Tweet
Fam. Smiathuridae
Familya isminin kökü Yunanca'dır ve fare kuyruklu anlamına gelir. Çünkü bu familyada bulunan türlerin hemen hepsinde furcula iyi şekilde gelişmiş olarak bulunur. Türkçe olarak bu böceklere Gerçek Yay Kuyruklular ismi verilir. '
Boylan çoğunlukla 0,25-3,0 mm arasında değişir. Antenleri genellikle 4 segmentlidir. IV. anten segmenti III.'den daha uzundur. IV. segment birçok türlerde tali segmentlere ayrılmıştır. Erkeklerde antenler çiftleşme esnasında dişileri tutmaya yardım edecek değişikliğe uğramıştır. Bu değişiklik II ve III. segmentlerdedir. Özellikle bu değişim Sminthurides \e Demisiella cinslerine bağlı türlerde çok karışık bir durum gösterir. Ocelli genellikle 8'dir. Prothorax bütün Sminthuridae familyası türlerinde za-nmsı bir görünüşe sahiptir ve mesothorax ile başı belirli bir şekilde ayırır. Bacaklar genellikle 2 precoxae, coxa, trochanter, femur, tibiotarsus ve pretarsus gibi parçalardan oluşur. Sonuncu parça ise üst ve altta karşılıklı 2 tırnak, unguis ve ungıüculus isimli parçalara sahiptir. Bacaklarda bulunan bütün bu parçalar taksonomik karakterler olarak cinslerin ve türlerin ayrımında kullanılırlar.
Abdomen büyük kısım ve küçük kısım olarak iki bölümde incelenir. Büyük kısımda bulunan en önemli .organ botriotrichia adı verilen uzun, iplikimsi, yumuşak yapıda ve belirgin durumda olan seta'lardır. Bunlar cinslerin ayrımında önemli rol oynarlar . Bu organların gerçek görevleri bilinmemektedir. Küçük abdomen kısmında anus ile 3 lob veya valv'ler bulunur. Bu parçalar üzerinde de özel seta'lar yer alır. Collembola türlerinde abdomen ile ilgili başlıca 3 önemli uzantı bulunur. Bunlar collophore veya abdomen tüpü, tenaculum veya retenaculum, ve furcula veya yay'-dır. Bunlardan I. abdomen segmentinde bulunan ve colloplıore adı verilen abdomen tüpü'nün görevi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak bu organ Collembola türlerinde bulunur. III. abdomen segmentinde bulunan tenaculum ismi verilen organın büyüklüğü ve şekli gruplara göre çok değişir ve başlıca 3 lobdan oluşur. Bu organın da görevi bilinmemektedir. Abdomen'e ait en önemli organ furcula ismi verilen yay'dır. Bu organ IV. segmentte bulunur ve manubrium adı verilen bir tek olan kaide parçası, dens ve uçta da mucro denilen üç ana parçadan olu-Şur. Bu parçaların her birisinin şekilleri, büyüklükleri ve özellikleri cins ve türlere göre çok değişir. Furcula böceğin sıçramasına yardım eder.
Collembola türlerinde sexual dimorfizm belirgin olarak göiülür. Örneğin dişilerin çoğunda abdomen'in ucunda anal uzantıların bulunması, erkeklerde de antenlerin dişileri yakalayacak. şekilde olmaları gibi.
Yay Kuyruklularda yumurtadan sonraki gelişme dönemleri, 1. dönem ve 2. dönem olarak ayrılır. Bunlar arasındaki fark bazı küçük morfolojik ayrılıklara dayanır. Gerek bunların ayrımları ile ilgili, gerekse erginlerin morfolojüeriyle ilgili daha fazla bilgi almak isteyenler Richards (1968)'a müracaat edebilirler.
Tarımda gerçek zarar yapan türler bu familya içinde bulunur. Bitkiler üzerinde bol olarak rastlanırlar. Çoğu türler su içinde bulunan veya su kenarlarında yetişen bitkilerde görülürler. Dünya üzerinde bu familyaya bağlı 200'den fazla türü bilinmekte bunun 8O'den fazlası da Avrupa faunasına ait bulunmaktadır. Yurdumuzda bulunan türlerin sayısı 10 kadardır. Ancak bu familya türleri yurdumuzda iyi incelenmediği için bu sayı gerçek miktarı yansıtmamaktadır. Şimdiye kadar tespit edilmiş türler: Sminthurides niger Lub., S. malmgreni Tullb., Sminthurinus aurens Lub., Smintkurus viridis L., S. multipunctatus Stach, S. flaviceps Tullb., Sphaeridia pumilis Krauss., Deuterosminthurus bicinctus Koch, Bourletiella hortensis (Fitch) ve B. viridescens Stach'tir. Bunlar arasında bitkilerde zarar yapan en önemli türler aşağıda verilmiştir.
Bourletiella (=Sminthuru$) hortensis (Fitch)
Syn.: Sminthurus pruinosa (Tullb.), S. lineatus Reut, S. atratus Schaffer.
Tanınması : Boyu 0,9-1,5 mm uzunlukta, antenleri vücudun yarısına erişir. Abdomen'i şişkince olup koyu yeşilimsiden siyaha kadar değişen renge sahip, üst yan kısımlarında küçük beyazımsı lekeler bulunur. Ocelli siyah renkte olup kenarları sarımsı bir renkte şerit halinde çevrilmiştir. Nimfler, boyları hariç ergine çok benzerler. Gelişmeleri esnasında fazla farklılık göstermezler. Yumurtaları yuvarlakça olup kirlimsi san renkte ve yaklaşık 0,5 mm çapındadır.
Yayılışı : İngiltere'den itibaren batı, kuzey ve orta Avrupa ile Güney Rusya ve yurdumuzda bulunur.
Yurdumuzda daha çok Orta ve Kuzey Anadolu'da yayılmıştır.
Konukçu bitkileri : Polifag bir türdür. Kültür bitkisi olarak Şeker Pancarı, Hayvan Pancarı, Turp, Ispanak, Patates, Soyafasulyesi, Bezelye, Marul ve Yonca gibi bitkilere saldırır. Bu arada Senecio sp. (Kanarya otu), Kazayağı gibi yabancı otlarda da beslendikleri görülür.
Zararı : En çok zarar Hayvan ve Şeker Pancarı fidelerinde görülür. Bunların kotiledon'larmda ve körpe yapraklarında küçük delikler açarlar. Ayrıca bitkilerin körpe olan saplannda da beslenerek bunların toprağın hemen üzerindeki kısımlarını boğumlu hale getirirler. Bu kısımlar daha sonra akıntılara sebep olarak siyahımsı renk alır. Bu kısım rüzgann da tesiriyle kırılır ve fide ölmüş olur (Şekil 12). Bununla beraber bu böceğin yurdumuzda yaptığı zarar halen önemli değildir. Ancak Orta Anadolu'nun bazı yerlerinde ve bazı yıllar yeni çimlenmekte olan Şeker Pancarına zarar verdiği kaydedilmiştir (Öge, 1959).
Biyolojisi : Bu tür bütün yıl boyunca gelişmesine devam eder. En çok zararlı olduğu mevsim ilkbaharın geç zamanı, özellikle Mayıs ve Haziran aylarıdır. Biyolojisi yurdumuzda iyi bilinmemektedir
Savaşı : Genellikle kimyasal savaşı gerektirecek oranda fazla görülmemektedir.
Sminthurus viridis L. (Şekil 13)
Türkçe ismi : Yonca piresi, baklagil kuyrukla sıçrayan böceği Tanımı : Boyu 2 mm uzunlukta, sarımsı yeşil renkte, yuvarlağıma vücutlu, anteni dirsekli ve uzundur. Baş büyük, gözler belirgin olup, üzerinde siyahımsı lekeler bulunur. Abdomen sonunda uzun ve kuvvetli çatal şeklinde furcula mevcuttur. Yumurtalar yuvarlâkımsı, sarımsı veya kırmızımsı renkte olup yaklaşık 0,3 mm çapındadır. Nimfler, büyüklükleri hariç erginlere çok benzer
Yayılışı: Bütün Avrupa'da, Kuzey Afrika, Asya'nın birçok bölgeleriyle Kuzey Amerika, Arjantin, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya kadar yayılmıştır. Son üç memlekete Avrupa'dan girmiş olup özellikle Avustralya'da Yonca ve diğer yem bitkilerinde çok zararlı hale gelmiş durumdadır.
Yurdumuzda hemen hemen her tarafta görülürse de zarar yapacak derecede fazla yoğunluğu henüz daha tesadüf edilmemiştir.
Konukçulan s Genellikle Yonca ve Kaba Yoncalarda zararlıdır. Bununla beraber ara sıra ekinlere, fide halindeki sebzelere ve seralardaki bitkilere de zarar verir.
Zararı : Ergin ve nimfleri, saldırdığı bitkilerin yapraklarım yiyerek delik deşik ederler. Yaprakların özellikle mezofil dokusunu yerler ve yenik olan yerler beyazımsı bir renk alarak karakteristik olan bir zarar şekli meydana gelir.
Biyolojisi: Dişiler yumurtalarını kümeler halinde (30-60 adet bir arada olmak üzere) genellikle rutubetli, hümüsü boJ olan toprak yüzeyine bırakır ve üzerini salgıladığı esmerimsi bir madde ile örter. Bazan bitkilerin toprağa yakın olan yapraklarının alt yüzlerine de bıraktığı görülür. Kışı bu şekilde yumurta halinde geçirir. Bir dişi toplam olarak 120 kadar yumurta bırakır. Yumurtaların açılmasına ısı ve rutubetin etkisi çoktur. Eğer toprakta yeteri kadar rutubet olmazsa, hatta yumurtalar kısmen de olsa gelişmişlerse bile, bu durumda bir yıl kadar canlılıklarını muhafaza edebilirler. Buna karşılık nimfJer ve erginler kuraklığa karşı çok hassastır. Bunlar kurak olan yerlerde çabucak ölürler. Bu durumları dikkate alınacak olursa S. viridis'in yurdumuzda uygun olan gelişme periyodu yerine göre sonbahar, kış ve ilkbahar aylarıdır.
Yumurtalar 13°Cde gelişmelerini 26 günde tamamlayarak açılırlar ve aynı derecede nimfler gelişmelerini 7 haftada tamamlarlar. Buna karşılık erginlerin ömürleri kısadır. Bunlar 2 hafta içinde ölürler.
Batı Anadolu'da ara sıra sebze fideliklerinde görülürse de şimdiye kadar şikayet edilecek derecede bir populasyona rastlanmamıştır.
Kuytukla Sıçrayanların tabiatta pek çok predatörü vardır. Hatta Avustralya'da bu zararlıya karşı bazı predatör örümcekler biyolojik savaşta kullanılmaktadır. Yurdumuzda tabii düşmanları ve biyolojileri iyi araştırılmamıştır.
Savaşı: Halen yurdumuzda kimyasal savaşı gerektirecek populasyonda görülmemektedir. Buna rağmen zararı görülecek olursa organik fosforlu ilaçlardan birisi atılarak bu zararı önlemiş olur,
Kaynak: Türkiye Entomolojisi - Prof Dr. Niyazi LODOS
Familya isminin kökü Yunanca'dır ve fare kuyruklu anlamına gelir. Çünkü bu familyada bulunan türlerin hemen hepsinde furcula iyi şekilde gelişmiş olarak bulunur. Türkçe olarak bu böceklere Gerçek Yay Kuyruklular ismi verilir. '
Boylan çoğunlukla 0,25-3,0 mm arasında değişir. Antenleri genellikle 4 segmentlidir. IV. anten segmenti III.'den daha uzundur. IV. segment birçok türlerde tali segmentlere ayrılmıştır. Erkeklerde antenler çiftleşme esnasında dişileri tutmaya yardım edecek değişikliğe uğramıştır. Bu değişiklik II ve III. segmentlerdedir. Özellikle bu değişim Sminthurides \e Demisiella cinslerine bağlı türlerde çok karışık bir durum gösterir. Ocelli genellikle 8'dir. Prothorax bütün Sminthuridae familyası türlerinde za-nmsı bir görünüşe sahiptir ve mesothorax ile başı belirli bir şekilde ayırır. Bacaklar genellikle 2 precoxae, coxa, trochanter, femur, tibiotarsus ve pretarsus gibi parçalardan oluşur. Sonuncu parça ise üst ve altta karşılıklı 2 tırnak, unguis ve ungıüculus isimli parçalara sahiptir. Bacaklarda bulunan bütün bu parçalar taksonomik karakterler olarak cinslerin ve türlerin ayrımında kullanılırlar.
Abdomen büyük kısım ve küçük kısım olarak iki bölümde incelenir. Büyük kısımda bulunan en önemli .organ botriotrichia adı verilen uzun, iplikimsi, yumuşak yapıda ve belirgin durumda olan seta'lardır. Bunlar cinslerin ayrımında önemli rol oynarlar . Bu organların gerçek görevleri bilinmemektedir. Küçük abdomen kısmında anus ile 3 lob veya valv'ler bulunur. Bu parçalar üzerinde de özel seta'lar yer alır. Collembola türlerinde abdomen ile ilgili başlıca 3 önemli uzantı bulunur. Bunlar collophore veya abdomen tüpü, tenaculum veya retenaculum, ve furcula veya yay'-dır. Bunlardan I. abdomen segmentinde bulunan ve colloplıore adı verilen abdomen tüpü'nün görevi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak bu organ Collembola türlerinde bulunur. III. abdomen segmentinde bulunan tenaculum ismi verilen organın büyüklüğü ve şekli gruplara göre çok değişir ve başlıca 3 lobdan oluşur. Bu organın da görevi bilinmemektedir. Abdomen'e ait en önemli organ furcula ismi verilen yay'dır. Bu organ IV. segmentte bulunur ve manubrium adı verilen bir tek olan kaide parçası, dens ve uçta da mucro denilen üç ana parçadan olu-Şur. Bu parçaların her birisinin şekilleri, büyüklükleri ve özellikleri cins ve türlere göre çok değişir. Furcula böceğin sıçramasına yardım eder.
