Tweet
Planococcus (= Pscudococcus) citri Risso (Şekil 103)
Sinonim : Düctylopius vitis Met., D, brevisfıi/nıs Targ., D. destructor Comst
Erkekler sarımsı veya kırmızımsı esmer renktedir. Bacak ve antenleri açık, gözler siyah renktedir. Kanatlar parlak ve saydam olup, vücuttan daha uzundur. Antenleri 10 segmentlidir ve üzerleri kıllarla kaplıdır. Vücut uzunluğu 1 mm kadardır.
Yumurtalar saman şansı renkte, uzunca oval şekilde ve takriben 0,4 , mm uzunluktadır.
Yumurtalardan yeni çıkan l'ci dönem nimfler, uzunca oval biçimde, açık esmer renkte olup antenleri 6 segmentlidir. Sonuncu anten segmenti diğerlerinden belirli şekilde daha uzundur. Bu segmentin uzunluğu bütün diğer segmentlerin toplam uzunluğunun 2/3'ü kadardır. 2'ci dönemde bulunan nimflerin rengi 1'çilere oranla daha koyudur. Sonuncu anten segmentinin uzunluğu ise diğer segmentlerin toplam uzunluğunun ancak 1/3'üne ulaşır. 3'cü dönemdeki nimflerde ise diğer segmentlerin toplam uzunluğunun ancak 1/3'üne ulaşır. 3'cü dönemdeki nimflerde antenler 7 segmentlidir. .Vücudun şekli erginlere çok benzer, ancak onlardan daha küçüktür.
Yayılışı : Libya, Mısır, Tunus, Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan, İtalya, Fransa, İspanya, İsrail, Lübnan, Irak, Suriye, Suudi Arabistan, İran ile dünyanın bütün Tropik ve Subtropik bölgelerinde.
Yurdumuzdaki turunçgil alanlarının hemen hepsinde az veya çok bulunur. Ayrıca Orta Anadolu ve Marmara bölgelerinin bazı kesimlerin de de ara sıra rastlanmaktadır.
Konukçuları ve zararı : Polifagdır. Turunçgillerden başka zeytin, zakkum, dut, kavun, karpuz, muz, nar, bağ, yerfıstığı ile diğer bazı bitkilerde bulunur. Ancak en çok Turunçgillerde, daha sonra sırası ile bağ, zeytin ve narlarda zarar yapar. Seralardaki bitkilerde de ara sıra yoğun populasyonlarına rastlanır.
Turunçgillerde yoğun beslenmeleri sonucu yapraklar sararır ve vaktinden önce dökülür. Yine meyve saplarında bulunan kolonilerin beslenmesi sonucu meyve sapı zayıflar ve erken meyve dökümüne sebep olabilir. Ancak asıl zarar, fazla miktarda tatlımsı maddeler salgılaması ve bunlar üzerinde de saprofit mantarlar çoğalarak fumajine neden olması ile meydana gelir. Yine salgılanan bu tatlımsı maddeleri özellikle karıncalar çok sever. Bu nedenle turunçgil unlu bitinin bulunduğu bitkileri karıncalar sık olarak ziyaret eder. Karıncalar unlu bitleri bu arada da korur. Ağaçlar üzerinde onlara özel yuvalar yapar. Gerektiğinde onları bir daldan diğerine veya bir ağaçtan diğerine taşırlar. Böylece onların etrafa yayılmalarına sebep olduğu gibi unlu bitleri bir bakıma doğal düşmanlarından da korurlar. Bu nedenle unlu bitlerle savaş yapmak için bazan doğrudan doğruya karıncalarla savaşmak zorunluluğu doğabilir. Bu tür, özellikle Güney Anadolu turunçgil alanlarında zararlıdır. Yine bu bölge ile Orta Anadolu'nun bazı kesimlerinde bağlarda da arasıra zararı görülmektedir.
Biyolojisi : Yerine ve iklime göre kışı muhtelif dönemlerde geçirir. Dişiler, yumurtalarının üzerlerini salgıladıkları beyazımsı renkte bir mum ■ tabakası ile örter. Böylece yumurtalar kümeler halinde bırakılır. Bir yumurta kümesinde 100-150 kadar yumurta bulunur. Bodenheimer (1951)'e göre, bir dişinin hayatı boyunca bıraktığı yumurta sayısı, iklim koşullarına göre değiştiği gibi, beslendiği bitki türüne göre de çok değişir. Örneğin, israil'de Tturunçgillerde haziran ayında 400 yumurta bırakan dişi, eylül ayında 123, kış aylarında ise yalnızca 65 yumurta bırakabilmektedir. Bununla beraber bir dişinin yazın Turunçgillerde ortalama 300-500 arasında yumurta bıraktığı kabul edilmektedir. Yumurtaların yazın bir kaç gün içinde açılmasına karşılık, sıcaklık düştükçe bu süre daha da uzar. Yumurtadan yeni çıkan nimfler bir iki gün yumurta kümesi içinde kalır. Daha sonra bunlar bitkiye dağılarak kendilerine beslenmek üzere uygun yer aramaya koyulurlar. Nimfler daha çok iki meyvenin birbirine değdiği, yaprakla meyvenin birbirlerine temas ettiği yerleri seçerler. Genellikle bitkilerde gölgelik, fazla güneş ışını almayan yerleri tercih ederler.
Nimf döneminde olmak üzere fazla miktarda tatlımsı maddeler salgılarlar ve bu salgılama faaliyeti, yumurtadan çıkan nimflerde bir hafta sonra başlar. Bodenheimer (1951)'e göre, turunçgil unlu bitinde gelişme eşiği 8,2°G olup bir neslin gelişmesi için ortalama 698 gün-dereceye ihtiyaç vardır. Buna göre bu zararlının yurdumuzda bulunduğu yerlerde yılda verdiği döl sayısı 3-5 arasında kabul edilebilir. Eşeyli olarak çoğalır.
P. citri'nin doğada çoğalmasını önleyen faktörlerden bazıları da abiyotik olanlardır. Yağışlı geçen havalarda bunların çoğu yağmur suyu ile birlikte ağaçlardan yıkanır. Yine şiddetli esen rüzgârlar, bunların büyük bir kısmını ağaçlardan düşürür. Küçük nimfleri ise uzak mesafelere kadar sürükler. Bu nedenle bu gibi havalardan sonra ağaçlarda önemli derecede populasyon düşmesi izlenebilir.
Bağlarda P. citri'nin biyolojisi biraz değişik bir durum gösterir. Kışın bunlar omcaların kabuk altlarına, çatlaklar arasına gizlenirler. Bazan
Daha sonra salkımlara da yerleşirler. Buralarda yoğun populasyonlar oluşturduğunda, sokup emmeleri sonucu omcalar zayıflar. Ayrıca salgıladıkları tatlımsı maddeler nedeniyle meydana gelen furr.ajin, zararı bir ■ kat daha arttırır. Diğer bitkilerde olduğu gi,bi, unlu bit kolonileri omcaların güneş görmeyen, kuytu yerlerinde oluşurlar.
Savaşı : Turunçgil unlu bitinin doğada çoğalmasını önleyen doğaldüşmanlarının, çoğu yabancı orijinlidir ve getirildikleri Kuzey ve Batı Akdeniz ülkelerinin çoğunda doğada, özellikle kışın hayatlarını sürdüre bilmeleri mümkün olamamaktadır. Bu nedenle bunlardan bazılarının yapay ortamlarda yetiştirilerek uygun zamanlarda bahçelere bırakılmalarıgerekmektedir. Bu faydalı böceklerden en önemlisi Cryptolaemus, montrouzieri Muls. (Coleoptera: Coccinellidae)'dir. Bu böceğin ana vatanı Avustralya'dır. Oradan unlu bit savaşında kullanılmak üzere önce Kaliforniya'ya (A.B.D.) ithal edilmiş ve burada elde edilen başarıdan sonra diğer ülkelere de sokulmuştur. Bu arada yurdumuza da getirilen bu böcek, Antalya Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü laboratuvarlarında yapay olarak zaman zaman yetiştirilerek üreticiye dağıtılmakta ve bu şekilde biyolojik savaşta kullanılmaya çalışılmaktadır.
P. citri'nin diğer önemli bir predatörü de Sympherohius sanctus Tjeder (Neurrptera: Hemerobiidae)'tur. Bu tür İsrail, Kanarya Adaları, Madeira ve Türkiye'de bulunmaktadır. İsrail'de turunçgil unlu bitinin önemli bir predatörüdür. Yurdumuzda, Güney Anadolu'da bazı yerlerde oldukça yüksek populasyrnuna rastlanmakta ise de diğer yerlerde çok az görülmektedir.Son yıllarda Güney Anadolu (Adana, İçel ve Hatay illerinde) turunçgil bahçelerinde yapılan bir araştırmada P. citri'nin bir çok doğal düş manı olduğu saptanmıştır (Soylu ve t)rel, 1977). Örneğin GJeoptera takımından Scymnus apetzi Muls.; S. quadrimaculatus Hbst., S. suturalis Thunb., Hjperaspis polita Ws.; Diptera takımından Dicrodiplosis pseudococci Felt.; Neuroptera takımından Şympherobius sanctus Tjeder; Hymenoptera takımından Anagyms pseudococci Gir., Leptomastidea abnormis Gir. gibi önemli olanlarını burada saymak mümkündür. Güney Anadolu bölgesinde saptandığı belirtilen ve yukarıda isimleri bildirilen doğal düşmanlar, turunçgil unlu bitinin diğer ülkelerde de bulunan belli başlı parazit ve predatörlerini teşkil etmektedir. Ne var ki bu doğal düşmanların yurdumuzda doğal olarak bulunmalarına, hattâ bazı kesimlerde oldukça etkili olmalarına karşılık, çoğu yeılerde de yeterli şekilde fealiyette bulunamadıkları anlaşılmaktadır. Burada üzerinde durulacak olan önemli nokta, turunçgil unlu bitinin yurdumuzda daha geniş alanlarda olmak üzere doğal düşmanlanm daha esaslı şekilde incelemek, özellikle bunların etkili olamama nedenlerini iyi şekilde araştırarak ortaya koymaktır. Böylece, belki de bunlardan daha etkili biçimde yararlanma olanaklarına kavuşulmuş olunur. Aksi halde bu parazit ve predatörlerden birisi veya bir kaçı, örneğin C. montrouzieri, S. sanctus, A. pseudococci, Lep-tomastix dactilopii How. Idboratuvarda yetiştirilerek uygun olan yer ve zamanlarda bahçelere salıverilir. Bu faydalı böcekler Antalya Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsünden temin edilebilirler.
Turunçgil unlu bitine, özellikle bunların nimf dönemlerine karşı organik fosforlu insektisitler çok iyi etkide bulunur. Uygun olan yer ve zamanlarda, bağlarda ve bazan da turunçgillerde, bunlardan birisi atıldığı takdirde zararı önemli derecede azaltılır.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS
Sinonim : Düctylopius vitis Met., D, brevisfıi/nıs Targ., D. destructor Comst
Erkekler sarımsı veya kırmızımsı esmer renktedir. Bacak ve antenleri açık, gözler siyah renktedir. Kanatlar parlak ve saydam olup, vücuttan daha uzundur. Antenleri 10 segmentlidir ve üzerleri kıllarla kaplıdır. Vücut uzunluğu 1 mm kadardır.
Yumurtalar saman şansı renkte, uzunca oval şekilde ve takriben 0,4 , mm uzunluktadır.
Yumurtalardan yeni çıkan l'ci dönem nimfler, uzunca oval biçimde, açık esmer renkte olup antenleri 6 segmentlidir. Sonuncu anten segmenti diğerlerinden belirli şekilde daha uzundur. Bu segmentin uzunluğu bütün diğer segmentlerin toplam uzunluğunun 2/3'ü kadardır. 2'ci dönemde bulunan nimflerin rengi 1'çilere oranla daha koyudur. Sonuncu anten segmentinin uzunluğu ise diğer segmentlerin toplam uzunluğunun ancak 1/3'üne ulaşır. 3'cü dönemdeki nimflerde ise diğer segmentlerin toplam uzunluğunun ancak 1/3'üne ulaşır. 3'cü dönemdeki nimflerde antenler 7 segmentlidir. .Vücudun şekli erginlere çok benzer, ancak onlardan daha küçüktür.
Yayılışı : Libya, Mısır, Tunus, Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan, İtalya, Fransa, İspanya, İsrail, Lübnan, Irak, Suriye, Suudi Arabistan, İran ile dünyanın bütün Tropik ve Subtropik bölgelerinde.
Yurdumuzdaki turunçgil alanlarının hemen hepsinde az veya çok bulunur. Ayrıca Orta Anadolu ve Marmara bölgelerinin bazı kesimlerin de de ara sıra rastlanmaktadır.
Konukçuları ve zararı : Polifagdır. Turunçgillerden başka zeytin, zakkum, dut, kavun, karpuz, muz, nar, bağ, yerfıstığı ile diğer bazı bitkilerde bulunur. Ancak en çok Turunçgillerde, daha sonra sırası ile bağ, zeytin ve narlarda zarar yapar. Seralardaki bitkilerde de ara sıra yoğun populasyonlarına rastlanır.
Turunçgillerde yoğun beslenmeleri sonucu yapraklar sararır ve vaktinden önce dökülür. Yine meyve saplarında bulunan kolonilerin beslenmesi sonucu meyve sapı zayıflar ve erken meyve dökümüne sebep olabilir. Ancak asıl zarar, fazla miktarda tatlımsı maddeler salgılaması ve bunlar üzerinde de saprofit mantarlar çoğalarak fumajine neden olması ile meydana gelir. Yine salgılanan bu tatlımsı maddeleri özellikle karıncalar çok sever. Bu nedenle turunçgil unlu bitinin bulunduğu bitkileri karıncalar sık olarak ziyaret eder. Karıncalar unlu bitleri bu arada da korur. Ağaçlar üzerinde onlara özel yuvalar yapar. Gerektiğinde onları bir daldan diğerine veya bir ağaçtan diğerine taşırlar. Böylece onların etrafa yayılmalarına sebep olduğu gibi unlu bitleri bir bakıma doğal düşmanlarından da korurlar. Bu nedenle unlu bitlerle savaş yapmak için bazan doğrudan doğruya karıncalarla savaşmak zorunluluğu doğabilir. Bu tür, özellikle Güney Anadolu turunçgil alanlarında zararlıdır. Yine bu bölge ile Orta Anadolu'nun bazı kesimlerinde bağlarda da arasıra zararı görülmektedir.
Biyolojisi : Yerine ve iklime göre kışı muhtelif dönemlerde geçirir. Dişiler, yumurtalarının üzerlerini salgıladıkları beyazımsı renkte bir mum ■ tabakası ile örter. Böylece yumurtalar kümeler halinde bırakılır. Bir yumurta kümesinde 100-150 kadar yumurta bulunur. Bodenheimer (1951)'e göre, bir dişinin hayatı boyunca bıraktığı yumurta sayısı, iklim koşullarına göre değiştiği gibi, beslendiği bitki türüne göre de çok değişir. Örneğin, israil'de Tturunçgillerde haziran ayında 400 yumurta bırakan dişi, eylül ayında 123, kış aylarında ise yalnızca 65 yumurta bırakabilmektedir. Bununla beraber bir dişinin yazın Turunçgillerde ortalama 300-500 arasında yumurta bıraktığı kabul edilmektedir. Yumurtaların yazın bir kaç gün içinde açılmasına karşılık, sıcaklık düştükçe bu süre daha da uzar. Yumurtadan yeni çıkan nimfler bir iki gün yumurta kümesi içinde kalır. Daha sonra bunlar bitkiye dağılarak kendilerine beslenmek üzere uygun yer aramaya koyulurlar. Nimfler daha çok iki meyvenin birbirine değdiği, yaprakla meyvenin birbirlerine temas ettiği yerleri seçerler. Genellikle bitkilerde gölgelik, fazla güneş ışını almayan yerleri tercih ederler.
Nimf döneminde olmak üzere fazla miktarda tatlımsı maddeler salgılarlar ve bu salgılama faaliyeti, yumurtadan çıkan nimflerde bir hafta sonra başlar. Bodenheimer (1951)'e göre, turunçgil unlu bitinde gelişme eşiği 8,2°G olup bir neslin gelişmesi için ortalama 698 gün-dereceye ihtiyaç vardır. Buna göre bu zararlının yurdumuzda bulunduğu yerlerde yılda verdiği döl sayısı 3-5 arasında kabul edilebilir. Eşeyli olarak çoğalır.
P. citri'nin doğada çoğalmasını önleyen faktörlerden bazıları da abiyotik olanlardır. Yağışlı geçen havalarda bunların çoğu yağmur suyu ile birlikte ağaçlardan yıkanır. Yine şiddetli esen rüzgârlar, bunların büyük bir kısmını ağaçlardan düşürür. Küçük nimfleri ise uzak mesafelere kadar sürükler. Bu nedenle bu gibi havalardan sonra ağaçlarda önemli derecede populasyon düşmesi izlenebilir.
Bağlarda P. citri'nin biyolojisi biraz değişik bir durum gösterir. Kışın bunlar omcaların kabuk altlarına, çatlaklar arasına gizlenirler. Bazan
omcaların köklerine de geçerek toprak derinliklerine inerler. Baharda,
omcalarda tomurcuklar patladıktan sonra bulundukları yerleri terke-
den bireyler, takriben mart ayından itibaren sürgün ve yapraklara geçer.
omcalarda tomurcuklar patladıktan sonra bulundukları yerleri terke-
den bireyler, takriben mart ayından itibaren sürgün ve yapraklara geçer.
Savaşı : Turunçgil unlu bitinin doğada çoğalmasını önleyen doğaldüşmanlarının, çoğu yabancı orijinlidir ve getirildikleri Kuzey ve Batı Akdeniz ülkelerinin çoğunda doğada, özellikle kışın hayatlarını sürdüre bilmeleri mümkün olamamaktadır. Bu nedenle bunlardan bazılarının yapay ortamlarda yetiştirilerek uygun zamanlarda bahçelere bırakılmalarıgerekmektedir. Bu faydalı böceklerden en önemlisi Cryptolaemus, montrouzieri Muls. (Coleoptera: Coccinellidae)'dir. Bu böceğin ana vatanı Avustralya'dır. Oradan unlu bit savaşında kullanılmak üzere önce Kaliforniya'ya (A.B.D.) ithal edilmiş ve burada elde edilen başarıdan sonra diğer ülkelere de sokulmuştur. Bu arada yurdumuza da getirilen bu böcek, Antalya Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü laboratuvarlarında yapay olarak zaman zaman yetiştirilerek üreticiye dağıtılmakta ve bu şekilde biyolojik savaşta kullanılmaya çalışılmaktadır.
P. citri'nin diğer önemli bir predatörü de Sympherohius sanctus Tjeder (Neurrptera: Hemerobiidae)'tur. Bu tür İsrail, Kanarya Adaları, Madeira ve Türkiye'de bulunmaktadır. İsrail'de turunçgil unlu bitinin önemli bir predatörüdür. Yurdumuzda, Güney Anadolu'da bazı yerlerde oldukça yüksek populasyrnuna rastlanmakta ise de diğer yerlerde çok az görülmektedir.Son yıllarda Güney Anadolu (Adana, İçel ve Hatay illerinde) turunçgil bahçelerinde yapılan bir araştırmada P. citri'nin bir çok doğal düş manı olduğu saptanmıştır (Soylu ve t)rel, 1977). Örneğin GJeoptera takımından Scymnus apetzi Muls.; S. quadrimaculatus Hbst., S. suturalis Thunb., Hjperaspis polita Ws.; Diptera takımından Dicrodiplosis pseudococci Felt.; Neuroptera takımından Şympherobius sanctus Tjeder; Hymenoptera takımından Anagyms pseudococci Gir., Leptomastidea abnormis Gir. gibi önemli olanlarını burada saymak mümkündür. Güney Anadolu bölgesinde saptandığı belirtilen ve yukarıda isimleri bildirilen doğal düşmanlar, turunçgil unlu bitinin diğer ülkelerde de bulunan belli başlı parazit ve predatörlerini teşkil etmektedir. Ne var ki bu doğal düşmanların yurdumuzda doğal olarak bulunmalarına, hattâ bazı kesimlerde oldukça etkili olmalarına karşılık, çoğu yeılerde de yeterli şekilde fealiyette bulunamadıkları anlaşılmaktadır. Burada üzerinde durulacak olan önemli nokta, turunçgil unlu bitinin yurdumuzda daha geniş alanlarda olmak üzere doğal düşmanlanm daha esaslı şekilde incelemek, özellikle bunların etkili olamama nedenlerini iyi şekilde araştırarak ortaya koymaktır. Böylece, belki de bunlardan daha etkili biçimde yararlanma olanaklarına kavuşulmuş olunur. Aksi halde bu parazit ve predatörlerden birisi veya bir kaçı, örneğin C. montrouzieri, S. sanctus, A. pseudococci, Lep-tomastix dactilopii How. Idboratuvarda yetiştirilerek uygun olan yer ve zamanlarda bahçelere salıverilir. Bu faydalı böcekler Antalya Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsünden temin edilebilirler.
Turunçgil unlu bitine, özellikle bunların nimf dönemlerine karşı organik fosforlu insektisitler çok iyi etkide bulunur. Uygun olan yer ve zamanlarda, bağlarda ve bazan da turunçgillerde, bunlardan birisi atıldığı takdirde zararı önemli derecede azaltılır.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS