Tweet
Alttakun : BLATTARİA
Kelimenin kökü Latince'den gelir (Blatta), ışıktan kaçan manasınadır. Türkçe olarak Hamamböcekleri ismi verilen bu alttakımdaki böcekler orta ve küçük boydadırlar. Kanatlı, kanatsız veya brachypterous formları mevcuttur. Ağız parçaları ısırıcı-çiğneyici tiptedir. Başkalaşmaları basittir. Vücutları genellikle geniş ve yassıdır. Pronotum büyük olup başın önüne taşar, onu kısmen veya tamamen örter. Antenler uzun, iplik şeklinde ve birçok segmentten meydana gelmiştir. Bacaklar uzun, silindir şeklinde, coxa'lar büyük ve serbesttir. Ön bacaklarda değişiklik yoktur. Çabuk koşan, seri hareket eden böceklerdir. Hamamböceklerine ait genel vücut yapısı Şekil 76' da gösterilmiştir.
Besinleri çok değişiktir. Genellikle omnivordurlar, yani bitkisel veya hayvansal gıda alırlar. Bazı türleri özellikle bitkilerle beslenirler ve bazan tarımsal ürünlerde ekonomik kayıplara sebep olabilirler. Ancak Hamamböceklerinin asıl zararı, bunlardan bazılarının, bazı tehlikeli has-
talik etmenlerini insan ve hayvanlara taşıması suretiyle meydana gelir. Bu sebeple bu böceklere ikinci derecedeki zararlılar gözü ile bakmak doğru değildir. însan ve hayvan sağlığı bakımından çok önemli sayıldıkları için bunlara karşı muhakkak şekilde savaş uygulanması gerekir. Yapılan araştırmalarda bu böceklerin poliomyetilis virüsünün en az 4 ırkının; patojen solucanlardan 7 türünün yumurtalarının; yine bu gruptan 12 türün erginlerinin; Vertebrata türlerinin doğal ara konukçusu olduğu ve insanlarda hastalık yapan 3 patojen Protozoa ile iki tür patojen fungusun bu böcekler tarafından insanlara taşındığı saptanmış bulunmaktadır. Bunlardan ayrı olarak, patojen veya simbiotik olan 45 tür bakteri, 40 tür fungus, 6 tür maya, 90 tür Protozoa ve 45 muhtelif tür solucanın da bu böceklerle ilgili olduğu halen tespit edilmiş durumdadır (Roth and VVillis, 1960). Bu verilen rakamların HamamböcekJ erinin mikro-organiz-malarla ne kadar yakından ilişkili ve ne kadar potansiyel bir zararlı olduklarını göstermektedir.
Hamamböcekleri genellikle sıcak yerleri severler. Yassı vücutlu oldukları için yarık, çatlak araları, resim çerçeveleri arkası, dolap kenarları, tahta aralan, masa, sandalye, koltuk ve diğer mobilya altlan, buzdolabı
arkaları veya altları, dolap içlen ve benzeri yerlere kolaylıkla girerek gündüzleri evlerin bu kısımlarında gizlenip gece çıkar ve faaliyette bulunurlar. Kaloriferli apartmanların özellikle kalorifer dairelerinde, asansör boşlukları, mutfaklar, tuvalet ve banyo daireleri en çok sevdikleri ve gizlendikleri yerlerdir.
Kapalı yerlerde yaşayan türlerden bazılarının uygun yerlerde dış koşullarda da yaşadıkları görülür. Bunlardan başka bazıları bozkır veya çölümsü yerlerde, mağaıa, maden ocakları içi, Sincap veya Fare yuvalarında, ya da karınca yuvaları içinde yaşarlar. Pek az türleri de yarı su içinde, yarı da karada, yani semi-aquatic olarak yaşarlar.
Evlerde veya kapalı yerlerde yaşayan türler uygun olan şartlarda gelişmelerini birkaç ayda tamamlarsa da bazı türler gelişmelerini tamamlamak için 1-5 yıl gibi uzun bir zamana ihtiyaç gösterir. Nimfleri genellikle 5-7 gömlek değiştirdikten sonra ergin hale geçerler. Bazı türlerde bu gömlek değiştirme adedi birkaç misline kadar çıkabilir. Çoğu toplu olarak, bazı türleri de tek tek olmak üzere yaşarlar.
Bu alttakım birçok familyalara ayrılarak incelenir. Princise (1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1969, 1971)'e göre 28 familyaya ait, dünya üzerinde 3510 kadai türü bilinmektedir. Palearktik bölgede bilinen türlerinin sayısı 200 kadardır. Yurdumuzda ise 20 kadar türü bilinmektedir.
Familyalar teşhis anahtarı
1. Vücut, veya en azından pronotum'un kenarlarıyla tegmi-
na'nın ön kenarı kıllı, veya tüylü. Glypeus alından belirgin
şekilde ön, ve arkada daha dışbükey olan 2. bir parça
olmak üzere ikiye ayrık. Erkekler kanatlı, dişiler çoğunlukla
kanatsız..................................... Polyphagidae
— Vücut çıplak. Glypeus alından belirgin olarak ayrık değil.
Kanatlı, kanatsız veya brachypter ............... 2
2. Bütün femur'ların alt yüzleri, veya en azından orta ve arka
femur'lar birçok dikenli ........................ 3
— Orta ve arka femur'lar altta dikenli değil, veya bazan yalnız
ca bir dikenli .................................. Blaberidae
3. Dişilerde abdomen'in son sternum'u dikişle ayrılan bir çift
valve'lere sahip .................................... Blattidae
— Dişilerde abdomen'in son sternum'u basit......... Blatellidae
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS
Kelimenin kökü Latince'den gelir (Blatta), ışıktan kaçan manasınadır. Türkçe olarak Hamamböcekleri ismi verilen bu alttakımdaki böcekler orta ve küçük boydadırlar. Kanatlı, kanatsız veya brachypterous formları mevcuttur. Ağız parçaları ısırıcı-çiğneyici tiptedir. Başkalaşmaları basittir. Vücutları genellikle geniş ve yassıdır. Pronotum büyük olup başın önüne taşar, onu kısmen veya tamamen örter. Antenler uzun, iplik şeklinde ve birçok segmentten meydana gelmiştir. Bacaklar uzun, silindir şeklinde, coxa'lar büyük ve serbesttir. Ön bacaklarda değişiklik yoktur. Çabuk koşan, seri hareket eden böceklerdir. Hamamböceklerine ait genel vücut yapısı Şekil 76' da gösterilmiştir.
Besinleri çok değişiktir. Genellikle omnivordurlar, yani bitkisel veya hayvansal gıda alırlar. Bazı türleri özellikle bitkilerle beslenirler ve bazan tarımsal ürünlerde ekonomik kayıplara sebep olabilirler. Ancak Hamamböceklerinin asıl zararı, bunlardan bazılarının, bazı tehlikeli has-
talik etmenlerini insan ve hayvanlara taşıması suretiyle meydana gelir. Bu sebeple bu böceklere ikinci derecedeki zararlılar gözü ile bakmak doğru değildir. însan ve hayvan sağlığı bakımından çok önemli sayıldıkları için bunlara karşı muhakkak şekilde savaş uygulanması gerekir. Yapılan araştırmalarda bu böceklerin poliomyetilis virüsünün en az 4 ırkının; patojen solucanlardan 7 türünün yumurtalarının; yine bu gruptan 12 türün erginlerinin; Vertebrata türlerinin doğal ara konukçusu olduğu ve insanlarda hastalık yapan 3 patojen Protozoa ile iki tür patojen fungusun bu böcekler tarafından insanlara taşındığı saptanmış bulunmaktadır. Bunlardan ayrı olarak, patojen veya simbiotik olan 45 tür bakteri, 40 tür fungus, 6 tür maya, 90 tür Protozoa ve 45 muhtelif tür solucanın da bu böceklerle ilgili olduğu halen tespit edilmiş durumdadır (Roth and VVillis, 1960). Bu verilen rakamların HamamböcekJ erinin mikro-organiz-malarla ne kadar yakından ilişkili ve ne kadar potansiyel bir zararlı olduklarını göstermektedir.
Hamamböcekleri genellikle sıcak yerleri severler. Yassı vücutlu oldukları için yarık, çatlak araları, resim çerçeveleri arkası, dolap kenarları, tahta aralan, masa, sandalye, koltuk ve diğer mobilya altlan, buzdolabı
arkaları veya altları, dolap içlen ve benzeri yerlere kolaylıkla girerek gündüzleri evlerin bu kısımlarında gizlenip gece çıkar ve faaliyette bulunurlar. Kaloriferli apartmanların özellikle kalorifer dairelerinde, asansör boşlukları, mutfaklar, tuvalet ve banyo daireleri en çok sevdikleri ve gizlendikleri yerlerdir.
Kapalı yerlerde yaşayan türlerden bazılarının uygun yerlerde dış koşullarda da yaşadıkları görülür. Bunlardan başka bazıları bozkır veya çölümsü yerlerde, mağaıa, maden ocakları içi, Sincap veya Fare yuvalarında, ya da karınca yuvaları içinde yaşarlar. Pek az türleri de yarı su içinde, yarı da karada, yani semi-aquatic olarak yaşarlar.
Evlerde veya kapalı yerlerde yaşayan türler uygun olan şartlarda gelişmelerini birkaç ayda tamamlarsa da bazı türler gelişmelerini tamamlamak için 1-5 yıl gibi uzun bir zamana ihtiyaç gösterir. Nimfleri genellikle 5-7 gömlek değiştirdikten sonra ergin hale geçerler. Bazı türlerde bu gömlek değiştirme adedi birkaç misline kadar çıkabilir. Çoğu toplu olarak, bazı türleri de tek tek olmak üzere yaşarlar.
Bu alttakım birçok familyalara ayrılarak incelenir. Princise (1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1969, 1971)'e göre 28 familyaya ait, dünya üzerinde 3510 kadai türü bilinmektedir. Palearktik bölgede bilinen türlerinin sayısı 200 kadardır. Yurdumuzda ise 20 kadar türü bilinmektedir.
Familyalar teşhis anahtarı
1. Vücut, veya en azından pronotum'un kenarlarıyla tegmi-
na'nın ön kenarı kıllı, veya tüylü. Glypeus alından belirgin
şekilde ön, ve arkada daha dışbükey olan 2. bir parça
olmak üzere ikiye ayrık. Erkekler kanatlı, dişiler çoğunlukla
kanatsız..................................... Polyphagidae
— Vücut çıplak. Glypeus alından belirgin olarak ayrık değil.
Kanatlı, kanatsız veya brachypter ............... 2
2. Bütün femur'ların alt yüzleri, veya en azından orta ve arka
femur'lar birçok dikenli ........................ 3
— Orta ve arka femur'lar altta dikenli değil, veya bazan yalnız
ca bir dikenli .................................. Blaberidae
3. Dişilerde abdomen'in son sternum'u dikişle ayrılan bir çift
valve'lere sahip .................................... Blattidae
— Dişilerde abdomen'in son sternum'u basit......... Blatellidae
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -1 - Prof Dr. Niyazi LODOS