Collembola türlerinde sexual dimorfizm belirgin olarak göiülür. Örneğin dişilerin çoğunda abdomen'in ucunda anal uzantıların bulunması, erkeklerde de antenlerin dişileri yakalayacak. şekilde olmaları gibi.
Yay Kuyruklularda yumurtadan sonraki gelişme dönemleri, 1. dönem ve 2. dönem olarak ayrılır. Bunlar arasındaki fark bazı küçük morfolojik ayrılıklara dayanır. Gerek bunların ayrımları ile ilgili, gerekse erginlerin morfolojüeriyle ilgili daha fazla bilgi almak isteyenler Richards (1968)'a müracaat edebilirler.
Tarımda gerçek zarar yapan türler bu familya içinde bulunur. Bitkiler üzerinde bol olarak rastlanırlar. Çoğu türler su içinde bulunan veya su kenarlarında yetişen bitkilerde görülürler. Dünya üzerinde bu familyaya bağlı 200'den fazla türü bilinmekte bunun 8O'den fazlası da Avrupa faunasına ait bulunmaktadır. Yurdumuzda bulunan türlerin sayısı 10 kadardır. Ancak bu familya türleri yurdumuzda iyi incelenmediği için bu sayı gerçek miktarı yansıtmamaktadır. Şimdiye kadar tespit edilmiş türler: Sminthurides niger Lub., S. malmgreni Tullb., Sminthurinus aurens Lub., Smintkurus viridis L., S. multipunctatus Stach, S. flaviceps Tullb., Sphaeridia pumilis Krauss., Deuterosminthurus bicinctus Koch, Bourletiella hortensis (Fitch) ve B. viridescens Stach'tir. Bunlar arasında bitkilerde zarar yapan en önemli türler aşağıda verilmiştir.
Bourletiella (=Sminthuru$) hortensis (Fitch)
Syn.: Sminthurus pruinosa (Tullb.), S. lineatus Reut, S. atratus Schaffer.
Tanınması : Boyu 0,9-1,5 mm uzunlukta, antenleri vücudun yarısına erişir. Abdomen'i şişkince olup koyu yeşilimsiden siyaha kadar değişen renge sahip, üst yan kısımlarında küçük beyazımsı lekeler bulunur. Ocelli siyah renkte olup kenarları sarımsı bir renkte şerit halinde çevrilmiştir. Nimfler, boyları hariç ergine çok benzerler. Gelişmeleri esnasında fazla farklılık göstermezler. Yumurtaları yuvarlakça olup kirlimsi san renkte ve yaklaşık 0,5 mm çapındadır.
Yayılışı : İngiltere'den itibaren batı, kuzey ve orta Avrupa ile Güney Rusya ve yurdumuzda bulunur.
Yurdumuzda daha çok Orta ve Kuzey Anadolu'da yayılmıştır.
Konukçu bitkileri : Polifag bir türdür. Kültür bitkisi olarak Şeker Pancarı, Hayvan Pancarı, Turp, Ispanak, Patates, Soyafasulyesi, Bezelye, Marul ve Yonca gibi bitkilere saldırır. Bu arada Senecio sp. (Kanarya otu), Kazayağı gibi yabancı otlarda da beslendikleri görülür.
Zararı : En çok zarar Hayvan ve Şeker Pancarı fidelerinde görülür. Bunların kotiledon'larmda ve körpe yapraklarında küçük delikler açarlar. Ayrıca bitkilerin körpe olan saplannda da beslenerek bunların toprağın hemen üzerindeki kısımlarını boğumlu hale getirirler. Bu kısımlar daha sonra akıntılara sebep olarak siyahımsı renk alır. Bu kısım rüzgann da tesiriyle kırılır ve fide ölmüş olur (Şekil 12). Bununla beraber bu böceğin yurdumuzda yaptığı zarar halen önemli değildir. Ancak Orta Anadolu'nun bazı yerlerinde ve bazı yıllar yeni çimlenmekte olan Şeker Pancarına zarar verdiği kaydedilmiştir (Öge, 1959).
