Tweet
APHİDLERİN DAVRANIŞLARI
Toplu yaşama . Aphid türlerinin hepsinde olmasa bile çoğu, bir dereceye kadar toplu halde bulunma davranışı gösterirler. Örneğin, bunların ağacın hemen her yaprağında bulunmadığı, aksine bazı yapraklar üzerinde kümeler teşkil ettiği görülür. Aphid bulunan yapraklar incelendiğinde bunlar arasında oldukça muntazam aralıklar olduğu, özellikle damarlar üzerinde belirli mesafelerde dizildikleri ,farkedilir. Bireyler anten ve bacaklarını oynattıkları zaman ancak birbirlerine değebilirler. Yapraklar üzerinde aphid'lerin bu şekilde geniş alanlar üzerinde yayılmaktan çok, toplu veya küme halinde bulunmasının başlıca nedeni, belki de kendilerini düşmanlarına karşı savunmak içindir. Örneğin, kümede bulunan bir aphid, gelin böceği ya da bir Chrysopa tarafından saldırıya uğrarsa, cornicıılus'undan salgıladığı sıvının kokusunu alan toplulukta bulunan diğer bireyler yaprağı ya uçarak, ya kendilerini yere atarak, ya da yaprağın diğer yüzüne geçerek korunmuş olur. Böylece düşman, yakaladığı avını yiyip bitirinceye kadar yaprak üzerinde yakalayacağı başka aphid kalmamış olur.
Bazı aphid türlerinde toplu bulunma D. platanoides'ten daha yoğun olarak görülür. Örneğin lahana aphid'i Brevicoryne brassicae'de, kümedeki bireyler bütün hayatları boyunca daha sık şekilde bir arada bulunurlar. A, fabae ise fasulye ve baklaların özellikle sürgünlerinde çok yoğun, adeta salkım gibi bir arada bulunurlar. Böylece bireyler kendileri için gerekli olan besini bol miktarda temin ederler. Bakla aphid'i kümesindeki bir birey rahatsız edildiğinde koloni içindeki bütün diğer bireyler bacaklarını ritmik hareketlerle teperler. Buna benzer bir davranış söğüt aphidi, Tu-berolachnus. salignus'ta. da görülür. Bezelye aphid'inde ise bir birey rahatsız edildiğinde kolonide bulunan diğer bireyler kendilerini hemen yere atarlar. Ancak bunlar çabucak tekrar bitkilere tırmanırla!.
Göç ve dağılma. Aphid'lerin kanatlı formları, özellikle göç edenler ile, sonbahardaki sexupara'lar kolaylıkla uçarlar. Ancak aphid'ler çok küçük oldukları için bunları uçarken izlemek pek güçtür. Hele rüzgârlı havalarda bunları uçarken görmek mümkün değildir. Aphid'lerin uçmasma ait davranışları üzerinde bazı araştırıcılar laboratuvarda bazı özel denemeler yapmışlardır. Tarlalarda uçmalarını izlemek için özel metod-lar vardır. Meselâ bu hususta en çok kullanılan metot emici tuzaklardır. Emme tuzakları, vakumlu süpürge aletlerindeki çalışma prensibine dayanır. Bu aletler yerden 10-12 metre yükseklikteki bir yere tespit edilir. Alet elektrikle çalışarak sürekli şekilde hava emer. Emilen hava içinde bulunan böcekler özel filtrelerden geçirilerek saatli olarak ayrılır ve böylece örnekleme yapılır. Bu örneklemelerden uçan aphid'lerin havadaki yoğunluğu, günün muhtelif saatlerindeki uçuş durumları anlaşılır. Böylece konukçu bitkileri terkederek uçan aphid'lerin tarladaki durumlarına ait değerli bilgiler elde edilir. Bir çok aphid. türleri san renge veya açık yeşil renkteki objelere karşı duyarlıdırlar. Bu renkler onları cezbeder. Uçan aphid'Ieri yakalama yollarından birisi de içinde su bulunan sarı renkli özel kaplardır. Bu metotla da emici tuzaklarla yapıldığı gibi aphid'lerin uçuşlarına ait gerekli gözlemler yapılabilir. Ancak bu metotlarla elde edilecek bilgiler sınırlıdır. Meselâ aphid'ler ne kadar uzağa uçabilirler? Havada ne kadar süre kalırlar? Uçan aphid'lerin % ne kadar miktarı konukçulârma ulaşır gibi soruları bu metotlarla aydınlatmak mümkün değildir.
Aphid'in konukçu bitkileri terkederek uçmasında bir çok faktörler rol oynar. Başlıca iklim (özellikle sıcaklık ve fotoperiyod), konukçu bitkinin durumu, populasyon yoğunluğu ve doğal düşmanlar gibi faktörleri burada saymak mümkündür. Bundan başka bu faktörlerden iki veya daha fazlasının kombinasyonu da uçmayı etkileyebilir. A. fabae, normal bir günde akşam üstü başlayan teneral dönemini gece de sürdürerek tamamlar. Böylece ertesi gün sabahleyin erkenden kanatlı formlar uçmaya başlar. Ayni gün ikinci yoğun bir küme de öğleden sonra uçuşa geçer. Böylece A. fabae'nin göç döneminde populasyon bakımından birisi sabahleyin, diğeri de öğleden sonra olmak üzere günde iki azami uçuşu vardır (Johnson et al., 1957). Ancak Schizaphis graminurn gibi bazı türlerde gece dahi uçuş olmaktadır. Bu türün çok uzun mesafelere uçtuğu, 609 metre yükseklikte uçan bireylerinin tespit edildiği Kansas'ta (USA) yapılan gözlemlerden anlaşılmıştır (Berry and Taylor, 1968).
Johnson et al. (1957) "a göre ışık, yalnız aphid'in uçuşunu tembih etmekle kalmaz, aynı zamanda onun yukarıya doğru uçuşuna da neden olur. Aphid'lerin havada uçuş yüksekliği, atmosfer koşullarına çok sıkı olarak bağlıdır. Ancak aphid bitkiyi terkettikten sonra ilk uçuşta dikine bir yol takip eder. Eğer yukarıya doğru bir hava akımı varsa, bu yükseklik bazan yüzlerce metre olabilir. Havada belirli bir yüksekliğe varan aphid yatay olarak uçuşuna devam eder. Çok küçük böcekler oldukları için rüzgârlar bunları uzak mesafelere kadar kolaylıkla taşır. Aphid'lerin bu ilk uçuşlan bir kaç saat devam eder. Bu süre sonunda yere doğru dikine bir uçuş başlar ve konukçu bitkilerine konarlar. Ancak çoğu zaman aphid, konduğu bitki kendi konukçusu da olsa onu terkedebilir. Böylece ikinci ve üçüncü defa kalkarak tekrar uçabilirler. A. fabae'de uçuştan dönen ap-hid'lerin bakla veya fasulye bitkisi üzerine yerleşmesi, bir seri standart hareketler sonucunda olur. Bu hareketler konma, yaprak sathım yoklama, alt tarafa geçme, damar yoklama, beslenme ve yavru doğurma gibi davranışları kapsar.
Aphid'lerin konukçu bitkiler üzerinde yeni koloniler oluşturmaları çok defa tesadüfi olmaktadır. Bunlar kondukları yerde kendi yaşamlarını sürdürebilecek uygun bir habitat bulabildikleri gibi bu yer toprak veya açık deniz, göl gibi yaşamalarının mümkün olmadığı yerler de olabilir. Hava durumuna ve kısmen de kendi uçma yeteneklerine dayanarak bunlar yanındaki bir bitkiye, ya da pek çok kilometre uzaklardaki bitkilere gidebilirler. Bunlara karadan 1300 km uzakta buzlar üzerinde dahi tesadüf edilmiştir. Blackman (1974,), İngiltere'de bazı yıllar ani olan zararlı aphid salgınlarının bazan hava koşullan ile ilgili olup, Avrupa'dan esen şiddetli rüzgârların bunları da beraberinde getirmesinin mümkün olduğuna değinmektedir. Aphid'ler uçuşlarının sonunda uygun konukçu bitkiler bulabilirler ve bu şansa sahip olan bireyler yaşamaya ve dolayısıyla yeni koloniler oluşturma olanağına kavuşmuş olurlar. Ancak doğada pek az birey bu şansa sahip olabilmektedir. Drepanosiphum platanoides gibi bazı türlerde uçuş, yalnızca göç etmek, ya da yayılmak için yapılmaz. Bunlar, yazın ortasında besin kaynakları zayıfladığında çoğalmalarını durdururlar ve koloninin hepsi tedricen ergin hale geçer. Bunlar kanatlı olup aktif haldedir. Rahatsız edildiklerinde çok defa havalandığı yaprağa tekrar döner, ya da aynı ağacın başka bir dalına uçarak konar.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS
Toplu yaşama . Aphid türlerinin hepsinde olmasa bile çoğu, bir dereceye kadar toplu halde bulunma davranışı gösterirler. Örneğin, bunların ağacın hemen her yaprağında bulunmadığı, aksine bazı yapraklar üzerinde kümeler teşkil ettiği görülür. Aphid bulunan yapraklar incelendiğinde bunlar arasında oldukça muntazam aralıklar olduğu, özellikle damarlar üzerinde belirli mesafelerde dizildikleri ,farkedilir. Bireyler anten ve bacaklarını oynattıkları zaman ancak birbirlerine değebilirler. Yapraklar üzerinde aphid'lerin bu şekilde geniş alanlar üzerinde yayılmaktan çok, toplu veya küme halinde bulunmasının başlıca nedeni, belki de kendilerini düşmanlarına karşı savunmak içindir. Örneğin, kümede bulunan bir aphid, gelin böceği ya da bir Chrysopa tarafından saldırıya uğrarsa, cornicıılus'undan salgıladığı sıvının kokusunu alan toplulukta bulunan diğer bireyler yaprağı ya uçarak, ya kendilerini yere atarak, ya da yaprağın diğer yüzüne geçerek korunmuş olur. Böylece düşman, yakaladığı avını yiyip bitirinceye kadar yaprak üzerinde yakalayacağı başka aphid kalmamış olur.
Bazı aphid türlerinde toplu bulunma D. platanoides'ten daha yoğun olarak görülür. Örneğin lahana aphid'i Brevicoryne brassicae'de, kümedeki bireyler bütün hayatları boyunca daha sık şekilde bir arada bulunurlar. A, fabae ise fasulye ve baklaların özellikle sürgünlerinde çok yoğun, adeta salkım gibi bir arada bulunurlar. Böylece bireyler kendileri için gerekli olan besini bol miktarda temin ederler. Bakla aphid'i kümesindeki bir birey rahatsız edildiğinde koloni içindeki bütün diğer bireyler bacaklarını ritmik hareketlerle teperler. Buna benzer bir davranış söğüt aphidi, Tu-berolachnus. salignus'ta. da görülür. Bezelye aphid'inde ise bir birey rahatsız edildiğinde kolonide bulunan diğer bireyler kendilerini hemen yere atarlar. Ancak bunlar çabucak tekrar bitkilere tırmanırla!.
Göç ve dağılma. Aphid'lerin kanatlı formları, özellikle göç edenler ile, sonbahardaki sexupara'lar kolaylıkla uçarlar. Ancak aphid'ler çok küçük oldukları için bunları uçarken izlemek pek güçtür. Hele rüzgârlı havalarda bunları uçarken görmek mümkün değildir. Aphid'lerin uçmasma ait davranışları üzerinde bazı araştırıcılar laboratuvarda bazı özel denemeler yapmışlardır. Tarlalarda uçmalarını izlemek için özel metod-lar vardır. Meselâ bu hususta en çok kullanılan metot emici tuzaklardır. Emme tuzakları, vakumlu süpürge aletlerindeki çalışma prensibine dayanır. Bu aletler yerden 10-12 metre yükseklikteki bir yere tespit edilir. Alet elektrikle çalışarak sürekli şekilde hava emer. Emilen hava içinde bulunan böcekler özel filtrelerden geçirilerek saatli olarak ayrılır ve böylece örnekleme yapılır. Bu örneklemelerden uçan aphid'lerin havadaki yoğunluğu, günün muhtelif saatlerindeki uçuş durumları anlaşılır. Böylece konukçu bitkileri terkederek uçan aphid'lerin tarladaki durumlarına ait değerli bilgiler elde edilir. Bir çok aphid. türleri san renge veya açık yeşil renkteki objelere karşı duyarlıdırlar. Bu renkler onları cezbeder. Uçan aphid'Ieri yakalama yollarından birisi de içinde su bulunan sarı renkli özel kaplardır. Bu metotla da emici tuzaklarla yapıldığı gibi aphid'lerin uçuşlarına ait gerekli gözlemler yapılabilir. Ancak bu metotlarla elde edilecek bilgiler sınırlıdır. Meselâ aphid'ler ne kadar uzağa uçabilirler? Havada ne kadar süre kalırlar? Uçan aphid'lerin % ne kadar miktarı konukçulârma ulaşır gibi soruları bu metotlarla aydınlatmak mümkün değildir.
Aphid'in konukçu bitkileri terkederek uçmasında bir çok faktörler rol oynar. Başlıca iklim (özellikle sıcaklık ve fotoperiyod), konukçu bitkinin durumu, populasyon yoğunluğu ve doğal düşmanlar gibi faktörleri burada saymak mümkündür. Bundan başka bu faktörlerden iki veya daha fazlasının kombinasyonu da uçmayı etkileyebilir. A. fabae, normal bir günde akşam üstü başlayan teneral dönemini gece de sürdürerek tamamlar. Böylece ertesi gün sabahleyin erkenden kanatlı formlar uçmaya başlar. Ayni gün ikinci yoğun bir küme de öğleden sonra uçuşa geçer. Böylece A. fabae'nin göç döneminde populasyon bakımından birisi sabahleyin, diğeri de öğleden sonra olmak üzere günde iki azami uçuşu vardır (Johnson et al., 1957). Ancak Schizaphis graminurn gibi bazı türlerde gece dahi uçuş olmaktadır. Bu türün çok uzun mesafelere uçtuğu, 609 metre yükseklikte uçan bireylerinin tespit edildiği Kansas'ta (USA) yapılan gözlemlerden anlaşılmıştır (Berry and Taylor, 1968).
Johnson et al. (1957) "a göre ışık, yalnız aphid'in uçuşunu tembih etmekle kalmaz, aynı zamanda onun yukarıya doğru uçuşuna da neden olur. Aphid'lerin havada uçuş yüksekliği, atmosfer koşullarına çok sıkı olarak bağlıdır. Ancak aphid bitkiyi terkettikten sonra ilk uçuşta dikine bir yol takip eder. Eğer yukarıya doğru bir hava akımı varsa, bu yükseklik bazan yüzlerce metre olabilir. Havada belirli bir yüksekliğe varan aphid yatay olarak uçuşuna devam eder. Çok küçük böcekler oldukları için rüzgârlar bunları uzak mesafelere kadar kolaylıkla taşır. Aphid'lerin bu ilk uçuşlan bir kaç saat devam eder. Bu süre sonunda yere doğru dikine bir uçuş başlar ve konukçu bitkilerine konarlar. Ancak çoğu zaman aphid, konduğu bitki kendi konukçusu da olsa onu terkedebilir. Böylece ikinci ve üçüncü defa kalkarak tekrar uçabilirler. A. fabae'de uçuştan dönen ap-hid'lerin bakla veya fasulye bitkisi üzerine yerleşmesi, bir seri standart hareketler sonucunda olur. Bu hareketler konma, yaprak sathım yoklama, alt tarafa geçme, damar yoklama, beslenme ve yavru doğurma gibi davranışları kapsar.
Aphid'lerin konukçu bitkiler üzerinde yeni koloniler oluşturmaları çok defa tesadüfi olmaktadır. Bunlar kondukları yerde kendi yaşamlarını sürdürebilecek uygun bir habitat bulabildikleri gibi bu yer toprak veya açık deniz, göl gibi yaşamalarının mümkün olmadığı yerler de olabilir. Hava durumuna ve kısmen de kendi uçma yeteneklerine dayanarak bunlar yanındaki bir bitkiye, ya da pek çok kilometre uzaklardaki bitkilere gidebilirler. Bunlara karadan 1300 km uzakta buzlar üzerinde dahi tesadüf edilmiştir. Blackman (1974,), İngiltere'de bazı yıllar ani olan zararlı aphid salgınlarının bazan hava koşullan ile ilgili olup, Avrupa'dan esen şiddetli rüzgârların bunları da beraberinde getirmesinin mümkün olduğuna değinmektedir. Aphid'ler uçuşlarının sonunda uygun konukçu bitkiler bulabilirler ve bu şansa sahip olan bireyler yaşamaya ve dolayısıyla yeni koloniler oluşturma olanağına kavuşmuş olurlar. Ancak doğada pek az birey bu şansa sahip olabilmektedir. Drepanosiphum platanoides gibi bazı türlerde uçuş, yalnızca göç etmek, ya da yayılmak için yapılmaz. Bunlar, yazın ortasında besin kaynakları zayıfladığında çoğalmalarını durdururlar ve koloninin hepsi tedricen ergin hale geçer. Bunlar kanatlı olup aktif haldedir. Rahatsız edildiklerinde çok defa havalandığı yaprağa tekrar döner, ya da aynı ağacın başka bir dalına uçarak konar.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS