Tweet
Takım : HOMOPTERA
Türkçe olarak homojen kanatlılar, benzer kanatlılar, ya da eşkanatlılar gibi ifimler verilirse de bunlardan ilki hariç diğer isimler bu takımı iyi şekilde ifade etmemektedir. Çünkü bu isimler, yani eş veya benzer kanatlılar terimi her iki çift kanatların, yani ön ve arka kanatların birbirine eş veya benzer anlamına gelmektedir ki yanılgılara neden olabilir. îfelbuki homojen'den kasıt ön kanatların homojen olduğunu, yani her tarafının aynı kalınlık ve yapıda olduğunu, hemielytra diye bir kısmm bulunmadığına işaret etmek içindir. Bundan sonraki takıma (He-teroptera) bu özellikten dolayı değişik kanatlılar ismi verilmekte, bu iki takımı böylece ayırma ve anlama olanağına kavuşulmuş olunmazdır. Gerçekten bu takımlara verilen bilimsel isimlerin tam Türkçe karşılıkken da bunu ifade etmektedir.
Gerek tür itibariyle zengin, gerekse bir çok önemli ekonomik zararlılara sahip olması bakımından en önemli takımlardan birisidir. Eskiden Hemiptera içinde bir alttakım halinde incelenmekte idi. Ancak son yıllarda bazı araştırıcılar, bu grubu bağımsız bir takım halinde inceledikleri için burada da aynı işleme tabi tutulmuştur. Gerçekten tür'eri taksonomik ole.rak bir çok yönlerden belirgin olan karakteristik özelliklere sahip olup homojen bir grup oluşturmaları da bunu haklı çıkaracak niteliktedir.
Küçük ve büyük boyda olan türlerden oluşur. Türlerinin boyları genellikle 0.3-8.0 mm arasında değişir. Kanatlı ve kanatsız formları vardır. Vücut şekilleri çok değişiktir. Genellikle arkaya doğru gittikçe daralan bir vücuda sahiptirler. Bazı türlerde vücut yandan veya üstten basık, yu- ya da uzun, silindir şeklinde olabilir.
Baş (Şekil 22} oldukça sabit biçimde yerleşmiş, hypognathous tipte, prothorax'a sıkıca oturmuş durumda ve arkaya doğru daralarak boyun yapmaz. Ağız parçalan sokucu-emici tipte, hortum eklemli ve başın arka kı?mma yakm olmak üzere çıkar. Bazı türlerde hortum ön coxa'lar arasından da çıkar. Hortum genellikle iyi gelişmiş ve uzun, bazan kısa, hattâ bazı kabuklu bit türlerinde yoktur. Stylet'lcr genellikle uzun ve içeriye doğru çekilebilir. Bunlar bazı türlerde, böcek vücudundan da uzun olabilir. Bu taktirde sfylet'ler îabium içinde helezon şeklinde kıvrılarak bîr kese içine çekilir. Bazı türlerde, özellikle erkek cocci'd'lerle bu gruptaki bazı dişilerde ve yine bazı erkek ve dişi yaprak biti türlerinde çok kısılmış, hattâ bazan hiç bulunmayabilir. D«?,ha çok kıl şeklindeki uzantılar halinde Îabium içindeki bir oluk içine yerleşmişlerdir. Homoptem türlerinde Îabium hortum şekline dönüşmüş, genellikle üç segmentli bir emme tüpü halindedir. Bu tüp içinde styletlerin uzandıkları oluklardan başka, üstte bir emme kanalı ile altta tükürük salgilanan diğer bir kanal bulunur. Styîet'ler özsu emmek üzere bitki dokusunu yırtmaya veya delmeye yarar. Clypeus genellikle büyük, önde küçük anteclypeus ile arkada büyük olan postclypeus olmak üzere iki parçadan oluşur. Petek gözler genellikle mevcut ve gelişmiş halde olup bunlar bazı türlerde bir kaç ommatidia'dan oluşacak kadar küçülmüş olabilir. Kanatlı formlarda iki veya üç ocelli bulunur. Bunlar bazı gruplarda, özellikle kanatsız olanlarda hiç yoktur. Antenler normal olarak iyi gelişmiş olup genellikle 3-10 segmentten oluşur ve çok defa da vücuttan kısadır. Bazı kabuklu bitlerin erkeklerinde antenler 25 kadar sekmentten oluşabilir.
Thorax segmentlerı genel olarak kanatsız formlarda birbirleri ile birleşmiş halde ve abdomen'e hemen hemen farked ilemeyecek şekilde bağlanmıştır. Kanatlı formlarda bunlar iyi gelişmiş olup birbirlerinden ve abdomen'den belirli bir biçimde ayrılmıştır. Kanatlı formlarda, ayrıca meso-thorax, diğer thorax segmentlerinden bariz şekilde daha büyüktür. Tho-rax'ta ayrıca iyi gelişmiş ve üçgen şeklinde bir scutellum da bulunur. Kanatlı olanlarda genellikle iki çift kanat vardır. Bunlar zanmsı yapıda olup kuvvetli veya narin olabilir. Kanatlar genellikle basit ve çok azalmış olan damarlara sahiptir. Yalnızca Cicadidae familyası türlerinin kanatlarında enine damarlar bulunabilir. Ön kanatlar arka kanatlardan her zaman daha büyük olup bazan kalın, renkli, desenli olabilir. Bacaklar yürümek ve tırmanmaya elverişli bir yapıdadır. Çok kısa, uzun, ya da silindir şeklindedir. Hattâ buntar sıçrayan türlerde dahi pek büyük değişiklikler göstermez. Aleyfodidae familyası türlerine ait nimfler ile kısmen yaprak bitleri ve ka.buklu bitlerde bacaklar çok kısalmış veya hemen hemen yok olmuştur. Bazı kabuklu bitlerin dişileri il® bazı yaprak bitlerinde ise tamamiyle dumura uğramıştır. Tarsus'lar genellikle iki veya üç segmentli} nadiren bir seğmendi veya bazan seğmenimiz olabilir. Kaide segmenti genellikle uçtaki segmentten daha kısadır. Tarsus'ların nihayetinde bir veya iki tırnak bulunur. Bir homopter'e ait genel vücut parçalan Şekil 23'de gösterilmiştir.
Abdomen normal olarak belirgin, özellikle yaprak bitleri ile kabuklu bitlerin dişilerinde zayıf şekilde segmentli olup bazan da bu segmcntler birbirleri ile belirsiz şekilde kaynaşmış halde olabilir. Segment sayısı 9-11 arasında değişir. Cicadidae familyasına bağlı türlerin erkeklerinde abdo-men'in kaidesinde özel ses çıkarma organı bulunur. Bu organ her ne kadar Cixiidae, Delphacidae, Cercopidae, Membracidae ve Cicadellidae familyalarına bağlı türlerin dişilerinde de bulunursa da, bunların, çıkardıkları sesler çok defa normal şekilde işitemeyeceğimiz kadar küçük frekanstadır. Bazı özel gruplarda abodmen'in üzerinde baîımsı madde salgılayan tüpler, mum bezleri ve özel çıkıntılar da bulunur. Bazı familyalarda pygidium, türlerin ayrımında ve onların teşhislerinde çok önemli rol oynar. Genel olarak eşey organları iyi gelişmiş olup Cicadidae familyasına ait türlerde çok belirgindir. Ovipozitör ise türlerin çoğunda belirgin şekilde çıkıntılıdır.
Homoptera türlerinde başkalaşma tam değidlir. Bunlarda yumurtadan çıkan yavrular gömlek değiştirmek suretiyle gelişirler ve son dönemde bulunan nimf, son defa gömlek değiştirdikten sonra ergin hale geçer. Yaprak bitlerinde belirli bir polimorfizm görülür. Bunlarda part-henogenetik ve eşeyli olan nesiller birbirlerini takip eder. Çoğunun biyolojileri karışıktır
Homopter türlerinin hemen hemen hepsi bitkilerle beslenir. Bir çok türler tarımda gerçek zararlara sebep olur. Bazı türleri ise Faydalıdır. Bunlar endüstride kullanılan renle maddeleri, mumumsu maddeler, lak veya tatlımsı maddeler salgılarlar veya meydana getirirler.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS
Türkçe olarak homojen kanatlılar, benzer kanatlılar, ya da eşkanatlılar gibi ifimler verilirse de bunlardan ilki hariç diğer isimler bu takımı iyi şekilde ifade etmemektedir. Çünkü bu isimler, yani eş veya benzer kanatlılar terimi her iki çift kanatların, yani ön ve arka kanatların birbirine eş veya benzer anlamına gelmektedir ki yanılgılara neden olabilir. îfelbuki homojen'den kasıt ön kanatların homojen olduğunu, yani her tarafının aynı kalınlık ve yapıda olduğunu, hemielytra diye bir kısmm bulunmadığına işaret etmek içindir. Bundan sonraki takıma (He-teroptera) bu özellikten dolayı değişik kanatlılar ismi verilmekte, bu iki takımı böylece ayırma ve anlama olanağına kavuşulmuş olunmazdır. Gerçekten bu takımlara verilen bilimsel isimlerin tam Türkçe karşılıkken da bunu ifade etmektedir.
Gerek tür itibariyle zengin, gerekse bir çok önemli ekonomik zararlılara sahip olması bakımından en önemli takımlardan birisidir. Eskiden Hemiptera içinde bir alttakım halinde incelenmekte idi. Ancak son yıllarda bazı araştırıcılar, bu grubu bağımsız bir takım halinde inceledikleri için burada da aynı işleme tabi tutulmuştur. Gerçekten tür'eri taksonomik ole.rak bir çok yönlerden belirgin olan karakteristik özelliklere sahip olup homojen bir grup oluşturmaları da bunu haklı çıkaracak niteliktedir.
Küçük ve büyük boyda olan türlerden oluşur. Türlerinin boyları genellikle 0.3-8.0 mm arasında değişir. Kanatlı ve kanatsız formları vardır. Vücut şekilleri çok değişiktir. Genellikle arkaya doğru gittikçe daralan bir vücuda sahiptirler. Bazı türlerde vücut yandan veya üstten basık, yu- ya da uzun, silindir şeklinde olabilir.
Baş (Şekil 22} oldukça sabit biçimde yerleşmiş, hypognathous tipte, prothorax'a sıkıca oturmuş durumda ve arkaya doğru daralarak boyun yapmaz. Ağız parçalan sokucu-emici tipte, hortum eklemli ve başın arka kı?mma yakm olmak üzere çıkar. Bazı türlerde hortum ön coxa'lar arasından da çıkar. Hortum genellikle iyi gelişmiş ve uzun, bazan kısa, hattâ bazı kabuklu bit türlerinde yoktur. Stylet'lcr genellikle uzun ve içeriye doğru çekilebilir. Bunlar bazı türlerde, böcek vücudundan da uzun olabilir. Bu taktirde sfylet'ler îabium içinde helezon şeklinde kıvrılarak bîr kese içine çekilir. Bazı türlerde, özellikle erkek cocci'd'lerle bu gruptaki bazı dişilerde ve yine bazı erkek ve dişi yaprak biti türlerinde çok kısılmış, hattâ bazan hiç bulunmayabilir. D«?,ha çok kıl şeklindeki uzantılar halinde Îabium içindeki bir oluk içine yerleşmişlerdir. Homoptem türlerinde Îabium hortum şekline dönüşmüş, genellikle üç segmentli bir emme tüpü halindedir. Bu tüp içinde styletlerin uzandıkları oluklardan başka, üstte bir emme kanalı ile altta tükürük salgilanan diğer bir kanal bulunur. Styîet'ler özsu emmek üzere bitki dokusunu yırtmaya veya delmeye yarar. Clypeus genellikle büyük, önde küçük anteclypeus ile arkada büyük olan postclypeus olmak üzere iki parçadan oluşur. Petek gözler genellikle mevcut ve gelişmiş halde olup bunlar bazı türlerde bir kaç ommatidia'dan oluşacak kadar küçülmüş olabilir. Kanatlı formlarda iki veya üç ocelli bulunur. Bunlar bazı gruplarda, özellikle kanatsız olanlarda hiç yoktur. Antenler normal olarak iyi gelişmiş olup genellikle 3-10 segmentten oluşur ve çok defa da vücuttan kısadır. Bazı kabuklu bitlerin erkeklerinde antenler 25 kadar sekmentten oluşabilir.
Thorax segmentlerı genel olarak kanatsız formlarda birbirleri ile birleşmiş halde ve abdomen'e hemen hemen farked ilemeyecek şekilde bağlanmıştır. Kanatlı formlarda bunlar iyi gelişmiş olup birbirlerinden ve abdomen'den belirli bir biçimde ayrılmıştır. Kanatlı formlarda, ayrıca meso-thorax, diğer thorax segmentlerinden bariz şekilde daha büyüktür. Tho-rax'ta ayrıca iyi gelişmiş ve üçgen şeklinde bir scutellum da bulunur. Kanatlı olanlarda genellikle iki çift kanat vardır. Bunlar zanmsı yapıda olup kuvvetli veya narin olabilir. Kanatlar genellikle basit ve çok azalmış olan damarlara sahiptir. Yalnızca Cicadidae familyası türlerinin kanatlarında enine damarlar bulunabilir. Ön kanatlar arka kanatlardan her zaman daha büyük olup bazan kalın, renkli, desenli olabilir. Bacaklar yürümek ve tırmanmaya elverişli bir yapıdadır. Çok kısa, uzun, ya da silindir şeklindedir. Hattâ buntar sıçrayan türlerde dahi pek büyük değişiklikler göstermez. Aleyfodidae familyası türlerine ait nimfler ile kısmen yaprak bitleri ve ka.buklu bitlerde bacaklar çok kısalmış veya hemen hemen yok olmuştur. Bazı kabuklu bitlerin dişileri il® bazı yaprak bitlerinde ise tamamiyle dumura uğramıştır. Tarsus'lar genellikle iki veya üç segmentli} nadiren bir seğmendi veya bazan seğmenimiz olabilir. Kaide segmenti genellikle uçtaki segmentten daha kısadır. Tarsus'ların nihayetinde bir veya iki tırnak bulunur. Bir homopter'e ait genel vücut parçalan Şekil 23'de gösterilmiştir.
Abdomen normal olarak belirgin, özellikle yaprak bitleri ile kabuklu bitlerin dişilerinde zayıf şekilde segmentli olup bazan da bu segmcntler birbirleri ile belirsiz şekilde kaynaşmış halde olabilir. Segment sayısı 9-11 arasında değişir. Cicadidae familyasına bağlı türlerin erkeklerinde abdo-men'in kaidesinde özel ses çıkarma organı bulunur. Bu organ her ne kadar Cixiidae, Delphacidae, Cercopidae, Membracidae ve Cicadellidae familyalarına bağlı türlerin dişilerinde de bulunursa da, bunların, çıkardıkları sesler çok defa normal şekilde işitemeyeceğimiz kadar küçük frekanstadır. Bazı özel gruplarda abodmen'in üzerinde baîımsı madde salgılayan tüpler, mum bezleri ve özel çıkıntılar da bulunur. Bazı familyalarda pygidium, türlerin ayrımında ve onların teşhislerinde çok önemli rol oynar. Genel olarak eşey organları iyi gelişmiş olup Cicadidae familyasına ait türlerde çok belirgindir. Ovipozitör ise türlerin çoğunda belirgin şekilde çıkıntılıdır.
Homoptera türlerinde başkalaşma tam değidlir. Bunlarda yumurtadan çıkan yavrular gömlek değiştirmek suretiyle gelişirler ve son dönemde bulunan nimf, son defa gömlek değiştirdikten sonra ergin hale geçer. Yaprak bitlerinde belirli bir polimorfizm görülür. Bunlarda part-henogenetik ve eşeyli olan nesiller birbirlerini takip eder. Çoğunun biyolojileri karışıktır
Homopter türlerinin hemen hemen hepsi bitkilerle beslenir. Bir çok türler tarımda gerçek zararlara sebep olur. Bazı türleri ise Faydalıdır. Bunlar endüstride kullanılan renle maddeleri, mumumsu maddeler, lak veya tatlımsı maddeler salgılarlar veya meydana getirirler.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS