Tweet
Takım : 5. EPHEMEROPTERA (= Plectoptera)
Narin ve silindir vücutlu, ağız parçaları küçülmüş, gözleri büyük ve belirgin, antenleri kısa ve iplik şeklinde, zarımsı kanatlara sahip böcek türlerini içeren oldukça büyük bir takımdır. Takım kelimesinin kökü Yunanca olup bireyleri çok kısa süre yaşadıkları için bunu belirtmek üzere «bir gün yaşayan böcekler» anlamına gelmek maksadıyla kullanılmıştır. İngilizce Mayflies, Dayflies; Almanca Eintagsfliegen, Hafte; Fransızca Ephemeres; Türkçe ise Bir Günlükler veya Mayıs Sinekleri gibi isimler verilir.
Erginlerde vücut uzun, oldukça yassı veya silindiriktir. Baş küçük, bileşik gözler büyük, her zaman mevcut ve erkeklerde çoğunlukla ikiye bölünmüştür. Dişilerde bileşik gözler daha küçüktür. 3 ocelli her zaman bulunur. Antenler kısa olup iki kaide segmenti ile kıl şeklindeki uç segmen-tirtden oluşur. Ağız parçaları ısırıcı tipte olmasına rağmen görev yapacak durumda değillerdir. Çünkü bunlar ya dumura uğramış, veya pek zayıf olarak bulunurlar. Mandibula'lar küçülmüş veya hiç yoktur. Maxil« la'lar çok küçük, fakat palpi mevcuttur. Thorax segmentleri iyi gelişmiş durumda, fakat mesothorax en büyüğüdür. Genellikle 2 çift, fakat eşit büyüklükte olmayan kanatlara sahiptir. Pek ender olarak bazı türlerde arka kanatlar yoktur. Kanatlar narin yapılı ve pek çok damarlardan oluşur. Ön kanatlar arka kanatlardan daha büyük ve üçgen şeklindedir. Ön kanatlarda uzunluğuna damarlar birçok enine damarlarla irtibat halindedir. Arka kanatlardaki damatlanma ön kanatlardakilere benzer, ancak azalmıştır. Kanatlar istirahat halinde iken vücut üzerine dikey gelecek şekilde durur. Bacaklar silindir şeklinde ve genellikle coxa, trochanter, femur, tibia ve tarsus'lardan oluşur. Ön bacaklar özellikle erkeklerde çok uzundur. 2. ve 3. çift bacaklar küçülmüş olabilir. Tarsus'lar 5 segment-lidir. I. tarsus segmenti bazan çok küçük ve farklı olabilir ki bu durumda 4 seğmendi gibi görülür. Uçta çoğunlukla eşit olmayan bir çift tırnak .
2(3). Erkek \e dişilerin her iki cinsi de 2 kuyruk filamentli. Kanat
lar dar, çok iyi gelişmiş damarlı ve kanatların arka kenarın
da ek damarlar mevcut. Arka kanatlar bazan yok............. Baetidae
3( 2). Kuyruk uzantıları 3 fiîamentli. Kanatlar geniş, bir sıra eni
ne damarlı. Kanatların kenarında ek damarlar yok. Kanat
ların arka kenarı püskül şeklinde tüylü. Arka kanatlar her
zaman yok.................................................. ................. Caenidae
4( 1). Arka kanatlar büyük. Eğer bunlar küçükse, her zaman çok damarlı.
5f . Ön kanatlardaki uzunluğuna damarlar ka,nadm kaidesinden itibaren çift şekilde dizilerek 4 veya 5 çift oluşturur. Uzunluğuna damarlar arasındaki geniş hücreler güç farkedilebilir, kanatların arka kenarındaki enine ince damarlar bulunmaz.
6( 7). Ocelli başm ön kenarında. Ön kanatlardaki enine damar
lar kanadın yalnızca ön yarısındaki MA/den itibaren mev
cut. Clasper'ler 3 segmentli ve penes'ten çok daha uzun .
.................................................. .......................... Oligoneuridae
7( 6). Ocelli başın arka kenarında. Bütün uzunluğuna damarlar arasında enine damarlar mevcut. Clasper'ler segmentli değil
ve penes'in yarısı kadar uzunlukta ......................... Behningiidae
8(5). Uzunluğuna damarlar çift olarak sıralı değil, eşit aralıklarla dağılmış. Damatlar bazan yalnızca kanadın arka yansında çift olarak sıralı ve genellikle 3 çiftten fazla değil. Birçok enine damar mevcut.
9(1. Ön kanatlardaki GuA kaidede kıvrık ve MPx'den itibaren keskin biçimde ayrılır.
10(13). Ön ve arka kanatlar sisli, süt beyaz veya kirli kahverenkte.
11(12). Ön kanatlar kahverengimsi, buruşuk, Sc uçta C ile birleşik.
RS ve MA kolları uçta birbirine yakın gelerek 3 çift kom
şu damar oluşturur............................................... Palingeniidae
12(11). Ön kanatlar süt beyaz, buruşuk değil. Ön kanatlardaki
Sc uçta G ile belirgin şekilde ayrı. Çiftleşik komşu damar
yok.......................... Polymitarcidae
13(10). Kanatlar saydam, koyu damarlı, bazan koyu lekeli.
14(15). Aj kanadın arka kenarında düz, paralel birçok (genellikle
10) damarlara aynlır. A t iki çatallı değil. Kanatlar çoğun
lukla koyu lekeli ve bu koyu lekeler enine damarlara ya
kın ............................ Ephemeridae
15(14). Aj iki enine damara ayrılır, veya kanadın arka kenarına doğru hiç ayrılma yok. Ax hemen hemen her zaman 2 Çatallı. Kanatlar lekeli değil.
16(17). Erkeklerde gözler birbirine yakın; gözler arasındaki mesafe
gözün yan çapından fazla değil. IX. abdomen segmenti-
nin yanları çıkıntısız............................ Potamanthidae
17(16). Erkeklerde gözler birbirlerinden belirgin olarak ayrı, arala
rındaki mesafe gözün çapından daha fazla. IX. abdomen
segmentinin yanlan her iki cinste de X. segmentin arka ke
narında ulaşan çıkıntılara sahip........ Neophemeridae
18(19). MPi ve CuAj ön kanatların kaidesinde birbirlerine hemen hemen paralel, hafifçe birbirlerinden ayrılır; Cu A keskin dirseksiz,
19(22). Arka bacaklarda tarsus'lar 4 seğmendi; eğer 5 seğmendi ise, 5. segment tibia'dan az farklı ve sabit.
20(21). IMP ve MP2 ile MP2 ve GuA arasında 2 ek damar mev
cut. Clasper'ler genellikle kısa bir uç seğmendi. ....
Ephemerellidae
21(20). Yukarıdaki söz konusu hücreler içinde ek damarlar
yok. Clasper'ler 2 uç seğmendi . ;............ Leptophlebiidae
22(19). Arka bacaklarda tarsus'lar belirli olarak 2 seğmendi.
23(24). Ön kanatlardaki GuA, arka kenara doğru birçok dalgalı
kollara ayrık; bu damarlardan bazıları yine kollara ayrık.
....................... Siphlonurldae
24(23). 4 veya 2 uzun uzunluğuna damar ön kanatlarda (GuA ve GuP arasındaki) cubital hücre içindeki kısa enine damarlarla irtibatta.
25(26). Gubital hücre 1 veya 2 çift ek damarlı; eğer 2 damarlı ise,en kısa olanı her zaman GuP'ye yakın olanıdır
26(25). Gubital hücre 2 çift uzunluğuna ek damarlı; kısa olan çifti
GuA'ya yakın olanıdır...................... Heptageniidae
Kaynak: Türkiye Entomolojisi - Prof Dr. Niyazi LODOS
Narin ve silindir vücutlu, ağız parçaları küçülmüş, gözleri büyük ve belirgin, antenleri kısa ve iplik şeklinde, zarımsı kanatlara sahip böcek türlerini içeren oldukça büyük bir takımdır. Takım kelimesinin kökü Yunanca olup bireyleri çok kısa süre yaşadıkları için bunu belirtmek üzere «bir gün yaşayan böcekler» anlamına gelmek maksadıyla kullanılmıştır. İngilizce Mayflies, Dayflies; Almanca Eintagsfliegen, Hafte; Fransızca Ephemeres; Türkçe ise Bir Günlükler veya Mayıs Sinekleri gibi isimler verilir.
Erginlerde vücut uzun, oldukça yassı veya silindiriktir. Baş küçük, bileşik gözler büyük, her zaman mevcut ve erkeklerde çoğunlukla ikiye bölünmüştür. Dişilerde bileşik gözler daha küçüktür. 3 ocelli her zaman bulunur. Antenler kısa olup iki kaide segmenti ile kıl şeklindeki uç segmen-tirtden oluşur. Ağız parçaları ısırıcı tipte olmasına rağmen görev yapacak durumda değillerdir. Çünkü bunlar ya dumura uğramış, veya pek zayıf olarak bulunurlar. Mandibula'lar küçülmüş veya hiç yoktur. Maxil« la'lar çok küçük, fakat palpi mevcuttur. Thorax segmentleri iyi gelişmiş durumda, fakat mesothorax en büyüğüdür. Genellikle 2 çift, fakat eşit büyüklükte olmayan kanatlara sahiptir. Pek ender olarak bazı türlerde arka kanatlar yoktur. Kanatlar narin yapılı ve pek çok damarlardan oluşur. Ön kanatlar arka kanatlardan daha büyük ve üçgen şeklindedir. Ön kanatlarda uzunluğuna damarlar birçok enine damarlarla irtibat halindedir. Arka kanatlardaki damatlanma ön kanatlardakilere benzer, ancak azalmıştır. Kanatlar istirahat halinde iken vücut üzerine dikey gelecek şekilde durur. Bacaklar silindir şeklinde ve genellikle coxa, trochanter, femur, tibia ve tarsus'lardan oluşur. Ön bacaklar özellikle erkeklerde çok uzundur. 2. ve 3. çift bacaklar küçülmüş olabilir. Tarsus'lar 5 segment-lidir. I. tarsus segmenti bazan çok küçük ve farklı olabilir ki bu durumda 4 seğmendi gibi görülür. Uçta çoğunlukla eşit olmayan bir çift tırnak .
2(3). Erkek \e dişilerin her iki cinsi de 2 kuyruk filamentli. Kanat
lar dar, çok iyi gelişmiş damarlı ve kanatların arka kenarın
da ek damarlar mevcut. Arka kanatlar bazan yok............. Baetidae
3( 2). Kuyruk uzantıları 3 fiîamentli. Kanatlar geniş, bir sıra eni
ne damarlı. Kanatların kenarında ek damarlar yok. Kanat
ların arka kenarı püskül şeklinde tüylü. Arka kanatlar her
zaman yok.................................................. ................. Caenidae
4( 1). Arka kanatlar büyük. Eğer bunlar küçükse, her zaman çok damarlı.
5f . Ön kanatlardaki uzunluğuna damarlar ka,nadm kaidesinden itibaren çift şekilde dizilerek 4 veya 5 çift oluşturur. Uzunluğuna damarlar arasındaki geniş hücreler güç farkedilebilir, kanatların arka kenarındaki enine ince damarlar bulunmaz.
6( 7). Ocelli başm ön kenarında. Ön kanatlardaki enine damar
lar kanadın yalnızca ön yarısındaki MA/den itibaren mev
cut. Clasper'ler 3 segmentli ve penes'ten çok daha uzun .
.................................................. .......................... Oligoneuridae
7( 6). Ocelli başın arka kenarında. Bütün uzunluğuna damarlar arasında enine damarlar mevcut. Clasper'ler segmentli değil
ve penes'in yarısı kadar uzunlukta ......................... Behningiidae
8(5). Uzunluğuna damarlar çift olarak sıralı değil, eşit aralıklarla dağılmış. Damatlar bazan yalnızca kanadın arka yansında çift olarak sıralı ve genellikle 3 çiftten fazla değil. Birçok enine damar mevcut.
9(1. Ön kanatlardaki GuA kaidede kıvrık ve MPx'den itibaren keskin biçimde ayrılır.
10(13). Ön ve arka kanatlar sisli, süt beyaz veya kirli kahverenkte.
11(12). Ön kanatlar kahverengimsi, buruşuk, Sc uçta C ile birleşik.
RS ve MA kolları uçta birbirine yakın gelerek 3 çift kom
şu damar oluşturur............................................... Palingeniidae
12(11). Ön kanatlar süt beyaz, buruşuk değil. Ön kanatlardaki
Sc uçta G ile belirgin şekilde ayrı. Çiftleşik komşu damar
yok.......................... Polymitarcidae
13(10). Kanatlar saydam, koyu damarlı, bazan koyu lekeli.
14(15). Aj kanadın arka kenarında düz, paralel birçok (genellikle
10) damarlara aynlır. A t iki çatallı değil. Kanatlar çoğun
lukla koyu lekeli ve bu koyu lekeler enine damarlara ya
kın ............................ Ephemeridae
15(14). Aj iki enine damara ayrılır, veya kanadın arka kenarına doğru hiç ayrılma yok. Ax hemen hemen her zaman 2 Çatallı. Kanatlar lekeli değil.
16(17). Erkeklerde gözler birbirine yakın; gözler arasındaki mesafe
gözün yan çapından fazla değil. IX. abdomen segmenti-
nin yanları çıkıntısız............................ Potamanthidae
17(16). Erkeklerde gözler birbirlerinden belirgin olarak ayrı, arala
rındaki mesafe gözün çapından daha fazla. IX. abdomen
segmentinin yanlan her iki cinste de X. segmentin arka ke
narında ulaşan çıkıntılara sahip........ Neophemeridae
18(19). MPi ve CuAj ön kanatların kaidesinde birbirlerine hemen hemen paralel, hafifçe birbirlerinden ayrılır; Cu A keskin dirseksiz,
19(22). Arka bacaklarda tarsus'lar 4 seğmendi; eğer 5 seğmendi ise, 5. segment tibia'dan az farklı ve sabit.
20(21). IMP ve MP2 ile MP2 ve GuA arasında 2 ek damar mev
cut. Clasper'ler genellikle kısa bir uç seğmendi. ....
Ephemerellidae
21(20). Yukarıdaki söz konusu hücreler içinde ek damarlar
yok. Clasper'ler 2 uç seğmendi . ;............ Leptophlebiidae
22(19). Arka bacaklarda tarsus'lar belirli olarak 2 seğmendi.
23(24). Ön kanatlardaki GuA, arka kenara doğru birçok dalgalı
kollara ayrık; bu damarlardan bazıları yine kollara ayrık.
....................... Siphlonurldae
24(23). 4 veya 2 uzun uzunluğuna damar ön kanatlarda (GuA ve GuP arasındaki) cubital hücre içindeki kısa enine damarlarla irtibatta.
25(26). Gubital hücre 1 veya 2 çift ek damarlı; eğer 2 damarlı ise,en kısa olanı her zaman GuP'ye yakın olanıdır
26(25). Gubital hücre 2 çift uzunluğuna ek damarlı; kısa olan çifti
GuA'ya yakın olanıdır...................... Heptageniidae
Kaynak: Türkiye Entomolojisi - Prof Dr. Niyazi LODOS