Sogatella vibix

[Fitopatolog]

Sogatella vibix Haupt. (Şekil 27)
Sinonim : Delphax suezensis Mats. .
Tanımı : Genel olarak kirli sarımsı, bazan koyu renkte ve uzunca vücutludur. Başta gözler siyah veya koyu kahverenkte olup büyüktür. Antenlerin kaide segmentleri büyük ve belirgindir. Dişilerde ovipozilör oldukça uzundur. Vücuf uzunluğu 3.5-4.0 mm'dir.
Yayılışı : Azor ve Kanarya Adaları ile Fas, Mısır, Kıbrıs, ürdiin, Irak, İran, Rusya (Ukrayna ve Kınm), Yugoslavya.
Son zamanlarda yapılan araştırmalar sonucunda bu türün yurdumuzda bulunduğu anlaşılmıştır (Serel, 19781). Buna göre Güneydoğu Anadolu'nun büyük bir kısmında yayılmış durumdadır.
Yapılan kişisel incelemelerde bu türün Orta, Anadolu'nun kuzey kesimleri ile Batı Anadolu'nun bazı yerlerinde bulunduğu da anlaşılmış bulunmaktadır. Ancak en yaygın ve bol olarak bulunduğu yerler Güneydoğu Anadolu'dur.
Zararı ve konukçuları : Diğer birçok Delphacid'ler gibi bu tür de özellikle Gramineae bitkilerinde beslenir. Harpaz (1966) buğday, arpa, yulaf gibi bitkilerde beslendiğini ve Maize rough dwarf virüs (MRDV) hastalığının İsrail'de yayıcısı olduğunu bildirmekte, fakat diğer ülkelerde zararlı olduğuna ait kayıt bulunmamaktadır. Buna Jcarşılık ülkemizde yapılan çalışmalar (Serel l.c), bu türün çeltiklerde çok önemli zararlara sebep olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin, 1978 yılında Kelisia ribauti Wagn. ile birlikte bu türün yalnızca Silvan'daki çeltik tarlalarında yaptığı zararın 4.5 milyon Türk lirası olduğu saptanmıştır.
Saldırıya uğrayan bitkiler bodur kalmakta, başaklardaki taneler geliş-memekte ve verim büyük oranda düşmektedir. Bazı tarlalarda ise hiç ürün alınamamıştır. Ancak bu zararda direkt ve endirekt etkinin ne olduğu, bu türün veya diğerinin herhangi bir virüs hastalığının taşıyıcısı olup olmadığı halen aydınlanmamış durumdadır.
Biyolojisi : Böcek tahminen baharda erkenden olmak üzere muhtelif Gramineae türlerinde beslenerek geliştikten sonra (bunlarda 1-2 nesil vermesi mümkündür), haziran ayından itiba.ren çeltiklere geçmekte ve yaşamını bu bitkiler üzerinde ağustos sonlarına veya hasada kadar sürdürmektedir. Çeltikte takriben 2-3 nesil verdiği tahmin edilmektedir.
1) Serel, î. 1978. Güneydoğu Anadolu Bölgesi Çeltiklerinde {Oryza sativa L.) zarar yapan böcekler, tanınmaları, yaşayışları ve ekonomik önemleri üzerinde araştırmalar isimli yayınlanmamış uzmanlık tezi.



Bu türle ilgili kesin biyolojik bilgiler maalesef yoktur. Ancak, yaptığı zarar dikkate alınırsa, üzerinde titizlikle çalışılması gerektiği ortaya çıkmaktadır



Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS