Tweet
(Gryllotalpa gryllotalpa)L.
(Şekil 47)
Sinonim : G. vulgaris Latr.
Türkçe isini : Danaburnu
Taksonomik not : Son yıllarda yapılan araştırmalar bu türün farklı kromozomlara sahip olan birçok populasyondan, dolayısıyla birçok sibling türlerden meydana geldiğini ortaya koymuş bulunmaktadır (White, 1973). Bu sebeble yurdumuzun büyük bir alanında yayılmış olan popu-lasyonların dikkatle incelenmesi gerekir. Özellikte bu populasyonlar ara*sında ekolojik ve davranışlar bakımından da farklılıklar olup olmadık*ları üzerinde de durulması çok faydalıdır.
Tanımı : Genel rengi gri kahve veya koyu kahverengi, fakat vücu*dun alt tarafı sarımsı renktedir. Pronotum yumurta şeklinde, büyük ve iyi gelişmiştir. Ön tibia'lar 4 adet kazmaya elverişli dikenlerle donanmış*tır. Arka tibia'larm iç~üst kısmında az veya çok belirli aralıklarla sırala-r nan 4 veya 5 adet diş veya diken bulunur. Tegmina belirli ve koyu kahve-renkte enine damarlarla teçhiz edilmiştir. Dişilerde tegmina'nın arka kaidesinde birbirine hemen hemen paralel olan damarlar bulunur. Arka kanatlar tegmina'dan uzun olup istirahat halinde geride kuyruk şeklinde uzanır. Vücut uzunluğu genellikle 35-50 mm arasında değişir. Bazan daha büyük boyda olan bireylere de tesadüf edilebilir.
Yumurtaları 2,5-3,0 mm boyda oval şekilde olup önceleri sarımsı olan renk sonradan koyulaşır. Nimfleri kanat ve büyüklük hariç erginlere çok benzer.
Yayılışı : Avrupa'nın büyük bir kısmı, K. Afrika, Somali, Habe*şistan, israil, Suriye, Irak, tran, Lübnan, Kıbrıs, Rusya, Afganistan, Pa*kistan, Türkiye. Halen K-Amerika'ya da girmiştir.
Zararı ve konukçuları : Pamuk, Çay, Şeker Pancan, Çim, Patates, Çeltik, Havuç, Tütün, Cucurbitaceae bitki türleri, Turunçgiller, Zey*tin, Asma, çeşitli sebzeler, fideler vs. zarar yaptığı başlıca bitkilerdir. Omnivor bir türdür. Toprak içinde yaşayan bazı böcekler ve solucanla*rı yerse de çeşitli bitkilerin kök ve yumrularında da zarar yapar. Ergin ve nimfleri toprak içinde galeri açarken tesadüf ettikleri bitkilerin kök*lerini de keser, yumruları oyarlar. Bu şekilde yaptığı zarar küçümsenme*yecek kadar fazladır. Zararı ilkbaharda havaların ısmmasıyla birlikte başlar ve Temmuz sonuna kadar devam eder.
Biyolojisi ve davranışları : Ergin ve nimfleri toprak altında ga*leriler açarlar. Ayrıca toprak içinde dişiler çiftleşme veya yumurta bırak*ma odacığı yaparlar. Galeriler toprak içinde genel olarak 10-20 cm de*rinliktedir. Ancak bu derinlik topraktaki rutubetle ilgilidir. Fazla rutu*betli yerlerde galeri ve odacıklar da toprak yüzeyine yakm bulunur. Toprak yüzü kurudukça bunlar da daha derine inerler. Kurak yerlerde bu derinlik 35 cm hatta daha da derin olabilir. Böylece Danaburunları-nm rutubeti sevdikleri ve kuraklığa karşı hassas olduklan anlaşılmış olmak*tadır. Genel olarak çok kumlu-killi, hümüslü ve hafif topraklan severler.
Bu böceğin hayatının büyük bir kısmı toprak içinde geçer. Geceleri toprak yüzüne çıkarak faaliyette bulunurlar. Geceleri ışığa bol olarak ge*lirler. Dişiler çiftleştikten sonra yumurtalarını toprak içindeki odacıklar veya yuvaları içine toplu olarak bırakırlar. Bir dişi bir defada 100-300 kadar yumurta bırakır ve yumurtlamasını 2-3 defada tamamlar. Böyle*ce bir dişi hayatı boyunca toplam olarak 300-600 arasında yumurta bıra*kır. Dişiler yumurtalarım Batı Anadolu'da Mayıs başlarında, Orta Ana*dolu'da ise Haziran başlarında bırakır. Yumurtalar ısı ve rutubet şartla*rına göre 10-20 gün içinde açılır ve genel olarak nimfler Batı Anadolu'*da Mayis-Haziran, Orta Anadolu'da ise Haziran-Temmuz aylarında görülürler. Dişiler yumurta bıraktıktan sonra onlara, hatta inficar ettikten sonra da ilk dönemdeki nimflere bekçilik ederler. Nimfleri ilk dönemden sonra dağılırlar. Kışı toprak içinde iki veya üçüncü nimf döneminde ge*çirir. 5 nimf dönemi geçirdikten sonra ergin olurlar. Baharda havaların ısınması ile birlikte nimfler tekrar faaliyete geçerek Temmuz, hatta Ağus-tos'a kadar gelişmelerine devam ederler. Bu zaman sonunda da erginler meydana gelir. Yaz sonu ve sonbaharda meydana gelen erginler kışı toprak içinde açtıkları galeriler içinde geçirirler. Bunlar ertesi baharda çift*leşerek dişiler yumurtalarını bırakırlar. Böylece bir neslin tamamlanması için iki yıla yakın bir zaman ister. Bu sebeple kışın kazılan bahçelerde ergin ve nimfler birlikte görülürler. Erginlerin ömrü 6 ay ile 2 yıl arasında değişir.
Daha sıcak olan bölgelerde, özellikle yurdumuzun güney kesimle*rinde yılda bir nesil verir. Buralarda dişiler baharda erkenden çıkarak çiftleşirler ve yumurtalarını toprak içindeki odacıklarına bırakırlar. Çı*kan nimfler yaz sonuna kadar gelişmelerini tamamlayarak ergin hale ge*çerler. Yaz sonunda ve sonbaharda ergin hale geçen böcekler kışı bu hal*de geçirirler ve ertesi ilkbaharda çiftleşerek yumurtalarını bırakırlar.
Danaburunlarmda bazan kannibalizm görülür. Dişiler ekseriya çiftleş*tikten sonra erkeği yer. Bazan predatör olarak faaliyette bulunurlar. Bu takdirde çok defa solucanlar veya toprak içindeki böcek larvalarını yer-Jer.
Savaşı : Küçük bahçelerde su bol olduğu takdirde, bahçeye su salı-iursa ergin ve nimfler galerilerinden dışarı çıkarlar. Bunlar toplanarak türlü yollarla yok edilirler.
Danaburunlan kışı gübreli olan yerlerde geçirmeyi severler. Bu se*beple bahçelerin belirli yerlerine yaz sonuna doğru öbek öbek gübre ko*nur ve bunlar kış sonunda elden geçirilirse buralarda toplanmış olan Danaburunlan yok edilerek etkili bir şekilde zararları önlenmiş olur.
Ergin Danaburunlan yazın geceleri adi elektrik ışığına bol olarak gelirler. Gelen bu erginler toplanarak imha edilmelidirler.
Toprağı iyi olarak ve samanında işlemek suretiyle yuvalarında bulu-> nan ergin, nimf ve yumurtalardan büyük bir kısmını yok etmek mümkün*dür.
Bütün bunlara rağmen Danaburnu zararını yapmakta devam ediyor*sa, özellikle geniş alanlarda zararlı ise o takdirde ilaçlı savaşa başvuru*labilir, Bu halde Danaburunlanna karşı genellikle zehirli yemler kulla*nılır. Bunun için % 2,6 gamma BHC ihtiva eden bir preparattan 4-6 kg 100 kg kepeğe karıştırılıp buna 1,5-2 litre su ilave edilerek nemlendirmek suretiyle hazırlanan zehirli yem, akşam üzeri zarar gören yerlere dekara 6-7 kg oranında atılırsa iyi sonuç alınır.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS
(Şekil 47)
Sinonim : G. vulgaris Latr.
Türkçe isini : Danaburnu
Taksonomik not : Son yıllarda yapılan araştırmalar bu türün farklı kromozomlara sahip olan birçok populasyondan, dolayısıyla birçok sibling türlerden meydana geldiğini ortaya koymuş bulunmaktadır (White, 1973). Bu sebeble yurdumuzun büyük bir alanında yayılmış olan popu-lasyonların dikkatle incelenmesi gerekir. Özellikte bu populasyonlar ara*sında ekolojik ve davranışlar bakımından da farklılıklar olup olmadık*ları üzerinde de durulması çok faydalıdır.
Tanımı : Genel rengi gri kahve veya koyu kahverengi, fakat vücu*dun alt tarafı sarımsı renktedir. Pronotum yumurta şeklinde, büyük ve iyi gelişmiştir. Ön tibia'lar 4 adet kazmaya elverişli dikenlerle donanmış*tır. Arka tibia'larm iç~üst kısmında az veya çok belirli aralıklarla sırala-r nan 4 veya 5 adet diş veya diken bulunur. Tegmina belirli ve koyu kahve-renkte enine damarlarla teçhiz edilmiştir. Dişilerde tegmina'nın arka kaidesinde birbirine hemen hemen paralel olan damarlar bulunur. Arka kanatlar tegmina'dan uzun olup istirahat halinde geride kuyruk şeklinde uzanır. Vücut uzunluğu genellikle 35-50 mm arasında değişir. Bazan daha büyük boyda olan bireylere de tesadüf edilebilir.
Yumurtaları 2,5-3,0 mm boyda oval şekilde olup önceleri sarımsı olan renk sonradan koyulaşır. Nimfleri kanat ve büyüklük hariç erginlere çok benzer.
Yayılışı : Avrupa'nın büyük bir kısmı, K. Afrika, Somali, Habe*şistan, israil, Suriye, Irak, tran, Lübnan, Kıbrıs, Rusya, Afganistan, Pa*kistan, Türkiye. Halen K-Amerika'ya da girmiştir.
Zararı ve konukçuları : Pamuk, Çay, Şeker Pancan, Çim, Patates, Çeltik, Havuç, Tütün, Cucurbitaceae bitki türleri, Turunçgiller, Zey*tin, Asma, çeşitli sebzeler, fideler vs. zarar yaptığı başlıca bitkilerdir. Omnivor bir türdür. Toprak içinde yaşayan bazı böcekler ve solucanla*rı yerse de çeşitli bitkilerin kök ve yumrularında da zarar yapar. Ergin ve nimfleri toprak içinde galeri açarken tesadüf ettikleri bitkilerin kök*lerini de keser, yumruları oyarlar. Bu şekilde yaptığı zarar küçümsenme*yecek kadar fazladır. Zararı ilkbaharda havaların ısmmasıyla birlikte başlar ve Temmuz sonuna kadar devam eder.
Biyolojisi ve davranışları : Ergin ve nimfleri toprak altında ga*leriler açarlar. Ayrıca toprak içinde dişiler çiftleşme veya yumurta bırak*ma odacığı yaparlar. Galeriler toprak içinde genel olarak 10-20 cm de*rinliktedir. Ancak bu derinlik topraktaki rutubetle ilgilidir. Fazla rutu*betli yerlerde galeri ve odacıklar da toprak yüzeyine yakm bulunur. Toprak yüzü kurudukça bunlar da daha derine inerler. Kurak yerlerde bu derinlik 35 cm hatta daha da derin olabilir. Böylece Danaburunları-nm rutubeti sevdikleri ve kuraklığa karşı hassas olduklan anlaşılmış olmak*tadır. Genel olarak çok kumlu-killi, hümüslü ve hafif topraklan severler.
Bu böceğin hayatının büyük bir kısmı toprak içinde geçer. Geceleri toprak yüzüne çıkarak faaliyette bulunurlar. Geceleri ışığa bol olarak ge*lirler. Dişiler çiftleştikten sonra yumurtalarını toprak içindeki odacıklar veya yuvaları içine toplu olarak bırakırlar. Bir dişi bir defada 100-300 kadar yumurta bırakır ve yumurtlamasını 2-3 defada tamamlar. Böyle*ce bir dişi hayatı boyunca toplam olarak 300-600 arasında yumurta bıra*kır. Dişiler yumurtalarım Batı Anadolu'da Mayıs başlarında, Orta Ana*dolu'da ise Haziran başlarında bırakır. Yumurtalar ısı ve rutubet şartla*rına göre 10-20 gün içinde açılır ve genel olarak nimfler Batı Anadolu'*da Mayis-Haziran, Orta Anadolu'da ise Haziran-Temmuz aylarında görülürler. Dişiler yumurta bıraktıktan sonra onlara, hatta inficar ettikten sonra da ilk dönemdeki nimflere bekçilik ederler. Nimfleri ilk dönemden sonra dağılırlar. Kışı toprak içinde iki veya üçüncü nimf döneminde ge*çirir. 5 nimf dönemi geçirdikten sonra ergin olurlar. Baharda havaların ısınması ile birlikte nimfler tekrar faaliyete geçerek Temmuz, hatta Ağus-tos'a kadar gelişmelerine devam ederler. Bu zaman sonunda da erginler meydana gelir. Yaz sonu ve sonbaharda meydana gelen erginler kışı toprak içinde açtıkları galeriler içinde geçirirler. Bunlar ertesi baharda çift*leşerek dişiler yumurtalarını bırakırlar. Böylece bir neslin tamamlanması için iki yıla yakın bir zaman ister. Bu sebeple kışın kazılan bahçelerde ergin ve nimfler birlikte görülürler. Erginlerin ömrü 6 ay ile 2 yıl arasında değişir.
Daha sıcak olan bölgelerde, özellikle yurdumuzun güney kesimle*rinde yılda bir nesil verir. Buralarda dişiler baharda erkenden çıkarak çiftleşirler ve yumurtalarını toprak içindeki odacıklarına bırakırlar. Çı*kan nimfler yaz sonuna kadar gelişmelerini tamamlayarak ergin hale ge*çerler. Yaz sonunda ve sonbaharda ergin hale geçen böcekler kışı bu hal*de geçirirler ve ertesi ilkbaharda çiftleşerek yumurtalarını bırakırlar.
Danaburunlarmda bazan kannibalizm görülür. Dişiler ekseriya çiftleş*tikten sonra erkeği yer. Bazan predatör olarak faaliyette bulunurlar. Bu takdirde çok defa solucanlar veya toprak içindeki böcek larvalarını yer-Jer.
Savaşı : Küçük bahçelerde su bol olduğu takdirde, bahçeye su salı-iursa ergin ve nimfler galerilerinden dışarı çıkarlar. Bunlar toplanarak türlü yollarla yok edilirler.
Danaburunlan kışı gübreli olan yerlerde geçirmeyi severler. Bu se*beple bahçelerin belirli yerlerine yaz sonuna doğru öbek öbek gübre ko*nur ve bunlar kış sonunda elden geçirilirse buralarda toplanmış olan Danaburunlan yok edilerek etkili bir şekilde zararları önlenmiş olur.
Ergin Danaburunlan yazın geceleri adi elektrik ışığına bol olarak gelirler. Gelen bu erginler toplanarak imha edilmelidirler.
Toprağı iyi olarak ve samanında işlemek suretiyle yuvalarında bulu-> nan ergin, nimf ve yumurtalardan büyük bir kısmını yok etmek mümkün*dür.
Bütün bunlara rağmen Danaburnu zararını yapmakta devam ediyor*sa, özellikle geniş alanlarda zararlı ise o takdirde ilaçlı savaşa başvuru*labilir, Bu halde Danaburunlanna karşı genellikle zehirli yemler kulla*nılır. Bunun için % 2,6 gamma BHC ihtiva eden bir preparattan 4-6 kg 100 kg kepeğe karıştırılıp buna 1,5-2 litre su ilave edilerek nemlendirmek suretiyle hazırlanan zehirli yem, akşam üzeri zarar gören yerlere dekara 6-7 kg oranında atılırsa iyi sonuç alınır.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS