Aphis ruborum Börn.

[Fitopatolog]

Aphis ruborum Börn.
Türkçe ismi : Böğürtlen aphid'i
Özellikle Rubus cinsine bağlı bitki türlerinde yaşayan bu âphide yurdumuzda ender olarak rastlanmaktadır. Ancak başka ülkelerde Cacum-ber mosaic ve Dahlia mosaic gibi virüs hastalıklarının taşıyıcısı olduğu (Kennedy et al., 1962) bildirildiğinden önem kazanmaktadır.
.


Aphis şchneideri Börn.
Türkçe ismi : Frenk üzümü aphid'i
Frenk üzümlerinde, özellikle Riles nigrum ve R. rubnırn''da zarar yapar.1 Bu türün İsviçre'de frenk üzümlerinde Goosberry vembanding virüs hastalığının taşıyıcısı olduğu bildirilmektedir (Bovey, 1972).
Aphis citricola van der Good

Sinonim : A. bidentis Theob., A. deutziae Shinji., Anuraphis erratica del Guercia, A. pseudopomi Blanch.. A. spiraecola Patch., A. vibıırnicolens Swein.
Türkçe ismi: Yeşil turunçgil aphid'i
Taksonomik.not : Bu türle ilgili isimi ar uzun yıllar literatürde 7b xoptera citricidus (Kirk.) ile karıştırılmıştır. Meselâ Ebeling (1959), Börnerund Heinze (1957) gibi yazarlar, T. citricidus''un Aphis tavaresi del Guercia
ve A. citricola isimleri altında bilindiğini ifade etmektedir. Her ne kadar A. tavaresi, T. citricudııs'un sinonimi ise de A. citricola gerek cins, gerekse tür itibariyle T. citricidus''tan tamamiyle ayrı bir türdür.
A. citricola ile ilgili yukarıdaki sinonim listesinde A. spiraecola Patch.,
A. citricola yerine literatürde en çok rastlanan sinonimdir.

Tanımı : Genel görünümü elma aphid'ıne çok benzer. Hattâ bir çok

hallerde "onunla karıştırılır. Kanatsız parthenogenetik dişiler, elma yeşili
renginde olup bacakları ve corniculus'ları koyu renktedir. Kanatlı birey
lerde thorax hemen hemen siyah, abdomen ise yeşil renktedir. Boy ortalama olarak 1.8 mm kadardır.

Yayılışı s Dünyada geniş bir yayılma alanına sahiptir. Akdeniz çevresi ülkelerinden Fransa, Fas, İspanya ile Portekiz'de bulunmakta olup bu ülkelere son yıllarda girmiştir.
Yurdumuzda varlığı son yıllarda anlaşılmıştır iTuatay et Remaudiere (1964). Önce Çukurova Bölgesinde Turunçgiller'de bulunan bu türün Ege Bölgesine de bulaştığı saptanmıştır.
Zarar ve konukçuları : Esas konukçusu Spiraea (ergeç sakalı) türleri olmasına rağmen akdiken, ayva, erik ve diğer Gülgiller, Turunçgiller ve ve avokado armududur. Ancak bunlardan en çok Turunçgillerde zararyapar. Ergin ve nimfleri bitkilerin özellikle taze sürgünlerinde beslenir.Saldırıya uğrayan sürgünlerde yapraklar kıvrılır, büzülür ve deforme olur. Sürgünlerde gelişme durur. Bu gibi dal ve sürgünlerde çiçek vo meyveler dökülür. Aphid'lerin salgıladıkları tatlımsı madde fumajine neden olur. Böylece zararı daha da artar. Yeşil turunçgil aphid'i ağaçların özellikle sürgünlerine yerleştiğinden, devamlı ürün veren turunçgil tür veya çeşitlerinde daha fazla zarar yapar. Bu türün ayrıca Bean Gom-fflon Mosaic, Beet Mosaic ve Citrus ttisteaa gibi virüs hastalıklarının taşıyıcısı olduğu da bildirildiğinden (Kennedy et al., 1962) çok önemlidir. Yoğun populasyonlarına daha çok ilkbahar ve sonbahar aylarında rastlanır. Zararı çoğunlukla genç ağaç veya fidanlarda görülür ve özellikle çiçeklenme mevsiminde çok zararlı olur.

Biyolojiri : Tropik bölgelerde veya dış koşulların uygun olduğu yerlerde bütün yıl boyunca eşeysiz çoğalmasını sürdürür- ve yılda bir çok nesil verir. Uygun koşullarda nimfler 7-10 gün içinde gelişmelerini tamamlayarak ergin hale geçer. Yurdumuzda biyolojisi iyi bilinmemektedir.
Savaşı : Diğer aphid türlerinde olduğu gibidir

Hyalopterus pruni Geoff. (Şekil 77 M, 78 K, 91) Sinonim : Aphis arundinis F.; A. spinarum Hartig
Türkçe ismi s Unlu erik aphid'i
Tanımı : Kanatsız parthencgenetik dişiler uzun oval şekilde, açık renkte fakat üzeri beyaz mumumsu bir madde ile örtülüdür. Vücut üzerinde birisi ortada, iki adet de yanda olmak üzere koyu yeşil renkte üç bant bulunur. Antenler vücudun yarısına ulaşır. Kuyruk,' corniculus'Iardan iki misli kadar daha uzundur. Vücut uzunluğu 2.0-3.0 rnm'dir.
Kanatlı parthenogene tik dişilerde abdomen yeşil, baş ve thorax siyahımsı renktedir. Abdomen beyaz mumumsu bit madde ile örtülüdür. Vücut kanatsız formlardan biraz daha küçüktür.
. Yayılışı : Kozmdpolit.Yurdumuzun büyük bir kısmında bulunmaktadır.
Zararı ve komukçıiları : Esas konukçulan erik, badem, kayısı ve şeftali gibi taş çekirdekli meyve ağaçlarıdır. Bunlardan kayısılarda daha az rastlanır. Ara konukçulan ise Phragmites, Arundo ve Molinia gibi cinslere bağlı kamış türleridir.
Meyve ağaçlarında aphid kolonileri, yaprakların alt yüzünde oluşur. Yoğun beslenme sonucu yapraklar kıvrılıp açık yeşil bir renk alır ve bunların dökülmelerine sebep olur. Bu gibi ağaçlarda meyveler iyi gelişeme diği gibi kaliteleri de bozulur. Ayrıca aphid'Ier bol miktarda balımsı maddeler de salgılayarak zararı bir kat daha artar. H. pruni'nin ayrıca muhtelif ülkelerde çoğu stylet'Ieri ile olmak üzere 9 kadar virüs hastalığını bitkilere bulaştırdığı kayıtlıdır (Kennedy et al., 1962). Bunlar arasında en önemlileri olarak Celery mosaic9 Citms tristeza, Csıcıımber mosaic, Millet' red leaf, Omion yeli©w dwar£ ve Lettuce mosaic gibi virüs hastalıklarını saymak mümkündür.

Biyolojisi s Genellikle holocyclic bir yaşama sahiptir. Ancak iklimi

uygun olan yerlerde anholocyclic olarak da yaşamını sürdürebilir. Kışı
geçirecek olan yumurtalar çiftleşmiş dişiler tarafından sonbaharda daha

çok badem veya erik ağaçları üzerine bırakılır. Bu yumurtalar yerine göre mart ve nisan aylarında açılır. Meydana gelen fundatrix'Ier ve onu izleyen bir kaç nesil taş çekirdekli meyve ağaçlarının yapraklarının alt yüzlerinde yoğun koloniler meydana getirir. Mayıs ayında meydana gelen kanatlı formlar kamışlara göç. eder. Bu bitkilerde aphid'Ier daha çok

yaprakların üst yüzünde koloniler oluşturur. Yaz sonunda veya sonbaharda meydana gelen kanatlı formlar tekrar esas konuk çu bitkilere dönerek gerçek erkek ve dişi bireyleri meydana getirir. Ancak iklimi ılıman olan yerlerde ara veya esas konukçular üzerinde eşeyli bireyler meydana getirmeksizin bütün yıl boyunca parthenogenetik olarak da yaşamalarını sürdürür. Hattâ bazan aynı yerde bulunan aphid'lerden bir kısmının anho-holocyclic yaşamını sürdürdüğü halde diğer bir kısmının da holocyclic olarak çoğalmasına devam ettiği görülebilir. Bu nedenle yaşamı gerçekten karışık bir durum gösterir.
Savaşı : Organik fosforlu, ya da sistemik bir insektisit atmak suretiyle
etkili bir şekilde zararı önlenir. Sistemik bir insektisit kullanılacaksa, ba
harda erkenden- olmak üzere yumurtalar açıldıktan sonra atılırsa en iyi
şekilde savaşı yapılmış olur. ,
■ Rhopalosiphum msertvm Walk. (Şekil 77 T, 78 Ö) Sinonim : Aphis cratapella Theob,;,y4. edentula Buck.; A. fitehii Sander.
Türkçe ismi : Elma-ot aphid'i

Tanımı : Kanatsız parthenogenetik dişiler saiımsı yeşil renkte olup thorax üzerinde üç adet koyu yeşil bant bulunur. Vücut üzerinde mu-mumsu toz tabakası bulunmadığı gibi abdomen'in sonuna doğru kırmızımsı leke de yoktur. Fundatrix'Ierde antenler beş segmentlidir. Vücut .uzunluğu 1.0-1.6 mm'dir.

Yayılışı : Palearktik bölgede.
Yurdumuzda daha çok Orta ve Doğu Anadolu bölgelerinde rastlanır.
Zararı ve konukçuları : Esas konukçuları Pomidae bitki türleridir. Özellikle elmalarda genç yaprakları enine büker veya kıvırır, sonra da sarartır. Sürgün ve çiçeklere saldırmaz. Ara konukçuları Gramineae bitkileridir. Bazı ülkelerde Barley yellow dwar£ virüs hastalığını sirküla-tif yolla bulaştırdığı kayıtlıdır (Kennedy et al., 1962).
Biyolojisi : Heteroecious yaşama sahiptir. Kşı yumurta halinde elma, akdiken vs. üzerinde geçirir. Baharda bu yumurtalardan meydana gelen 2'ci veya 3'cü nesil kanatlı formları esas konukçularmı terkederek Gramineae bitkilerine göç eder. Özellikle yulaf, arpa ve diğer yabani, ya da kültür bitki türlerinin köklerine yerleşir.
Yurdumuzda gerek esas ve gerekse ara konukçularında şimdiye kadar ekonomik önemde zarar yaptığına ait kayıt bulunmamaktadır.

Rhopalosiphum maidis Fitch. (Şekil 77 R, 78 N)
Sinonim : Aphis adusta Zehn.; A. africana Theob.; A. coocki Essig.
Türkçe ismi :Mısır yaprak aphid'i
Tanımı : Kanatsız parthenogenetik dişiler uzunca vücutlu ve mavimsi yeşil veya açık yeşil renktedir. Baş koyu esmer, antenler 3'cü seg-ment hariç diğerleri siyah, corniculus'lar ve kuyruk ise siyah renktedir. Corniculus'lar kaideye doğru genişler. Vücut uzunluğu 2.0-2.5 mm'dir.
Kanatlı parthenogenetik dişilerde vücut takriben aynı büyüklükte olup baş, thorax., bacaklar ve corniculus'lar siyah renktedir. Corniculus'-Iaf ortada hafif şişkince ve nihayette biraz genişlemiştir. Abdomen açık mavimsi" yeşil renktedir.
Yayılışı : Kozmopolit. \
Yurdumuzda özellikle Batı, Orta ve Güney Anadolu'da bulunur.
Zararı ve konukçuları : Başta mısır, sorgum olmak üzere buğday, yulaf, arpa, çeltik ve diğer kültür ve yabani Gramineae türlerinde yaşar. Bu bitkilerin yaprakları üzerinde oluşan yoğun aphid kolonilerinin beslenmesi sonucu yapraklar kıvrılır ve sararır. Bitkilerde gelişme durur, verim azalır. Ayrıca salgıladığı yoğun balımsı maddeler fumajine sebep olarak zararı daha da artar. Kennedy et al. (1962), bu türün muhtelif ülkelerde çeşitli bitkilerde 12 kadar virüs hastalığının vektörü olduğunu bil-. dirmektedir. Bunlardan bâşhcaları. Barley yellow chvarf, Cucumber mosaic, Maize leaf fleck, Dahlia mosaic, Millet red-leaf virüs hastalıklarıdır.
Biyolojisi : Anholocyclic bir yaşama sahip olan bu tür, yazın daha çok mısırlarda görülür. Yurdumuzun güney kesimlerinde bazı yıllar önemli zararlara sebep olabilmektedir. Maalesef yurdumuzda biyolojisi ve önemi iyi bilinmemektedir.
• Rhopalosiphum padi L. (Şekil 78 O)
Sinonim : Aphis avena sativa Schrk.: A. holci Ferr.; A. tritici Law.
Türkçe ismi : Ekin aphidi
Tanımı : Kanatsız parthenogenetik dişiler esmerimsi zeytin yeşili renkte, fakat abdomen'in kaidesi ve corniculus'Iarın bulunduğu alan kırmızımsı esmer lekeli olup vücut üzeri beyaz mumumsu bir tozla örtülüdür. Kuyruk ve corniculus'lar koyu esmer veya siyah renktedir. Corni-culus'lar nihayete doğru gittikçe daralır. Fundatrix'lerde antenler 6 seg-mentlidir. Vücut uzunluğu 1.5-2-3 mm'dir.
Kanatlı parthenogenetik dişilerde vücut koyu yeşil, fakat baş ve thorax siyahımsı renktedir. Corniculus'lar esmer renkte, silindir şeklinde, ortaya yakın kısmı ise biraz genişlemiştir. Kuyruk, belirli olarak corniculus'lar-dan daha kısa ve ortaya doğru boğum yapmıştır. Vücut uzunluğu 2.0— 2.3 mm'dir.
Yayılışı : Kozmopolit.
Yurdumuzda daha çok Orta ve Doğu Anadolu'da yaygındır.
Zararı ve konukçuları : Esas konukçuları Prunus cinsine bağlı, özellikle yabani bitki türleridir. Daha çok kuş kirazı (Prunus padus) üzerinde bulunur. Ara konukçularım ise Gramineae, Typhaceae ve Cyperaceae türleri oluşturur.
Esas konukçularmda zararı, yaprakları kenarlarından itibaren uzunluğuna kıvırması ve sarartması -.şeklindedir. Ancak esas konukçularmda sürgünlere yerleşmez ve zararı da önemli değildir. Gramineae türlerindeki zararı ise önceki türe çok benzer. Muhtelif ülkelerde, çeşitli bitkilerde 17 kadar bitki virüs hastalığının taşıyıcısı ve yayıcısı olduğu bildirilmiştir (Kennedy et al., 1962). Bulaştırdığı hastalıklardan en önemlileri Barley yeUöw d.warf, Wheat clover mosaic, Cucuniber mosaic, Maize leaf fleck, Onion. yellow dwar£ mosaic virüstür.
Biyolojisi : Kuzey bölgelerde veya serin olan yerlerde heteroecious bir yaşama sahiptir. Kışı yumurta halinde esas konukçuları üzerinde geçirir. Baharda bu yumurtalardan fundatrix'Ier meydana gelir. Fundat-rix'Ierden sonraki 3'cü nesilden sonra ara konukçularma göç eder. Gramineae türlerinde bazan R. maidis ile birlikte bulunduğu görülür. Başlıca buğday, arpa, yulaf, çeltik ve mısırlarda zarar yapar. Yurdumuzda zararı ve biyolojisi iyi bilinmemektedir.
' Güney bölgelerde veya sıcak olan yerlerde anholocyclic bir yaşam ' sürdürür. Bu gibi yerlerde ara konukçuları üzerinde eşeysiz olarak bütün yıl boyunca yaşamına devam eder.

[Fitopatolog]

Cevap: Aphis ruborum Börn.

Schizaphii (— ToKoptera) graminum Rond. (Şekil 78 M)
Türkçe ismi : Hububat aphid'i
Tanımı : Kanatsız parthenogenetik dişiler uzunca vücutlu, açık veya sarımsı yeşil, ya da elma yeşili renkte olup üstte ortada uzunluğuna koyu yeşil renkte bant bulunur. Corniculus'ların ucu siyah olup kuyruğun 1.7-2.0 katı uzunluktadır. Antenlerin ucu corniculus'Iarm kaidesine ulaşmaz. Vücut uzunluğu 1.5-2.0 mm'dir.
Yayılışı : Kuzey ve Güney Amerika, Afrika ile Palearktik bölgenin büyük bir kısmında bulunur.
-
Yurdumuzun hemen her tarafında az veya çok tesadüf edilirse de daha çok Batı ve Doğu Anadolu bölgelerinde bulunur.
Zararı ve konakçıları : Özellikle yabani, ya da kültür Gramineae türlerinde yaşar. Ara konukçu durumu, yoktur. Ergin ve nimfleri bitkile rin özsuyunu emer. Beslenme sırasında bitki dokularına toksik maddeler de salgılar. Bu maddeler bitkilerin yapraklarını sarartır. Yoğun saldırılar da bitki pörsür ve kurur. Aphid'ler bu gibi bitkileri terkederek etrafta bulunan sağlıklı diğer bitkilere göç eder. Genellikle aphid kolonileri yap raklann alt yüzünde bulunur. Ancak populasyon yoğunluğu artınca bitkinin toprak yüzünde kalan her türlü aksamına da dağılır. Sorgum ve diğer hububatta küçük bitkiler daha çok zarar görür. Her ne kadar yurdumuzda yoğun şekilde görülmemekte ise de Kuzey Amerika'daki yoğun saldırılarda tarlalardaki bitkiler tamamiyle tahrip olabilmektedir. Genellikle kurak yerlerde veya zamanda zararı daha da artar.
Biyolojisi : Monoecious bir yaşama sahiptir. Kışı yumurta, halinde yabani veya kültür Gramineae türlerinde geçirir. Ancak güney ve sıcak olan yerlerde bütün yıl boyunca parthenogenetik olarak çoğalmasına devam eder. Soğuk yerlerde yerine göre nisanda fundatrix'ler görülür.
Bir neslin gelişmesi için geçen süre iklim koşullarına göre 2-4 haftadır.Yurdumuzda yerine göre ekinleri mayıs sonundan başlayıp haziran sonuna kadar terkederek civardaki yabani Gramineae'ya geçer. Bu- arada gerçek erkek ve dişiler meydana geldiğinden bunlar çiftleşir ve dişiler yumurtalarını 2-4 tanelik kümeler halinde yaprakların dip kısımlarına, bazan da yaprağın ortasına olmak üzere bırakır. Yumurtalar oval şekilde olup ilk bırakıldığında yeşilimsi renktedir. Ancak renk kısa zamanda siyaha dönüşür.

Bu tür her ne kadar yurdumuzda ara sıra görülmekte ise de ekonomik


düzeydeki zararlarına rastlanmamaktadır. Amerika'da zaman zaman


epidemi haline geçerek önemli zararlar yapmaktadır. Son epidemi 1976

yılında görülmüş ve yalnız Oklahama eyaletinde bu aphid'in yaptığı zarar ile buna karşı harcanan para, birlikte 80 milyon dolar olarak hesaplanmıştır (Starks and. Burton, 1977).

Brevicorynae brassicae L, (Şekil 77 D, 78 J)

Sinonim : Aphis dusmeti Gomez-Menor: A. florisrape Curtis; A. raphani Schk.
Türkçe ismi : Lahana aphid'i
Tanımı : Kanatsız parthenogenetik dişiler yuvarlakımsı vücutlu, esmerimsi yeşil renkte olup vücut üzeri mumumsu beyaz bir tozla örtülüdür. Thorax'm bir bölümü ile baş koyu renktedir. Ayrıca abdomen üzerinde koyu renkli çizgi ve lekeler bulunur. Antenler vücuttan kısa ve koyu renktedir. . Corniculus'lar takriben kuyruk Jcadar uzunluktadır. Kuyruk üçgen şeklindedir. Vücut uzunluğu 2.0-2.5 mm'dir.
Kanatlı parthenogenetik dişilerde ise baş ve thorax'm gerisi siyah olup üzeri beyaz mumumsu bir tozla örtülüdür. Antenler takriben vücut uzunluğu kadar, ve koyu esmer renktedir. Corniculus'lar kısa, ortada şişkince, kaidede çoğunlukla boğumlu olup koyu esmer renktedir. Kuyruk koyu-yeşil renkte, üçgen şeklinde, corniculus'lar kadar veya onlardan biraz daha uzundur. Vücut uzunluğu kanatsız formlara oranla biraz daha kısadır.
- Y
Yayılışı : Kozmopolit.
Yurdumuzun hemen hemen her tarafında lahana ve karnabaharlarda az çok rastlanır. Diyarbakır çevresindeki lahanalarda 1952 yılında çok yoğun populasyonlarına rastlanmıştır.
Zararı ve konukçuları : Baz an Compositae ve Solanaceae familyalarına ait bitki türlerinde görülürse de daha çok , Cruciferae türlerinde bulunur. Özellikle lahana, karnabahar ve hardalda yoğun populasyonlar oluşturur. Yoğun beslenmeleri sonucu yapraklarda kıvrılmalara, renk bozukluklarına sebep olur. Bitkilerde gelişme durur. Aphid'lerin gömleklerinin bitkilerde kalması, az da olsa salgıladıkları balımsı maddelerle onları bulaştırmaları, bu sebzelerin pazarlama değerlerini büyük oranda düşürür. Henüz daha baş bağlamamış genç lahanalarda çoğunlukla iç yaprakların alt yüzlerinde, gelişmiş olanların ise dış yapraklarının alt yüzlerinde koloniler teşkil eder. Karnabahar, kolza, hardal gibi diğer bitkilerin hemen hemen her organında kolonilerine rastlanabilir. Kennedy et al. (1962), bu türün muhtelif ülkelerde çeşitli bitkilerde 28 kadar virüs hastalığını bulaştırdığını bildirmektedir. Bulaştırdıkları hastalıklar arasında en önemlileri olarak Bean. common moşaic,. Beet mosaic, Cafebage black ring spot, Cabbage ring necrosis, CauKf-lewer mosaic, Gelery mosasc, Onîon yellow dwarf, Raddîsîs mosaic gibi virüs hastalıklarını saymak mümkündür.

Biyolojisi : Monoecious yaşama sahip olan bu türde ara konukçular yoktur. Soğuk olan kuzey bölgelerde kışı döllenmiş yumurta halinde geçirir. Bonnemaison (1962), B. hrassicae'nin virginopar dişilerinin —15, —18 °C sıcaklıklarda dahi yavaş da olsa gelişmelerine devam ettiğini bildirmektedir. Ancak iklimi uygun olan yerlerde bütün yıl boyunca part-henogenetik olarak çoğalmasını sürdürür.
Savaşı : Lahana aphid'inin sistemik ilâçlar kullanılmak suretiyle savaşı yapılabilir. Ancak bu gibi ilâçları hasada yakın zamanlarda kullanmak doğru değildir. Bu hususta uzmanlara danışarak ilâç atma zamanını ayarlamak en iyisidir.

Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS