Tweet
ÇEKİRGELERİN DOĞAL DÜŞMANLARI
Yumurta, nimf ve ergin dönemlerinde çekirgeler çeşitli canlıların hücumuna maruz kalır. Bunlardan bazıları, bazı koşullar altında onların doğada çoğalmalarını büyük ölçüde frenler. Fakat buna rağmen çekirgeler çoğalarak büyük sürüler oluşturarak insanlara büyük zararlar verir.
Çekirgeler, insanlara ötedenberi büyük zararlar verdikleri için, biyolojileri yine çok eski zamanlardan beri insanların dikkatini çekegelmiştir. Bu bakımdan Orthoptera takımı türlerinin doğal düşmanları en iyi incelenen böcek gruplarından birisidir. Dünyada yalnızca Acridoidea çekirge türlerine doğal düşman olarak saldıran 600'e yakın böcek türü tespit edilmiş bulunmaktadır (Greathead, 1963). Yurdumuzda çekirgelerin doğal düşmanlarını ilk inceleyen La Baume (1918) isimli araştırıcı olmuştur. Bugün yurdumuzda çekirgelere saldırdığını bildiğimiz doğal düşmanların büyük bir kısmını bu araştırıcıya borçluyuz. Daha sonra Bodenheimer (1958), onun listesine birçok ilaveler yapmıştır. Sonuç olarak yurdumuzda şimdiye kadar çekirgelerin bilinen doğal düşmanları bir liste halinde hazırlanarak Cetvel Il'de verilmiştir.
Çekirgelere doğada saldıran, onları yiyerek azalmalarına sebep olan yüksek canlılardan başta insanlar, Kuşlar,- Memeliler, Sürüngenler, Kurbağalar sayılabilir, insanların çekirgeleri yok etmek üzere kullandıkları bir takım yöntemler dikkate alınmaksızın, onları yakalayarak yemeleri, Çekirgeleri bir besin olarak kullanmaları, insanlan çekirgelerin preda-törü durumuna getirir. îmanların bu türlü davranışları daha çok Afrika ile Arabistan Yanmadası'nın birçok yerlerinde görülür. Gerçekte çekirgeler bu gibi yerlerde yaşayan bir kısım yerli halkın önemli bir besin kaynağını teşkil eder. özellikle Çöl Çekirgesi salgınlarında yerli halkın çekirgeleri yakalayarak yemek suretiyle (çeşitli şekillerde pişirerek), onların doğada çoğalmalarını azaltmadaki rolüne dikkati çekmek gerekir. Fakat bu rol hiç bir zaman önemli olamamaktadır.'
Diğer Omurgalılar'dan bazı Kuşların bu husustaki rolü oldukça önemli olabilmektedir. Çekirgeleri doğada yakalayıp yiyen birçok kuş türü bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi sürüler halinde uçan ve çekirgeleri büyük bir iştahla yiyen Alaca Sığırcık (Pastor roseus L.) 'tır. Ancak bu Kuşun çekirgeleri yok etmedeki önemi çoğu zaman abartılmaktadır. P. roseus veya diğer kuş türlerinin, özellikle çekirgelerin epidemi zamanlarındaki faaliyeti etkili olamamaktadır.!
Bazı Memeliler, örneğin bazı Kemiriciler, Kirpiler vs.'nin çekirgeleri iştahla yedikleri bilinmektedir. Ancak bunların da bu husustaki faaliyeti çok sınırlı kalmaktadır. Sürüngenler'den Yılanlar ve bazı Kertenkele türleri çekirgeleri yerler. Diyarbakır, Mardin, Urfa ve çevresinde Engerek Yılan türü (Vipera lebetina L.)'nün büyük boydaki çekirge türlerini, örneğin Callimenus dilatatus Stal ile Locusta migratoria L., yutarken, pek çok defa şahit olunmuştur. Ancak Sürüngenler'in bu husustaki etkileri yok denecek kadar azdır.
Çekirgelerin doğal düşmanları arasında en önemli olanları yine bazı böcek türleridir. Bunları parazit ve predatör olarak ikiye ayırmak mümkündür
1. Predatörler
Yumurtapredatörleri: Çekirge yumurtalarına doğada saldıran birçok böcek
türleri vardır. Bunlardan çoğu Diptera takımına bağlıdır. Her ne kadar
çekirge yumurtalarında predatör olarak bilinen birçok Dipter familyası
varsa da en önemlileri Bombyliidae ve Calliphoridae familyalarıdır. Bun
lardan birincisine bağlı yurdumuzda bulunan türlerden en önemli olan
ları Callostoma fascipennis Macq., C. desertorum Loew ve Spogostylum isis
Meig.'tir. Bu türler Akdeniz çevresi ülkeleriyle batı palearktik bölgede
birçok çekirge türlerinin yumurtalarında predatör olarak yaşar. Ancak
Greathead (1963)'in bildirdiğine göre çekirge yumurtalarında bulunan
Bombyliidae larvalarının predatörlük durumları şüpheli olup bunlar esas
itibariyle Hymenoptera, Coleoptera, Lepidoptera ve Diptera türlerinin
larva veya pupalarında parazit olarak yaşar.çok çekirge sürülerinin bulunduğu yerlerde bol olarak rastlanmaktadır. Sphex türleri kendilerine uygun büyüklükteki çekirgelerin ergin veya nirnflerine saldırarak önce onu sokup paraliz haline getirip vücudundan bir yeri yiyerek delik açar ve sonra onu kazdığı toprak içindeki yuvasına sokar. Daha sonra çekirge vücudu üzerine yumurta bırakarak dışarı çıkar ve deliğin ağzını kapar. Yumurtadan çıkan arı larvası ölü olan çekirgenin vücudunu yiyerek gelişir. Daha sonra aynı yerde pupa olarak ergin meydana gelir. Her ne kadar bazı Sphecidae türleri bu hususta çok aktif görünmekte iseler de bunların bu husustaki faaliyetlerinin değeri kesin olarak bilinmemektedir.
Diptera takımından Asilidae familyasına bağlı bazı türlerinin Çekirgelerin ergin veya nimflerini avlayarak beslendikleri bilinmektedir. Sphex türlerinde olduğu gibi bunların da çekirge populasyonlarmı azaltmadaki rolleri iyi bilinmemektedir.
2. Parazitler
Yumurta parazitleri : Bunlar başlıca Hymenoptera takımına bağlı olan Scelionidae ve Encyrtidae familyaları ile ilgilidir. Ancak bu hususta yurdumuzda yapılmış bir çalışma yoktur. Diğer ülkelerde yumurta parazitleri üzerinde bazı çalışmalar varsa da bunlar yeterli bilgi vermekten uzaktır.
Nimf ve ergin parazitleri : Bunlar daha çok Diptera takımına bağlı Tachinidae, Calliphoridae ve Nemestrinidae familyalarına bağlı türlerdir. Bu familyalardan sonuncusu ile ilgili türler yurdumuzda saptanamamıştır. Buna karşılık Calliphoridae familyasından, çekirgelerin nimf ve erginlerinde parazit olarak yaşayan en önemli türler olan Blaesoxipha lineata Fail. ile B. filipjevi Rond. yurdumuzda da bulunmaktadır. Bunlara ait ergin dişi bireyler, yürüyen veya duran çekirgelerin (nimf veya ergin) üzerine canlı larvalarını bırakır. Bunlar çekirgenin vücudu içine segment aralıklarından girer. Buradan daha sonra vücut boşluğu içine geçerek orada kan veya yağ dokularıyla beslenmeye başlar. Bir çekirge vücudu içinde birden fazla larva bulunabilir. Larvalar gelişmelerini tamamladıktan sonra çekirge vücudunu terkederek toprak içine geçer ve orada pupa olur. Bazı hallerde bu türler oldukça yüksek oranda olmak üzere çekirgeleri parazitler. Parazit çekirge vücudunu terkettikten sonra çekirge ölür veya ölmese de yumurta verimi büyük oranda azalır. Erkek bireylerde ise dölleme kabiliyeti azalır.
Tachinidae familyasına bağlı birçok türün de çekirgeleri paraziti edikleri bilinmektedir. Örneğin Acemyia acuticornis Meig,. Gymnosoma rotundatum L. gibi türler bu arada sayılabilir. Bu türler yurdumuzda da bulunmakta olup 2. tür daha çok Pentatomidae türlerini parazitler.
3. Hastalık etmenleri
Çekirgelerde hastalık yapan başlıca etmenler bazı fungus ve bakteri' türleridir. Funguslardan en önemlisi Empusa grylli Fres.'dir. Özellikle Calliptamus italicus bu hastalık etmenine karşı çok hassastır. Ancak hastalık nemli ve sıcak havalarda etkili olabilmektedir. Aksi halde normal havalarda bu hastalık az etkili olur.
Bakterilerden Coccobacîllus acridiorutri'un eskidenberi çekirgeleri hastalandırdığı bilinmektedir. Hatta bu sebepten birçok ülkelerde çekirgelere karşı kullanılmak üzere birçok denemeler yapılmıştır. Ancak bu denemelerden başarılı sonuçlar alınamamıştır. Gerçekte bu bakteri türü çekirgelerde normal koşullarda simbiyoz olarajc birlikte yaşar. Fakat ancak alçak sıcaklık dereceleri ile yüksek rutubet koşullarında çekirge vücudu içinde patojen hale geçerek onu öldürür
Kaynak: Türkiye Entomolojisi - Prof Dr. Niyazi LODOS
Yumurta, nimf ve ergin dönemlerinde çekirgeler çeşitli canlıların hücumuna maruz kalır. Bunlardan bazıları, bazı koşullar altında onların doğada çoğalmalarını büyük ölçüde frenler. Fakat buna rağmen çekirgeler çoğalarak büyük sürüler oluşturarak insanlara büyük zararlar verir.
Çekirgeler, insanlara ötedenberi büyük zararlar verdikleri için, biyolojileri yine çok eski zamanlardan beri insanların dikkatini çekegelmiştir. Bu bakımdan Orthoptera takımı türlerinin doğal düşmanları en iyi incelenen böcek gruplarından birisidir. Dünyada yalnızca Acridoidea çekirge türlerine doğal düşman olarak saldıran 600'e yakın böcek türü tespit edilmiş bulunmaktadır (Greathead, 1963). Yurdumuzda çekirgelerin doğal düşmanlarını ilk inceleyen La Baume (1918) isimli araştırıcı olmuştur. Bugün yurdumuzda çekirgelere saldırdığını bildiğimiz doğal düşmanların büyük bir kısmını bu araştırıcıya borçluyuz. Daha sonra Bodenheimer (1958), onun listesine birçok ilaveler yapmıştır. Sonuç olarak yurdumuzda şimdiye kadar çekirgelerin bilinen doğal düşmanları bir liste halinde hazırlanarak Cetvel Il'de verilmiştir.
Çekirgelere doğada saldıran, onları yiyerek azalmalarına sebep olan yüksek canlılardan başta insanlar, Kuşlar,- Memeliler, Sürüngenler, Kurbağalar sayılabilir, insanların çekirgeleri yok etmek üzere kullandıkları bir takım yöntemler dikkate alınmaksızın, onları yakalayarak yemeleri, Çekirgeleri bir besin olarak kullanmaları, insanlan çekirgelerin preda-törü durumuna getirir. îmanların bu türlü davranışları daha çok Afrika ile Arabistan Yanmadası'nın birçok yerlerinde görülür. Gerçekte çekirgeler bu gibi yerlerde yaşayan bir kısım yerli halkın önemli bir besin kaynağını teşkil eder. özellikle Çöl Çekirgesi salgınlarında yerli halkın çekirgeleri yakalayarak yemek suretiyle (çeşitli şekillerde pişirerek), onların doğada çoğalmalarını azaltmadaki rolüne dikkati çekmek gerekir. Fakat bu rol hiç bir zaman önemli olamamaktadır.'
Diğer Omurgalılar'dan bazı Kuşların bu husustaki rolü oldukça önemli olabilmektedir. Çekirgeleri doğada yakalayıp yiyen birçok kuş türü bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi sürüler halinde uçan ve çekirgeleri büyük bir iştahla yiyen Alaca Sığırcık (Pastor roseus L.) 'tır. Ancak bu Kuşun çekirgeleri yok etmedeki önemi çoğu zaman abartılmaktadır. P. roseus veya diğer kuş türlerinin, özellikle çekirgelerin epidemi zamanlarındaki faaliyeti etkili olamamaktadır.!
Bazı Memeliler, örneğin bazı Kemiriciler, Kirpiler vs.'nin çekirgeleri iştahla yedikleri bilinmektedir. Ancak bunların da bu husustaki faaliyeti çok sınırlı kalmaktadır. Sürüngenler'den Yılanlar ve bazı Kertenkele türleri çekirgeleri yerler. Diyarbakır, Mardin, Urfa ve çevresinde Engerek Yılan türü (Vipera lebetina L.)'nün büyük boydaki çekirge türlerini, örneğin Callimenus dilatatus Stal ile Locusta migratoria L., yutarken, pek çok defa şahit olunmuştur. Ancak Sürüngenler'in bu husustaki etkileri yok denecek kadar azdır.
Çekirgelerin doğal düşmanları arasında en önemli olanları yine bazı böcek türleridir. Bunları parazit ve predatör olarak ikiye ayırmak mümkündür
1. Predatörler
Yumurtapredatörleri: Çekirge yumurtalarına doğada saldıran birçok böcek
türleri vardır. Bunlardan çoğu Diptera takımına bağlıdır. Her ne kadar
çekirge yumurtalarında predatör olarak bilinen birçok Dipter familyası
varsa da en önemlileri Bombyliidae ve Calliphoridae familyalarıdır. Bun
lardan birincisine bağlı yurdumuzda bulunan türlerden en önemli olan
ları Callostoma fascipennis Macq., C. desertorum Loew ve Spogostylum isis
Meig.'tir. Bu türler Akdeniz çevresi ülkeleriyle batı palearktik bölgede
birçok çekirge türlerinin yumurtalarında predatör olarak yaşar. Ancak
Greathead (1963)'in bildirdiğine göre çekirge yumurtalarında bulunan
Bombyliidae larvalarının predatörlük durumları şüpheli olup bunlar esas
itibariyle Hymenoptera, Coleoptera, Lepidoptera ve Diptera türlerinin
larva veya pupalarında parazit olarak yaşar.çok çekirge sürülerinin bulunduğu yerlerde bol olarak rastlanmaktadır. Sphex türleri kendilerine uygun büyüklükteki çekirgelerin ergin veya nirnflerine saldırarak önce onu sokup paraliz haline getirip vücudundan bir yeri yiyerek delik açar ve sonra onu kazdığı toprak içindeki yuvasına sokar. Daha sonra çekirge vücudu üzerine yumurta bırakarak dışarı çıkar ve deliğin ağzını kapar. Yumurtadan çıkan arı larvası ölü olan çekirgenin vücudunu yiyerek gelişir. Daha sonra aynı yerde pupa olarak ergin meydana gelir. Her ne kadar bazı Sphecidae türleri bu hususta çok aktif görünmekte iseler de bunların bu husustaki faaliyetlerinin değeri kesin olarak bilinmemektedir.
Diptera takımından Asilidae familyasına bağlı bazı türlerinin Çekirgelerin ergin veya nimflerini avlayarak beslendikleri bilinmektedir. Sphex türlerinde olduğu gibi bunların da çekirge populasyonlarmı azaltmadaki rolleri iyi bilinmemektedir.
2. Parazitler
Yumurta parazitleri : Bunlar başlıca Hymenoptera takımına bağlı olan Scelionidae ve Encyrtidae familyaları ile ilgilidir. Ancak bu hususta yurdumuzda yapılmış bir çalışma yoktur. Diğer ülkelerde yumurta parazitleri üzerinde bazı çalışmalar varsa da bunlar yeterli bilgi vermekten uzaktır.
Nimf ve ergin parazitleri : Bunlar daha çok Diptera takımına bağlı Tachinidae, Calliphoridae ve Nemestrinidae familyalarına bağlı türlerdir. Bu familyalardan sonuncusu ile ilgili türler yurdumuzda saptanamamıştır. Buna karşılık Calliphoridae familyasından, çekirgelerin nimf ve erginlerinde parazit olarak yaşayan en önemli türler olan Blaesoxipha lineata Fail. ile B. filipjevi Rond. yurdumuzda da bulunmaktadır. Bunlara ait ergin dişi bireyler, yürüyen veya duran çekirgelerin (nimf veya ergin) üzerine canlı larvalarını bırakır. Bunlar çekirgenin vücudu içine segment aralıklarından girer. Buradan daha sonra vücut boşluğu içine geçerek orada kan veya yağ dokularıyla beslenmeye başlar. Bir çekirge vücudu içinde birden fazla larva bulunabilir. Larvalar gelişmelerini tamamladıktan sonra çekirge vücudunu terkederek toprak içine geçer ve orada pupa olur. Bazı hallerde bu türler oldukça yüksek oranda olmak üzere çekirgeleri parazitler. Parazit çekirge vücudunu terkettikten sonra çekirge ölür veya ölmese de yumurta verimi büyük oranda azalır. Erkek bireylerde ise dölleme kabiliyeti azalır.
Tachinidae familyasına bağlı birçok türün de çekirgeleri paraziti edikleri bilinmektedir. Örneğin Acemyia acuticornis Meig,. Gymnosoma rotundatum L. gibi türler bu arada sayılabilir. Bu türler yurdumuzda da bulunmakta olup 2. tür daha çok Pentatomidae türlerini parazitler.
3. Hastalık etmenleri
Çekirgelerde hastalık yapan başlıca etmenler bazı fungus ve bakteri' türleridir. Funguslardan en önemlisi Empusa grylli Fres.'dir. Özellikle Calliptamus italicus bu hastalık etmenine karşı çok hassastır. Ancak hastalık nemli ve sıcak havalarda etkili olabilmektedir. Aksi halde normal havalarda bu hastalık az etkili olur.
Bakterilerden Coccobacîllus acridiorutri'un eskidenberi çekirgeleri hastalandırdığı bilinmektedir. Hatta bu sebepten birçok ülkelerde çekirgelere karşı kullanılmak üzere birçok denemeler yapılmıştır. Ancak bu denemelerden başarılı sonuçlar alınamamıştır. Gerçekte bu bakteri türü çekirgelerde normal koşullarda simbiyoz olarajc birlikte yaşar. Fakat ancak alçak sıcaklık dereceleri ile yüksek rutubet koşullarında çekirge vücudu içinde patojen hale geçerek onu öldürür
Kaynak: Türkiye Entomolojisi - Prof Dr. Niyazi LODOS