Duyuru

**Fitopatolog** · 12.03.09, 19:32

Cevap: Schistocerca gregaria

Zarar verdiği bitkiler s Çöl Çekirgesi önüne gelen hemen hemen her türlü bitkiye saldırarak yer. Bazı "bitkilerin yapraklarım, bazılarının çiçek ve meyvelerini tercih edebilir. Bazen de bitkinin bütün aksamını aynı iştahla yiyebilir. Bazı hallerde ağaç kabuklarını, yedikleri dahi görülür. Bu çekirge türünün saldırdığı bitkiler,'kondukları yerde bulunan mevcut bitki türlerine göre değişir. Bir yere konduğu zaman yediği bir bitkiyi, diğer konduğu yerde yemeyebilir. Çünkü bu ikinci konduğu yerde tercih ettiği belki de başka bir bitki türü mevcut olabilir. O bakımdan çöl çekirgesinin saldırdığı bitkileri burada teker teker saymak mümkün değildir.
Zararı : S. gregaria son derece polifag bir türdür. Özellikle gregar fazda birçok bitkilere saldırır. Para olarak çöl çekirgesinin sebep olduğu zararları bildirmek lazım gelirse şöyle rakamlar vermek mümkündür (Anonymus, 1968): 1949-1957 yılları arasında çöl çekirgesi istilasına maruz 12 memlekette, yılda ortalama 1.500.000 Sterlin ve yalnızca 1953 yılında 5.000.000 Sterlinden fazla olmak üzere ürün kaybına sebep olmuştur.
Cetvel IU'de verilen rakamlar yalnızca fikir vermek içindir. Bu çekirgelerin her birisinin hergün kendi ağırlığınca gıda yediği dikkate alınırsa ve milyarlarca çekirgeden meydana gelen bir sürüyü düşünürsek, bunların ne kadar korkunç zararlar yapabilecekleri kolayca hesab edilebilir. Burada bazı hesaplar yapmak üzere bir fikir verebilmek için yine yukarıdaki literatüre dayanarak bir miPdeki bir çekirge sürüsünde 100-200 milyon çekirge bulunduğunu ve yarım milyon çekirgenin de yaklaşık bir ton geldiğini kaydedelim.
Çöl çekirgelerinin bitkilerdeki yaprak, çiçek, meyve, tohum, sürgün yiyerek yaptığı zararlar bir tarafa, bunların sürüler halinde ağaçlara kon

dukîarı zaman büyük dallan kırdıkları, ağaçlan devirdikleri, çıkardık-lan pisliklerle bitkileri ve ürünleri kirlettiklerini de hesaba katmak gerekir. Londra, Çekirge Araştırma Merkezince 2.000 olaya göre yapılan analizler sonucunda çöl çekirgelerinin yaptığı zarar, onların gelişme dönemleri dikkate alınarak saptanmış ve zararın % 8'inin nimfler; % 69'unun cinsel erginliğe ulaşmamış ve ulaşmakta olan sürüler ve % 23'-ünün de cinsel olgunluğa ulaşmış çekirgeler tarafından yapıldığı hesab-edilmiştir. Burada % 8 olarak gösterilen nimf zarannın az olması, çoğalma alanlarının, esas ürün alanlarından uzak olmasına bağlanmıştır ki çok doğrudur.
Biyolojisi : İklim bakımından yurdumuz, çöl çekirgelerinin yayıhp çoğalmasına uygun değildir. Yurdumuza gelen çekirgeler yumurtalanm bırakır, bunlardan nimfler meydana gelerek ergin olur, ya geldikleri yere dönerler ya da savaş yapılarak öldürülürler, yahutta iklim şartlarına dayanamayarak telef olur giderler. Bu çekirgeler gerçek bir afet oldukları ve bir memleketten diğer bir memlekete göç ettikleri için milletlerarası bir problem durumundadır. Bu nedenle çöl çekirgesinin biyolojisi, bulunduğu memleketlerin entomologları tarafından yakından izlenir. Bunların nerelerde ve hangi dönemlerde bulundukları, muhtemel göç istikametleri, rüzgarın estiği yön ve hızı, diğer meteorolojik şartlar vs. gibi bilgileri her memleket diğerine ve Londra'daki merkeze günü gününe bildirmek suretiyle uluslar birbirleri ile çok iyi bir işbirliği yaparlar. Böylece herhangi bir istila vukuunda her devlet gerekli tedbîri önceden alma olanağına kavuşur. Bundan başka devletler, herhangi bir memlekette yapılan çekirge savaşı sırasında ona gerekli yardımlarda bulunurlar. Bu hususta gerekli olan ilaç, alet, teknik eleman göndermek suretiyle zararlıyı yok etme prensibine uygun olarak bizzat savaşa iştirak eder. Böylece çöl çekirgesi mümkün olduğu oranda fazla öldürülmeye çalışılır.
Uygun şartlarda yeni ergin hale gelen-bir dişi, yumurta bırakabilmek için asgari üç haftalık bir zamana ihtiyaç gösterir. Bu müddet ısı düştükçe artar. Kış aylarında ise 3-4 aya kadar çıkar. Son yıllarda yapılan araştırmalar göstermiştir ki çöl çekirgeleri parthenogenetik olarak da çoğala-bllmektedir. Bu takdirde Hymenoptera'dan ayrı olarak döllenmiş yumurtalardan yalnızca dişiler meydana gelir. Fakat döllenmemiş yumur-talardaki ölüm oranı döllenmiş yumurtalara kıyasla 3 misli daha fazla olmaktadır. Dişiler yumurtalarım toprak içine ovipozitör'ları vasıtasıyla açtıkları 8 cm derinlikteki delikler içine bırakırlar ve salgıladıkları yapışkan bir madde bu yumurtaların etrafını sararak çabucak kurur ve sertleşir. Bu madde yumurtaları birlikte tuttuğu gibi onları dış şartlardan, özellikle kuraklıktan korur. Yumurtalar toprağa bırakıldıktan sonra hava şartlarına göre değişmek üzere 10-15 gün içinde açılır. Nimflerin gelişmesi 1,5-2 ay kadar devam eder. 5 nimf dönemi geçirdikten sonra ergin hale geçerler. Yeni erginlerde önceleri thorax ve abdomen'in altı ile bacaklar ve başın ön kısmı pembe renktedir. 10-15 gün içinde bu renk yavaş yavaş esmer-leşir veya kahverengine döner. Pembe ile esmer renkte olan çekirgeler henüz cinsel olgunluğua erişmemişlerdir. Bunlar devamlı olarak ve oburca beslenmek suretiyle cinsel olgunluğa erişirler ve en çok bu devrede zararlara sebep olurlar. Bu devredeki zararları, bütün diğer gelişme ve beslenme dönemlerindeki zararın % 69'unu teşkil eder. Bu dönemlerde bulunan çekirgeler henüz daha cinsel olgunluğa erişmemişlerdir. Çekirgelerdeki renk sarımsı renge dönmeye başladığı zaman artık onların cinsel olgunluğa erişmeye başladığına işaret sayılır. Sarı renk aldıkları zaman da çiftleşerek dişiler yumurtalarım bırakmaya başlar. Böylece çekirgelerin renklerine bakmak suretiyle onların hangi dönemde oldukları tesbit edilir ve ona göre de gerekli tedbirler alınarak zararları önlenmeye çalışılır. Örneğin sarı renkte olan çekirgelerde iştah gittikçe kesilmeye başlar ve bunlar az beslenirler, zararları da çok azdır. Bu durumda olan çekirgeler zehirli yem atıldığı takdirde etkili olarak onları öldürmek mümkün olmaz. Bunlara ya kontakt etkili ilaçlar atılır veya yumurta bıraktıkları alanlar tesbit edilerek yumurtalar açıldıktan sonra gerekli ilaçlamalara geçilir.

Bu çekirgelerin yumurta bırakmaları çok ilginçtir. Yumurta bırakılacak yerlerin seçiminde bazı faktörler rol oynar. Bunda toprağın durumu, bitki örtüsü etkide bulunduğu gibi bu alanlarda diğer tür çekirgelerin bulunuşu da önemli rol oynar. Yumurta bırakma günün her saatinde olabilir, yani gece ve gündüz bu çekirgeler yumurta bırakabilir. Ancak toprağın çok sıcak ve soğuk olduğu zamanlarda yumurta bırakmazlar. Dişiler yumurtalarını çeşitli tipteki topraklara bırakabilirler. Bunda önemli olan husus, dişinin yumurta koyabilmesi için toprağın delmebi-lecek kadar yumuşak olması şartıdır. Dişi uygun bir yer bulduğunda ovipozitör'unu toprağa batırır ve orada delik açarak yumurtasını bırakır. Bu esnada dişi abdomen'ini yaklaşık iki misli kadar uzatır. Bütün bu işlem, yani uygun yer seçme, toprağı delme ve yumurta bırakma süresi bir buçuk ile iki saat arasında tamamlanır. Genellikle yumurtalar toprak içine bırakıldığı halde arizi olarak toprak yüzüne veya ağaç üstlerine de bırakıldığı görülür. Buna sebep yumurtalıklarda bulunan yumurtalar olgunlaştıktan sonra bunların en çok üç gün muhafaza edilebilmesi ve bu müddet sona erdiğinde de artık dişinin yumurtalarını rastgele yerlere bırakmasıdır. Ancak toprak yüzüne ve ağaçlara bırakılan bu gibi yumurtalar açılmazlar. Çekirge savaşında yumurta bırakılma alanları tesbit edilirken, bu gibi arizi yumurta kümelerinin bulunuş oranının bilinmesi çok önem taşır ve bunların iyi tesbiti gerekir. Bundan başka yumurta bırakılma alanlarında 1 m2'de bulunan yumurta paketi adedinin bilinmesi de lazımdır. Yumurta bırakılma alanlarının büyüklüğü değişir. Bu büyüklük birkaç m2'den başlayarak birkaç km2'ye kadar değişir. Bu yumurta bırakılma alanlarına yumurta tarlaları adı verilir.
Yumurta bırakmadan, ikinci neslin erginlerinin ilk yumurta bırakmasına kadar bir nesil için lazım gelen müddet (yumurtaların açılması + nimflerin gelişmesi + erginlerin meydana çıkışı ve yumurtlamaya başlayış için geçen zaman) yaklaşık 97 gün tutar. Erginlerin ömrü ortalama 2,5-5 ay kadar devam eder. Ancak laboratuvar şartlarında erginlerin bir yıldan daha fazla yaşadığı da görülür.
Çöl çekirgelerinin bir yılda verdiği döl sayısı iklim şartlarına göre değişir. Göç eden sürülerdeki çekirgeler geceleri bitkiler üzerinde istirahat ederler, gündüz ise fazla güneşli saatlarda toprağa inerler ve kendilerini güneş ışınlarına dik gelecek şekilde tutarlar. Göç etmede en önemli faktörler ısı ve rüzgardır. Çoğunlukla 20°C'den düşük sıcaklıklarda çekirgeler toprak yüzeyinde kalırlar. Uçuş için rüzgarın saniyede 1,5 m'den daha fazla olması gerekmektedir. Çünkü bunlar rüzgarlardan faydalanarak uçmaktadırlar.

Çöl çekirgeleri genellikle akşam üstü beslenirler. Fakat sabahları güneşin etrafı henüz daha fazla ısıtmamış olduğu saatlarda da beslendikleri görülür. Buna karşılık günün sıcak saatlerinde az beslenirler. Nimf-ler gömlek değiştirmeye yakın olan zaman ile gömlek değiştirdikten sonraki zaman kısa devrelerde beslenmeden kesilirler. îlk üç devredeki bu beslenmeme periyodu bir gün devam eder. Buna karşılık 4 ve 5. dönemlerde bu beslenmeme süresi ise 2-4 gün sürebilir. Bu durum, bunlara karşı ilaçlamada önemli bir noktadır ve yapılacak savaşta dikkate alındığı takdirde daha başarılı sonuç alınmasını sağlar.
Nimflerin yumurtadan çıktıktan sonra teşkil ettikleri sürülere çekirge kuşağı adı verilir. Bu kuşak yumurta bırakılan alanın büyüklüğü ve yumurta yoğunluğu ile ilgilidir. Bunların çekirge kuşakları birkaç metre kareden başlayarak birkaç km2'ye kadar değişir. Bunların şekilleri de çok değişir. Bu kuşaklar bazan diğerleri ile birleşerek büyür, bazan da bölünerek küçük kuşaklar haline dönüşür. Bu nedenle bir çekirge kuşağı görüldüğü zaman yakınlarında diğerlerinin de bulunması ihtimal dahilinde olduğundan savaş yapılan alanlarda bu hususun iyi şekilde incelenmesi gerekir. Çekirge kuşakları birbirleri ile birleştiklerinde meydana gelen yeni kuşakta değişik yaşta nimflerin olduğu görülür. Bununla beraber kuşaklar birbirleri ile de birleşmediği halde kuşağın kendiliğinden büyüdüğü görülür. Bu da zaman geçtikçe nimflerin büyümelerinden veya bunların dağınık şekilde hareketlerinden ileri gelir. Aynı şekilde kuşaklar, nimfler yürürken çok büyürler ve istirahat halinde de toplu olarak bulunduklarından küçülürler. Aradaki fark takriben 8 misli kadardır. Birinci dönemde bulunan nimflerin teşkil ettiği bir kuşak ile aynı sayıda olan 5. dönemdeki nimflerin meydana getirdiği kuşak arasında 20-30 misli kadar büyüklük farkı olabilir. Bu sebeple ilk devrelerde nimfler az bir sahada yoğun olarak bulundukları için bunlara karşı ilaçlı savaşta daha etkili sonuç alınır.
Bundan başka çekirge kuşaklarının belirli zaman zarfındaki hızları da çok önemlidir. Londra Çekirge Araştırma Merkezi'nce yapılan incelemelerde 1-3. dönem nimflerinin bir günde ilerledikleri mesafe 50 m ile 825 m arasında değiştiği halde 5. dönemdeki nimflerin günde ilerledikleri mesafenin 345-1650 m arasında değiştiği tesbit edilmiştir ki bu da 3. yaştan sonra nimflerle savaşın güçlüğünü ortaya koymaktadır.
Çekirge kuşaklarının gidiş istikametleri de önemli bir husustur. Genel olarak bunlar belirli bir istikamet tuttururlar ve o istikamete doğru hayatlarının sonuna kadar giderler. Bunun sebebi bu çekirgelerin bulunduğu yerdeki gıda ve rüzgarla ilgilidir. Nimfler de erginlerde olduğu gibi rüzgar istikametinde hareketlerini ayarlarlar. Bu durum yine pratik savaşta önem kazanır. Çünkü bunların geliş istikametleri tayin edilerek buraları önceden ilaçlanabilir. Ancak nimflerin bu türlü hareketleri daha düz engebesiz araziler içindir. Engebeli arazilerde dere, nehir, tepe olan yerlerde bu hareketlerde değişiklikler olması tabiidir.

Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS

**Fitopatolog** · 12.03.09, 19:34

Cevap: Schistocerca gregaria

Çekirge kuşaklarında, nimflerin yürüdüğü andaki yoğunluklar da değişir. Mesela yürüyen kuşakta genellikle nimflerin yoğunluğu önde fazla olur. Kuşağın büyüklüğüne göre bu yoğunluğun derinliği de deği- şir. Ancak kuşağın nihayetine doğru yoğunluk gittikçe azalır ve sonda ise nimfler çok seyrek bulunur. Bu durumun pratik savaşta önemi çok büyüktür. Zira çekirge kuşağının her zaman önünü bulmak ve ona göre ilaçlamayı ayarlamak gerekir.
Erginlerde hareketler nimflerden daha başkadır. Bunlarda kanatlar bulunduğundan son derece hareketli bir hal alırlar. Yapılan denemelerde çöl çekirgelerinin hiç durmadan 6-17 saat kanat çırptıkları tesbit edilmiştir ki bu kadar uzun müddete diğer hiç bir böceğin direnç göstereceği tahmin edilememektedir. Bu durum çöl çekirgelerinin havada uzun mesafeler katetmesine yardım eder. En uzun mesafelere cinsel bakımdan olgunluğa erişmemiş fertlerin eriştiği bilinmektedir. Çöl çekirgelerinin uzun mesafelere uçması için gerekli enerji, vücutlarındaki depo edilmiş yağlardan temin edilir. Bunların uçuş hızları saatte 16-19 km olarak hesabedilmiştir. Bir günde katettiği mesafe ise birkaç km'den 100 km'ye kadar değişir. Bir ayda ise toplam olarak 3500 km uçabilirler.
Genellikle güneşli olmayan havalarda uzun mesafelere uçuş 23°C'de olmaktadır. Yağmur ve bulutlar uçmayı büyük ölçüde frenleyen faktörlerdir. Güneşli zamanlarda uzun uçuşlar 14°C'nin üzerinde olmakta ve 40 °C ve daha yüksek sıcaklıklarda ise uçuş azalmakta veya durmaktadır.
Çöl çekirgeleri uçuşlarında rüzgardan büyük ölçüde istifade ederler. Buna mukabil şiddetli rüzgarlı olan havalarda uçamazlar. Bunlar genellikle sabahlan 9-10 arasında uçuşa başlarlar. Güneş battıktan 1 saat sonradan güneş doğuncaya kadar olan zamanda genellikle bitkiler üzerinde konaklarlar. Bu esnada çok defa oburca beslenirler. Güneş doğduktan yarım saat sonra bitkiler üzerinde hareket etmeye başlarlar, rahatsız edi-lirlerse sıçrar ve kısa mesafeye uçarlar. 2 saat sonra ise vücutlarını güneş ışınlarına dik vererek ısınırlar, bazıları oraya buraya uçuşurlar.
Soliter fazdaki çekirgeler uzun mesafelere uçmaz. Bunlar rahatsız edilirlerse alçaktan olmak üzere uçarlar ve kısa mesafede tekrar konarlar. Bazan rüzgar yardımı ile uzun mesafeye uçsa da neticede birkaç yüz metreden ileriye gidemezler.

Çöl çekirgelerinin yurdumuza yaptığı akınlardan tesbit edilebilenleri |
1865, 1878, 1890, 1902, 1915, 1928, 1930-1931, 1945, 1953, 1958, 1959,
___ 1960, ve 1962 yıllarındadır. Bu istilalardan 1915 yılından öncekiler hakkında yeterli bilgiye maalesef sahip değiliz. 1915'de vuku bulan istilada
sürüler Gaziantep, Diyarbakır ve Sivas'a kadar bütün Güney Doğu Ana
dolu'yu kaplamıştır. 1930 yılında sürüler Nisan ayında yurdumuza gelerek Hatay, Adana, Mersin, Urfa, Gaziantep, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Hakkari, Van, Maraş, Malatya, Muş, Siirt ve Kayseri'ye kadar yurdumuzu istila etmiş, Nisan ve Mayıs aylarında yumurtlayarak Haziran ayında da ergin hale geçmişlerdir. 1945 istilasında yurdumuza Mayıs ayı başlarında gelen sürüler Adana, Gaziantep, Muğla, Mardin, Diyarbakır, Maraş ve Siirt'e kadar nisbeten küçük alanı kaplamış tir. Daha sonra 1953 yılında Mayıs'm ilk haftası, 1958'de Nisan ve Mayıs aylarında, 1959'da Nisan sonlarında, 1960'da Nisan ayının ilk hafta
sı sonunda ve nihayet son olarak 1962, yılının Mayıs başlarında yurdu
muzu istila eden çekirge sürüleri Güney Doğu Anadolu bölgemizde de
ğişik alanlarda oldukça önemli zararlara sebep olmuşlardır. Şekil 52 genel olarak yurdumuzda çöl çekirgesi istilasına maruz kalan alanları göstermektedir. 'Acaba çöl çekirgeleri Afrika ve Kızıl Deniz'in iki tarafında veya diğeresas çoğalma merkezlerinde nasıl çoğalıyorlar? Bunların epidemileri, nasıl
meydana geliyor? şeklinde sorular akla gelebilir. Schmutterer (1969) bu
nu kısaca şu şekilde izah etmektedir; şimdiye kadar Kızıl Deniz'in iki ;
tarafındaki çoğalma alanlarında yapılan gözlemlere göre, bu çekirgele
rin kış sezonunda geniş alanlarda, çok ve uzun müddet yağan yağmur
ları takiben epidemi haline geçtiğini göstermektedir. Bu alanlardaki vadi
lerde solitar fazda ve az miktarda olan erginler, bu bölgede yetişen, özel
likle koyu renkli bitkilerle beslenirler. Uzun zaman ve çok miktarda ya
ğan kış yağmurları, solitar fazdaki dişilerin çok daha tazla yumurta bı
rakmasına sebep olduğu gibi yumurta ve nimflerde meydana gelen tabii
ölümleri de büyük ölçüde azaltır. Böylece ikinci bir nesil daha meydana
gelir. Bu neslin nimfleri kumsal vadilerde yetişen sık bitkilerle oburca
beslenirler. Böylece bunlar büyük populasyonlar meydana getirdiklerin
de tamamıyla gregar faza geçerek büyük kuşaklar veya sürüler meydana
getirirlet. Bunlar yürüyerek yiyecek bulmak üzere epidemi alanlarını
terkederler. Gregar fazdaki ikinci nesil nimfleri Nisan'da ergin hale ge
çerler. Daha sonra bunlar muhtelif büyüklükte olan sürüler halinde
Sudan'a ve diğer ülkelere uçarak giderler.Çöl çekirgeleri yurdumuza ulaştıklarında genellikle cinsel olgunluğa erişmiş olduklarından pek az zarar yaparak yumurtalarını bırakmaya başlarlar. Bunlarla savaş genellikle nimflerine karşı yapıldığı halde} son yıllarda olgun çekirgelere karşı da ilaçlı savaşın yapıldığı malumdur.Bununla beraber genel kaide olarak yurdumuza giren çöl çekirgeleri adım adım takip edilerek bunların hangi dönemde oldukları, sürülerin yurdumuza giriş yerleri, uçuş istikametleri, konakladıkları ve yumurta bır»i-__ tıkları alanlar dikkatle izlenir. Bu iş teknik elemanlarca günü gününe tesbit edilir. Yumurta bıraktığı alanlardaki sıcaklık ve rutubet dereceleri kaydedilir ve elde edilen bilgiler en seri şekilde ilgili makamlara ulaştırılarak değerlendirilir, buna göre de gerekli tedbirler alınır.
Doğal düşmanları s Bugün büyük paralar sarfetmek suretiyle çöl çekirgelerine karşı masraflı da olsa ilaçlı savaş başarı ile yürütülmektedir. ?laçlı savaşın bu böceğe karşı yapılması zorunluluğu vardır. Aksi halde doğal düşmanlarla karşı karşıya bırakıp da yok etmeyi düşünecek olursak, uzun müddet hiçbir ürün almamız mümkün olmaz. Gerçi, S. gregaria'ya. karşı ilaçların kullanılmadığı devirlerde, doğa! düşmanları onların populasyonlarını azaltıyorlardı. Ancak, bunun için uzun zaman geçmesi gerekmekte idi. Bununla bferaber çöl çekirgelerinin yurdumuzdaki doğal düşmanlarını da bilmek gerekir.Yurdumuzda çöl çekirgesinin bilinen paraziti Blaesoxipha filipjevi (Dip-tera: Calliphoridae)'dır. Bu parazitin dişisi canlı larva doğurur ve çöl çekirgesi uçarken ona saldırarak larvasım ekseriya çekirgenin kanadımn kaidesine yakın bir yere bırakır. Larva kanadın dibinden deriyi delerek çekirgenin vücudu içine girip onun iç organlarını yiyerek gelişir. Gelişmesini tamamlayan larva çekirgeyi terkederek toprak içinde pupa haline geçer. Terkedilmiş olan çekirge de çok geçmeden ölür. Fakat bu parazitin daha çok zayıf çekirgelere saldırdığı söylenmektedir.Yurdumuzun bu parazitten başka çöl çekirgelerinin önemli bir pre-datörü olarak bilinen leylekler de çöl çekirgesinin yurdumuza akın yaptığı zamanlar yurdumuza gelmiş bulunurlar. Leylekler çekirgeleri, özellikle çöl çekirgelerini büyük iştahla yemektedirler. Ancak büyük alanlarda milyonlarca miktarda olan çekirgeleri azaltmada leyleklerin önemli rolü olacağı düşünülemez.Çöl çekirgelerinin bu sayılan doğal düşmanlarından başka muhtelif ülkelerde çeşitli hayvan grupları ile bakteri ve funguslardan birçok doğal düşmanı bulunmaktadır. Fakat bunların faaliyetleri çok defa yeterli olmamakta ve bu zararlı da zaman zaman çoğalarak iklim şartlarının yardımı ile büyük salgınlar yapma olanaklarına kavuşmaktadır.
Savaşı : Çöl çekirgesine karşı savaşta bugün kullanılan modern insektisidlerin piyasaya çıkmasından önce onlara karşı savaşta çeşitli metotlar kullanılmakta idi. Mesela çekirgelerin yumurta bıraktığı alanların sürülmesi bugün dahi birçok yerlerde öğütlenebilen etkili bir metotdur. Buna karşılık ötedenberi uzun yıllar başarı ile kullanılmış olan çinko tuzak metodu, fazla zaman ve emek istediği için 1953 yılından itibaren terk- edilmiştir. Son olarak 1945 yılında kullanılan bu metottan burada kısaca bahsetmek faydalı olacaktır. Bu metotta başlıca çinko levhalar kullam- lir ve hendekler kazılır. Nimfler yeni çıkmaya başlar başlamaz kuşak teşkil ederek gidiş istikametlerinin önlerine düz çinko levhalar yan yana getirilerek dik bir duvar çekilir. Bu duvar kuşağın büyüklüğüne göre kilometrelerce uzun olabilir. Herbir çinko levhanın uzunluğu 1-2 m, genişliği ise 33 cm'dir. Bunlar kazıklar yardımı ile sağlam şekilde toprağa dik gelecek şekilde yerleştirilir. Bu çinko duvarın önüne 1-1,5 m derinlikte, 1-1,5 m ende ve 2-4 veya 6 m uzunluğunda hendekler kazılır. Hendekler arasında 20-25 cm mesafe bırakılır. Kuşağın gidiş istikameti önüne dikilen çinko duvara çarpan nimfler hendeklerin içine düşerek birbirleri üzerine yığılırlar, çıkamazlar ve ölürler. Daha sonra bunlar, üzerleri örtülerek gömülür veya üzerlerine gaz dökülerek yakılırlar. Bu metotla 1945 çöl çekirgesi salgınında 37.000 çinko levha kullanılmıştır (Balamir, 1973).
Yine 1915 yılı salgınında çekirge sürülerinin önüne çarşaflar tutularak toplanan çekirgelerin imha edildiğini burada belirtmek gerekir.
Bugün çöl çekirgelerine karşı kullanılan en etkili savaş metodu kimyasal savaştır. Bunun için kullanılan insektisidler zehirli yem, toz ilaçlar ve püskürtme ilaçları olarak üç şekilde uygulanmaktadır
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS

**Fitopatolog** · 12.03.09, 19:39

Cevap: Schistocerca gregaria

Zehirli yem : Bunun için uygulanan insektisid gamma BHC olup gerekli yem olarak da kepek kullanılır. % 2,6 gamma BHC ihtiva eden toz ilaçtan 100 kg kepeğe 5 kg hesabı ile alınıp sert bir zemin üzerinde .15 dakika kadar karıştırılarak zehirli yem hazırlanmış olur. Bu yem mümkün olduğu oranda ilk dönem nimfl erine atılır. Bunun için daha Önceden hazırlanan yem, yumurta bırakılan alanların iyice ve devamlı şekilde incelenmesi ile nimfler çıkar çıkmaz onların bulunduğu yerlere elle tohum serper gibi muntazam şekilde atılır. İlaçlı kepeği yiyen nimfler kısa zamanda ölürler. Burada dönüme atılacak yem miktarının da önemi büyüktür. Nimfler eğer toplu olarak bulunuyorlar ve dinlenme anında iseler dönüme 7-7,5 kg veya yürüyüş halinde iseler 5-15 kg hesabı ile atılır. İstirahat halinde olan ergin çekirgelere karşı da zehirli yem ullanmak mümkündür. Bunlara özellikle sabahın çok erken saatlerinde olmak üzere dönüme 15-20 kg gelecek şekilde zehirli yem atmak gerekir. Zehirli yemlerin 5. dönemin son 2-3. günlerinde olan nimflerle gömlek değiştirme anında olanlara etkisinin az olduğunu hatırlatmak gerekir. Zira bu dönemlerde bulunan çekirgeler beslenmezler. Zehirli yemler özellikle çıplak ve bitki örtüsü az olan alanlarda daha fazla etkilidir. Zehirli yem kullanılmasının bazı avantaj ve sakıncaları bulunmaktadır. Avantajları, bunları atmak için özel makina ve aletlere ihtiyaç göstermemesi, uzak yerlere bilgisiz melelerle dahi taşınabilmesi , nispeten alçak dozlarda kullanıldığı için insan ve hayvanlara zehirlilik etkisinin az olması ve özellikle dağınık halde olan küçük sürüler için daha elverişli olarak kullanılmaşıdır. Sakıncaları olarak da kepek gibi önemli bir hayvan yeminin bu iş için kullanılması, taşınması ve muhafazası için büyük yer ve fazla vasıtaya ihtiyaç göstermesi, fazla işçilik istemesi ve zahmetli olması gibi hususları saymak mümkündür. Bu metotla 1953 yılı mücadele kampanyasında 762, 1958 yılında da 2.269 ton olmak üzere kepek kullanılmış (Balamir, 1973), fakat ondan sonraki salgınlarda zehirli yemle yapılan savaşason verilmiş ve özellikle toz BHC'li ilaçlamalar onun yerini almıştır.
Doğrudan doğruya ilaçla yapılan savaşta en etkili ilaç gamma BHC- dir. Bu ilacın tozlama ve püskürtme olarak yerine göre her ikisi de kullanıîabilir. Ancak sürülerin bulunduğu yerlerde suyun güç bulunması, tasınmasının ve hazırlanmasının zahmetli oluşu gibi nedenlerle toz halinde ki ilaçlama daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunun için % 2,6 veya % 6,5 gamma BHC'li ilaçlar ergin ve nimflere karşı kullanılacağına göre dekara atılacak miktarları mütehassıslar duruma göre ayarlarlar.
Ergin çekirgeler cinsel olgunluğa erişmeden Önce, özellikle pembe ve ve kahve renkli hatta sarı renkli dönemlerinde, bunlarla daha yumurtlamaya başlamadan önce ilaç atmak suretiyle savaş yapmak mümkündür. Böylece çekirgelerin etrafı bulaştırmaları ve zararları da önlenmiş olur. Toz ilaçlar küçük ve dağınık sürülere karşı ve engebeli arazilerde yerine göre motorlu tozlama aletleri, sırt ve göğüs körükleri kullanılarak oturmuş sürüler üzerine atılır. Geniş alanlarda, engebesiz arazide ise büyük oturmuş sürülere uçakla tozlama yapılır. Uçaklarla yapılan ilaçlamalar uçmakta olan sürülerin geliş istikametleri önüne, hatta gerekirse sürülerin içine dahi girilerek yapılabilir. Bu türlü ilaçlamalar çöl çekirgelerine karşı çeşitli ülkelerde kullanılarak başarılı sonuçlar alınmıştır. Burada dikkat edilecek bir husus da taşınmasının daha kolay ve ekonomik olması nedeniyle % 6,5 gamma BHC kapsayanlar diğerine tercih edilebilir. Oturmuş olan sürülere karşı akşam üstü karanlık basmadan veya sabahın çok erken saatlerinde olmak üzere ilaçlamaların yapılması gerekir. Bunun için oturmuş sürülerin bulundukları yerler kırmızı renkli flamalarla işaretlenir ve ona göre savaş uygulanır.
Nimflere karşı yapılan savaş, ergin çekirgelerin yumurtlamalarına mani olunamadığı alanlarda uygulanır. Bunun için yumurta bırakılan alanlar dikkatli olarak tespit edilerek işaretlenir ve bunlar krokilere geçirilir veya haritaları yapılır. Bu alanlar teknik elemanlar tarafından devamlı şekilde dikkatle kontrol edilerek yumurtalar açılır açılmaz ve ilk nimfler görülür görülmez gerekli faaliyetlere geçilir. Nimflere karşı yapılan ilaçlamalarda erginlerde olduğu gibi çeşitli alet ve makinalar kullanılır. Genç nimflere karşı uçakla yapılan savaş, hava durumu uygun olduğu takdirde günün her saatinde yapılabilirse de en uygun saatler sabahleyin olmak üzere en fazla 11.00'e kadar ve öğleden sonra 15.00 veya 16.00'-dan sonraki saatlerdir. Burada dikkat edilecek bîr husus da mümkün olduğu kadar nimfler yaşlanmadan savaşın bitirilmesidir. Aksi halde 4 ve 5; dönemlerde bulunan nimflere karşı erginlerde olduğu gibi yüksek dozlu ilaçlar kullanmak gerekir ki bu da daha pahalıya mal olur.

Su bulunan yerlerde ergin ve nimflere karşı yine % 6,5 gamma BHC'li ilaçların su ile karışabilenleri tercih edilir. Su ile atılan ilaç çekirge vücuduna daha iyi nüfuz ettiği için daha etkili olur.

Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS

Duyuru

Schistocerca gregaria

Schistocerca gregaria

Comment

Comment

Comment