Biyolojisi : Bu tür bütün yıl boyunca gelişmesine devam eder. En çok zararlı olduğu mevsim ilkbaharın geç zamanı, özellikle Mayıs ve Haziran aylarıdır. Biyolojisi yurdumuzda iyi bilinmemektedir
Savaşı : Genellikle kimyasal savaşı gerektirecek oranda fazla görülmemektedir.
Sminthurus viridis L. (Şekil 13)
Türkçe ismi : Yonca piresi, baklagil kuyrukla sıçrayan böceği Tanımı : Boyu 2 mm uzunlukta, sarımsı yeşil renkte, yuvarlağıma vücutlu, anteni dirsekli ve uzundur. Baş büyük, gözler belirgin olup, üzerinde siyahımsı lekeler bulunur. Abdomen sonunda uzun ve kuvvetli çatal şeklinde furcula mevcuttur. Yumurtalar yuvarlâkımsı, sarımsı veya kırmızımsı renkte olup yaklaşık 0,3 mm çapındadır. Nimfler, büyüklükleri hariç erginlere çok benzer
Yayılışı: Bütün Avrupa'da, Kuzey Afrika, Asya'nın birçok bölgeleriyle Kuzey Amerika, Arjantin, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya kadar yayılmıştır. Son üç memlekete Avrupa'dan girmiş olup özellikle Avustralya'da Yonca ve diğer yem bitkilerinde çok zararlı hale gelmiş durumdadır.
Yurdumuzda hemen hemen her tarafta görülürse de zarar yapacak derecede fazla yoğunluğu henüz daha tesadüf edilmemiştir.
Konukçulan s Genellikle Yonca ve Kaba Yoncalarda zararlıdır. Bununla beraber ara sıra ekinlere, fide halindeki sebzelere ve seralardaki bitkilere de zarar verir.
Zararı : Ergin ve nimfleri, saldırdığı bitkilerin yapraklarım yiyerek delik deşik ederler. Yaprakların özellikle mezofil dokusunu yerler ve yenik olan yerler beyazımsı bir renk alarak karakteristik olan bir zarar şekli meydana gelir.
Biyolojisi: Dişiler yumurtalarını kümeler halinde (30-60 adet bir arada olmak üzere) genellikle rutubetli, hümüsü boJ olan toprak yüzeyine bırakır ve üzerini salgıladığı esmerimsi bir madde ile örter. Bazan bitkilerin toprağa yakın olan yapraklarının alt yüzlerine de bıraktığı görülür. Kışı bu şekilde yumurta halinde geçirir. Bir dişi toplam olarak 120 kadar yumurta bırakır. Yumurtaların açılmasına ısı ve rutubetin etkisi çoktur. Eğer toprakta yeteri kadar rutubet olmazsa, hatta yumurtalar kısmen de olsa gelişmişlerse bile, bu durumda bir yıl kadar canlılıklarını muhafaza edebilirler. Buna karşılık nimfJer ve erginler kuraklığa karşı çok hassastır. Bunlar kurak olan yerlerde çabucak ölürler. Bu durumları dikkate alınacak olursa S. viridis'in yurdumuzda uygun olan gelişme periyodu yerine göre sonbahar, kış ve ilkbahar aylarıdır.
Yumurtalar 13°Cde gelişmelerini 26 günde tamamlayarak açılırlar ve aynı derecede nimfler gelişmelerini 7 haftada tamamlarlar. Buna karşılık erginlerin ömürleri kısadır. Bunlar 2 hafta içinde ölürler.
Batı Anadolu'da ara sıra sebze fideliklerinde görülürse de şimdiye kadar şikayet edilecek derecede bir populasyona rastlanmamıştır.
Kuytukla Sıçrayanların tabiatta pek çok predatörü vardır. Hatta Avustralya'da bu zararlıya karşı bazı predatör örümcekler biyolojik savaşta kullanılmaktadır. Yurdumuzda tabii düşmanları ve biyolojileri iyi araştırılmamıştır.
Savaşı: Halen yurdumuzda kimyasal savaşı gerektirecek populasyonda görülmemektedir. Buna rağmen zararı görülecek olursa organik fosforlu ilaçlardan birisi atılarak bu zararı önlemiş olur,
Kaynak: Türkiye Entomolojisi - Prof Dr. Niyazi LODOS