine girmiş olabilir. Yapraklarda "leke"ler ortaya çıkabilir ve bunlar birleşerek suya sokulmuş gibi gözüken "çil"e dönüşebilir. Olgunlaşmamış yapraklarda "siyahlaşma" ve çabucak "ölüm"; yaşlı yaprak'lardaki leke'lerde yavaş yavaş "genişleme" olur. Çiçek kururlarında "gevşekleşme" ve koyu "esmerleşme görülür. Çiçek tomurcukları dan tümüyle "siyahlaşma"ya uğrayabilir. Bakteri'ler genç gövde'lere yapraklardan girebilir veya doğrudan stoma'lar ve lentiserierdensaldırabilir.Bunlarintersellülarboşl uk'laragirebilirvemikroskopta büyük kitleler olarak görülebilirler. Hastalığa yakalanan sürgünler bulaşma yerinden kırılır. Mücadele : Hastalık çoğunlukla yağmurlu mevsimlerde ve baharın genç sürgün'ler geliştiği zaman belirir. Bu, kesin olarak bir rutubet ve ılıman hava hastalığıdır. Bu "yanıklık" hastalığına sebep olan organizmanın, erik ve kiraz'lardaki (Prunus spp.) ile benzer veya-özdeş olduğu gösterilmiştir, bu bitkilerde "doku bozuklaşması" yaratır. Bitki'ler inceltilir ve genç sürgünlere iyi hava dolaşımı sağlanır; hastalıklı sürgünler steril bir makas ile budanarak yok edilir; hastalık anlaşıldığında hemen "bakirli" bir ilaç püskürtülmesi, çok faydalı olmaktadır; aşırı gübrelemekten ve yüksek "azot'lu" gübre uygulamasından kaçınılır; bu hastalık, Botrytis cinerea ile sebep olunan ile karıştırılmaktadır, o da genç sürgünlerde "solgunluk" yaratmaktadır.
Solgunluk: Verticillium albo-atrum mantarı leylak'da su iletim borularını istila ederek su sağlanmasını keser ve "solgunluk" hastalığı yaratır. Hastalanan yapraklar; parlaklıklarını , kaybeder, donuk, soluk ve solgun gözükürler; olgunlaşamadan dökülür, yaz mevsiminin
ikinci yansında dal'lan çıplak bırakırlar. Hastalıklı bitkilerin dallan kış sırasında ölür.
Mücadele : Hastalıklı leylak'lar kazılıp çıkarılır ve atılır. Mantar topraktan uzaklaşıncaya kadar birkaç yıl boyunca bitki çoğaltma yeri değiştirilir.
Kurşun Parlaklığı : Leylak bitkisi'ne dadanan bir odun çürütücüsü olan Stereum purpureum mantan'nın uzak etkisi ile, yaprak'larda parlaklık oluşur. Hastalığa "süt parlaklığı" da denilmektedir. Leylak fidan'ları bu hastalık yüzünden kuruyup ölmektedir.
Gerçek Külleme : Microsphaera alni mantarı leylak'da yaygın hastalıklardan biri olan "gerçek külleme"yi husule getirmektedir, bu mantarın miseli yaprağı beyazımsı ve örgü gibi örtmekte; esmer "leke"ler oluşturmaktadır. Hastalık daha sık olarak mevsimin sonunda ortaya çıkar ve yüzeyseldir. Mantar, konukçu bitki'nin epidermis tabakası'nın ötesine yani içeriye ilerlemez. Mantarın eşeyli safhası olan siyah ve küçük üreme yapı'ları, güzel ve süslü "çıkıntr'lara sahiptir, herbir çıkıntı ikiye çatallanır, bunlar tekrar ikiye bölünerek çatallanma devam eder.
Mücadele : Eğer bu "külleme" çok yaygın olursa bitkilere "benlat", "akti-dion PM" veya "karathan" ilaçlanndan püskürtülür. Çok sayıda küçük hayvan, bazı küçük böcek'lerin (mesela Chaetopsis sp.) larvaları, spor'lardan beslenerek mantar hastalıklarının önlenmesinde önemli rol oynarlar. Bu organizmalann bazıları oldukça küçüktür ve büyüteç olmaksızın görülemezler. Birçok mantar sporunu tahrip eden büyük hayvanlardan mesela salyangoz, leylak'daki "gerçek külleme" hastalığı sonucu gelişen birçok sporu tüketir. Salyangozların mantarın sporlannı ve yüzeysel hücrelerini yemiş olduğu kısımlarda, böylelikle nakşedilmiş güzel desenler ortaya çıkar.
Başka Hastalıklar: Leylak' lar; mantar'lardan Hymenochaete agglutinans ile "gövde kuşaklanması", Pellicularia kolşroğa ile "iplik yanıklığı", Physalospora obtusa ile "uçtan ölüm", Gloeosporium syringae ile "sürgün yanıklığı", Ascochyta syringae ile "solgunluk", Diaporthe pemicosa ile "dal çürümesi", Phoma syrinğina ile "kabuk ölümü"; bakterilerden Agrobacterium tumefaciens ile "ur" hastalıklarına uğrarlar.
Cadı Süpürgesi: Bu virüs hastalığında, yan tomurcuklar 2-6 ince sürgün oluşturur, bu sürgünler serbest olarak dallanır, olağan uzunluğun dörtte biri boyutunda küçük yapraklar taşırlar. Hastalık leylak'dan leylak'a aşılama ile nakledilir. Hastalıklı bitkileri yok etmekten başka hiçbir denetim usulü bilinmemektedir.
Halka Lekelilik: Teşhis edilememiş olan bir virüs, leylak yapraklannda açık yeşil ve dalgalı çizgiler veya halka gibi desenler husule getirmektedir. Hastalık bulaşmış makaslann sağlıklı bitki materyalinde kullanılması sonucu, aşılama ile bu hastalık yayılmaktadır.
Aşılama Yanıklığı : Bulaşıcı olmayan özellikteki bu "uyuşmazlık" hastalığı, kurtbağrı (Liğustrum sp.) üzerine aşılanan tüm leylak çeşitlerinde ortaya çıkar. Hastalığın belirtileri, "besin eksikliği" hastalıklarında^ gibidir. Yapraklar, kenarlarında ve damarlar arasındaki boşluklarda sararır. Böyle yapraklar boyut bakımından küçülür; düzensiz ve kıvrık, görünüş bakımından olağandışı olurlar, bunların çoğu gevrektir. Leylak bitkileri bodurlasın Çelikler kendi kök sistemini kuruncaya kadar iyileşme nadir olarak tamamlanır.
Mücadele : Bitki çoğaltma materyali olarak, kurtbağrı üzerine aşılanmış leylak kullanmaktan kaçınılır. Çoğaltma leylak'ın kendi kökünden yapılır.
Tomarlanma, Doku Ölümü : Bulaşıcı olmayan bu hastalık, şehirlik yörelerdeki leylaklarda bir yaprak rahatsızlığı olarak ortaya çıkar. Hastalığın ayırt edici özellikleri arasında "yaprak tomarlanması", "damarlar arası ve kenar doku ölümü", "sararma" "bronzlaşma" ve erken "yaprak dökümü" sayılabilir. Kendi kökünden çoğaltılmış
leylaklarda da hastalık görülmüştür. Ayrıca, "aşılama yanıklığı" hastalığı ile bu hastalık aynı değildir. Sonuç şudur; "ozon" da dahil olarak, hava kirleticileri "tomarlanma doku ölümü" yaprak hastalığı ile ilgilidir.
Donma Hasarı : Bulaşıcı olmayan bu hastalık ile, ilkbahar sonlarında genç yapraklar, donma noktasına yakın sıcaklıklar ile hasara uğramaktadır. Hasar görmüş olan yapraklar, düzensiz bir desen göstererek damarlar boyunca yırtılır.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS B?TK?LER? HASTALIKLARI ---2008
(Çiçekli Çalı)
Yaprak Lekelenmesi: Macrophoma halstedii, Pleospora herbarum, Cercospora lilacis, Phyllosticta syrinğae, P. syrinğella ve P. porten mantarları leylak'da "yaprak lekelenmesi" hastalığı yaratırlar. Mücadele için, "yaprak yanıklığı" hastalıklarında^ gibi hareket edilir.
Yanıklık : Phytophthora cactorum mantarının yarattığı "yanıklık" hastalığının ayırt edici özelliği, "ölü dokuların siyahtan çok koyu esmer olması ve öldürmenin boyutunun çok daha büyük olmasıdır. Bu mantarın hücumu ile sürgün'ler toprağa
kadar öldürülür. Dipten çıkan kök sürgünleri sık sık siyah yapraklara sahip olurlar ve büyük ölçüde öldürülürler. Koyu esmerleşmiş sürgünden küçük bir kesit alınıp da bir gün cam tabak içinde tutulursa, mantarın hüf lerinin veya miseli'nin sujçerisine büyüdüğü görülebilir. Zoospor'ları geliştiren üreme yapı'ları mikroskopta görülebilir. Bunun bir ıslak hava hastalığı olduğu öngörülmesine rağmen, kuru şartlar altında şiddetli olduğu bilinmektedir. Bu bakteri ve mantar "yanıklık" hastalıklarının, aşırı "gübreleme" veya başka "azot'lu" gübreler ile sebep olunan "hasar"dan ayırt edilmesine dikkat edilmelidir. Hastalık yaratan yakın bir mantar türü de Phytophthora syrinğae'û\r. Mücadele; "yanıklık" taşıyan sürgün ve dallar hastalık gösteren noktanın iyice altından kesilip atılır ve yok edilir; bitkinin tepesindeki ve altındaki tüm aşırı büyümeler budanıp atılır; "bakır'lı" ilaç veya "ıslanabilir kükürt" püskürtmesi yapılır; bunlar hastalığın denetiminde faydalı olur; aynı mantar ormangülü'ne (Rhododendron sp.) de saldırdığından leylak veya ormangülü'nden biri tercih edilir.
Heterosporium syrinğae ve Cladosporium herbarum mantarlarının meydana getirdiği "yaprak yanıklığı" hastalığı sonucu leylak yapraklarında geniş esmer kuşaklı "leke"ler ortaya çıkar. Heterosporium'un sporları esmer gözükür^ zeytin renkli ve kadifemsi bir tabaka oluşturur. Hastalıklı bölgeler kurur biter ve kenarları boyunca çatlaklı olurlar öyle ki bunlar geride düzensiz bir "mermi deliği" bırakarak düşüp biterler. Mücadele ; bitkilere Haziran ortalarından başlayarak "bakır'lı" bir ilaç püskürtülür; eğer mevsim yağmurlu ise haftalık aralıklar ile birkaç başka uygulama yeterli olmaktadır.
Pseudomonas syrinğae bakterisinin saldırısı ile ortaya çıkan "yanıklık" hastalığına yakalanma bakımından beyaz çiçekli leylak varyetelerinin renkli çiçekli olanlardan daha hassas olduğu görünmektedir. Genel görünüşü ile "yanıklık", armut'daki (Pyrus sp.) "ateş yanıklığına benzemektedir. Genç, taze ve yeşil sürgün'lerin kabuğu belirgin olarak uzun-kısa esmer-siyah çizgi'ler ve şeritler ile bezenmiştir, veya bütün sürgün'ün bir yanı siyah olabilir; çizgi leke'ler doku içine girmiş olabilir. Yapraklarda "leke"ler ortaya çıkabilir ve bunlar birleşerek suya sokulmuş gibi gözüken "çil"e dönüşebilir. Olgunlaşmamış yapraklarda "siyahlaşma" ve çabucak "ölüm"; yaşlı yaprak'lardaki leke'lerde yavaş yavaş "genişleme" olur. Çiçek kururlarında "gevşekleşme" ve koyu "esmerleşme görülür. Çiçek tomurcukları dan tümüyle "siyahlaşma"ya uğrayabilir. Bakteri'ler genç gövde'lere yapraklardan girebilir veya doğrudan stoma'lar ve lentiserierdensaldırabilir.Bunlarintersellülarboşl uk'laragirebilirvemikroskopta büyük kitleler olarak görülebilirler. Hastalığa yakalanan sürgünler bulaşma yerinden kırılır. Mücadele : Hastalık çoğunlukla yağmurlu mevsimlerde ve baharın genç sürgün'ler geliştiği zaman belirir. Bu, kesin olarak bir rutubet ve ılıman hava hastalığıdır. Bu "yanıklık" hastalığına sebep olan organizmanın, erik ve kiraz'lardaki (Prunus spp.) ile benzer veya-özdeş olduğu gösterilmiştir, bu bitkilerde "doku bozuklaşması" yaratır. Bitki'ler inceltilir ve genç sürgünlere iyi hava dolaşımı sağlanır; hastalıklı sürgünler steril bir makas ile budanarak yok edilir; hastalık anlaşıldığında hemen "bakirli" bir ilaç püskürtülmesi, çok faydalı olmaktadır; aşırı gübrelemekten ve yüksek "azot'lu" gübre uygulamasından kaçınılır; bu hastalık, Botrytis cinerea ile sebep olunan ile karıştırılmaktadır, o da genç sürgünlerde "solgunluk" yaratmaktadır.
Solgunluk: Verticillium albo-atrum mantarı leylak'da su iletim borularını istila ederek su sağlanmasını keser ve "solgunluk" hastalığı yaratır. Hastalanan yapraklar; parlaklıklarını , kaybeder, donuk, soluk ve solgun gözükürler; olgunlaşamadan dökülür, yaz mevsiminin
ikinci yansında dal'lan çıplak bırakırlar. Hastalıklı bitkilerin dallan kış sırasında ölür.
Mücadele : Hastalıklı leylak'lar kazılıp çıkarılır ve atılır. Mantar topraktan uzaklaşıncaya kadar birkaç yıl boyunca bitki çoğaltma yeri değiştirilir.
Kurşun Parlaklığı : Leylak bitkisi'ne dadanan bir odun çürütücüsü olan Stereum purpureum mantan'nın uzak etkisi ile, yaprak'larda parlaklık oluşur. Hastalığa "süt parlaklığı" da denilmektedir. Leylak fidan'ları bu hastalık yüzünden kuruyup ölmektedir.
Gerçek Külleme : Microsphaera alni mantarı leylak'da yaygın hastalıklardan biri olan "gerçek külleme"yi husule getirmektedir, bu mantarın miseli yaprağı beyazımsı ve örgü gibi örtmekte; esmer "leke"ler oluşturmaktadır. Hastalık daha sık olarak mevsimin sonunda ortaya çıkar ve yüzeyseldir. Mantar, konukçu bitki'nin epidermis tabakası'nın ötesine yani içeriye ilerlemez. Mantarın eşeyli safhası olan siyah ve küçük üreme yapı'ları, güzel ve süslü "çıkıntr'lara sahiptir, herbir çıkıntı ikiye çatallanır, bunlar tekrar ikiye bölünerek çatallanma devam eder.
Mücadele : Eğer bu "külleme" çok yaygın olursa bitkilere "benlat", "akti-dion PM" veya "karathan" ilaçlanndan püskürtülür. Çok sayıda küçük hayvan, bazı küçük böcek'lerin (mesela Chaetopsis sp.) larvaları, spor'lardan beslenerek mantar hastalıklarının önlenmesinde önemli rol oynarlar. Bu organizmalann bazıları oldukça küçüktür ve büyüteç olmaksızın görülemezler. Birçok mantar sporunu tahrip eden büyük hayvanlardan mesela salyangoz, leylak'daki "gerçek külleme" hastalığı sonucu gelişen birçok sporu tüketir. Salyangozların mantarın sporlannı ve yüzeysel hücrelerini yemiş olduğu kısımlarda, böylelikle nakşedilmiş güzel desenler ortaya çıkar.
Başka Hastalıklar: Leylak' lar; mantar'lardan Hymenochaete agglutinans ile "gövde kuşaklanması", Pellicularia kolşroğa ile "iplik yanıklığı", Physalospora obtusa ile "uçtan ölüm", Gloeosporium syringae ile "sürgün yanıklığı", Ascochyta syringae ile "solgunluk", Diaporthe pemicosa ile "dal çürümesi", Phoma syrinğina ile "kabuk ölümü"; bakterilerden Agrobacterium tumefaciens ile "ur" hastalıklarına uğrarlar.
Cadı Süpürgesi: Bu virüs hastalığında, yan tomurcuklar 2-6 ince sürgün oluşturur, bu sürgünler serbest olarak dallanır, olağan uzunluğun dörtte biri boyutunda küçük yapraklar taşırlar. Hastalık leylak'dan leylak'a aşılama ile nakledilir. Hastalıklı bitkileri yok etmekten başka hiçbir denetim usulü bilinmemektedir.
Halka Lekelilik: Teşhis edilememiş olan bir virüs, leylak yapraklannda açık yeşil ve dalgalı çizgiler veya halka gibi desenler husule getirmektedir. Hastalık bulaşmış makaslann sağlıklı bitki materyalinde kullanılması sonucu, aşılama ile bu hastalık yayılmaktadır.
Aşılama Yanıklığı : Bulaşıcı olmayan özellikteki bu "uyuşmazlık" hastalığı, kurtbağrı (Liğustrum sp.) üzerine aşılanan tüm leylak çeşitlerinde ortaya çıkar. Hastalığın belirtileri, "besin eksikliği" hastalıklarında^ gibidir. Yapraklar, kenarlarında ve damarlar arasındaki boşluklarda sararır. Böyle yapraklar boyut bakımından küçülür; düzensiz ve kıvrık, görünüş bakımından olağandışı olurlar, bunların çoğu gevrektir. Leylak bitkileri bodurlasın Çelikler kendi kök sistemini kuruncaya kadar iyileşme nadir olarak tamamlanır.
Mücadele : Bitki çoğaltma materyali olarak, kurtbağrı üzerine aşılanmış leylak kullanmaktan kaçınılır. Çoğaltma leylak'ın kendi kökünden yapılır.
Tomarlanma, Doku Ölümü : Bulaşıcı olmayan bu hastalık, şehirlik yörelerdeki leylaklarda bir yaprak rahatsızlığı olarak ortaya çıkar. Hastalığın ayırt edici özellikleri arasında "yaprak tomarlanması", "damarlar arası ve kenar doku ölümü", "sararma" "bronzlaşma" ve erken "yaprak dökümü" sayılabilir. Kendi kökünden çoğaltılmış
leylaklarda da hastalık görülmüştür. Ayrıca, "aşılama yanıklığı" hastalığı ile bu hastalık aynı değildir. Sonuç şudur; "ozon" da dahil olarak, hava kirleticileri "tomarlanma doku ölümü" yaprak hastalığı ile ilgilidir.
Donma Hasarı : Bulaşıcı olmayan bu hastalık ile, ilkbahar sonlarında genç yapraklar, donma noktasına yakın sıcaklıklar ile hasara uğramaktadır. Hasar görmüş olan yapraklar, düzensiz bir desen göstererek damarlar boyunca yırtılır.
Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS B?TK?LER? HASTALIKLARI ---2008