Tweet
Pistaciaspis (= Lepidosaphes, Mytilococcus) pistaciae Arkh. (Şekil 131)
Türkçe ismi : Antepfıstığı virgül koşnili
Tanımı : Ergin dişide kabuk kısa ve geniş, virgül şeklinde, en geniş yeri arka tarafa yakın, kenarları yassıdır. Renk sarı-esmer ile beyazımsı arasında değişir, l'ci nimf gömleği parlak sarı, 2'cisi koyu esmer renkte- . dir. Uzunluk 2,0-2,3 mm, genişliği takriben 1,0 mm'dir. Çıplak dişi takriben armut şeklinde, segmentler oldukça belirli olup sarımsı renktedir.
Yayılışı : Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızya, tran ve Türkiye.
Yurdumuzda Orta ile Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunur. Konukçuları : Antepfıstığı, çitlenbik,
Zararı ve biyolojisi : Koşniller özellikle sürgün, yaprak ve meyveler üzerinde bulunur. Zararı diğer Diaspididae türlerinde, olduğu gibidir. Kışı ergin dişi halinde geçirir. Yılda bir nesil verir. Biyolojisi iyi bilinmemektedir.Fazla yoğun populasyonlarma pek rastlanmadığı için savaşı söz konusu değildir.
C. heckn'nin halen yurdumuzda ekonomik düzeyde zarar yapacak populasyonlarma pek rastlanmamaktadır. Mamafih A, lepidosaphes arı-cığı halen yurdumuzda bulunduğuna göre^ bu parazitin etkili olabilmesi için gerekli önlemlere başvurmak faydalıdır.
Insulaspis (-— Lepidosaphes) glover'n Pack. (Şekil 130)
Türkçe ismi : Uzun turunçgil koşnili
Tanımı : Ergin dişi kabuğunun genel görünümü mor koşnile çok benzer, fakat ondan daha dar olup kıvrımı da çok azdır. Rengi sarı veya kırmızımsı esmer, kenarları açık, nimf-gömleği sarı renktedir. Uzunluğu 2-3 mm, genişliği ise takriben 0,5 mm'dir. Çıplak diş-i açık sarı renkte, dar ve uzun vücutludur.
Yayılışı : Tropik ve Subtropik bölgelerde, Akdeniz çevresinde Güney Avrupa ülkelerinin çoğu, Yunanistan, Kuzey Afrika'da Fas, Cezayir, Mısır, Doğu Akdeniz'de İsrail, Türkiye ile İran ve Kafkasya'da bulunur.
Yurdumuzda özellikle Batı Anadolu ile Kuzeydoğu Karadeniz bölgesinde rastlanır. îyriboz'un özel notlarından, Rize'de 26.12-1941 tarihinde bulunduğu kayıtlıdır.
Lepidosaphes (= Mytilococcus) ulmi L. (Şekil 132) Sinonim : Aspidiotus pomorum Bche\, A. conchiformis Curtis Türkçe ismi: Virgül koşnili,, karaağaç koşnili
Tanımı : Ergin dişide kabuğun genel görünümü mor koşnile (L. beckii) çok benzer. O kadar ki, bu iki türe karşıdan bakıldığında ayırmak son derece güçtür. Ancak bu türde boy daha uzun ve dolayısı ile daha iri vücutludur. En iyi ayırım konukçularma bakmak suretiyle yapılır. Aksi halde mikroskopik olarak incelenmeleri gerekir. Mor koşnilin genellikle Turunçgillerde bulunmasına karşılık, karaağaç koşnili turunçgillerde bulunmaz. Ergin dişide kabuk parlak koyu esmer renkte, 3,0-4,5 mm uzunlukta ve 1,2-2,0 mm genişliktedir. Çıplak dişinin vücudu armut şeklinde sarımsı beyaz olup pygidium kesimi koyu sarı renktedir. Yumurtaları oval şekilde ve beyazısmsı renktedir.
Yayılışı : Takriben kozmopolittir. Akdeniz çevresi ülkelerinin çoğunda bulunur.
Yurdumuzda Doğu ve Kuzeydoğu Karadeniz bölgelerinin hemen her yerinde az veya çok rastlanırsa da en çok Orta ve Batı Anadolu ile Marmara bölgelerinin bazı kesimlerinde bulunur. Iyriboz'un özel notlarında 1.5.1934 yılında Kastamonu ile Amasya'da elma ve kavak üzerinde; 20.12.1934 yılında Ankara'da elma; 19.3.1934'te Konya-Bey-şehir'de muhtelif meyve fidanlarında; 19.12.1935'te Amasya'da kavak ve söğüt; 3.2-1939 yılında ise Afyon'da armut üzerinde tespit edildiği kayıtlıdır.
Konukçuları : Yumuşak ve taş çekirdekli meyve ağaçlarınınçoğu
ile yapraklarını döken bazı orman ağaç ve ağaççıklarında bulunur. En çok aımut, elma, nar, kayısı, erik, şeftali, ceviz, iğde, bağ, karaağaç, sö
ğüt, kavak, kayın, gül vs. gibi bitkilerde rastlanır. Ege bölgesinde Uşak'ta,
özellikle elmalarda, Muğla'da bademlerde yoğun Kaide bulunur (P.
Önder'in özel gözlemlerine göre).
Zararı ve biyolojisi : L. beckii'nin aksine bu türde ergin ve nimfler ağaçların gövde, dal, sürgün, yaprak ve meyveleri üzerine yerleşir. Yoğun populasyonlarm bulunduğu ağaçların gövde ve dalları tamamiyle sıvama şeklinde örtülür. Öyle ki, bunlar ikinci bir kabuk şeklini alır. Yoğun beslenme sonucu kabuklar çatlar, tüm ağaçta gelişme durur. Yapraklar küçük kalır. Koşniller yapraklara da yerleşebilir. Bu taktirde yapraklar sarı lekelere bürünür ve bu gibi yapraklar vaktinden önce dökülür. Koşnille bulaşık meyveler pazar değerlerini kaybeder. Çünkü bu gibi meyveler deforme olur ve küçük kalır. Yoğun saldırılarda gerekli tedbirler alınmadığı taktirde ağaçlar tamamiyle kuruyabilir.
Kışı yumurta halinde dişinin kabuğu altında geçirir. Bunlar, ilkbaharda ağaçlar çiçek açmalarını tamamladıktan sonra inficar eder. Çıkan nimfler bir kaç saat ile bir kaç gün arasında olmak üzere devam eden bir sürede bitkiler üzerinde gezinirler. Bu gezinme, beslenmek ve devamlı yerleşmek üzere uygun bir yer aramak için yapılır. Uygun bir yer bulan nimfler, stylet'lerini bitki dokularına batırarak beslenmeye başlar. Fakat bir taraftan da mumumsu maddeler salgılayarak vücutları üzerinde kabuk oluşturmaya çalışırlar. İlk gömleği değiştiren nimf 2'ci döneme geçer ve bununla birlikte de anten ve bacakları kaybolur. Kabuk ilk oluşmaya başladığı zaman beyazımsı renkte ve yumuşaktır. Daha sonra renk parlak esmere dönüşür ve kabuk da sertleşir. Yerine göre haziran ve temmuz aylarında ergin hale geçen erkek ve dişiler çiftleşir. Erkekler ölür ve dişiler daha sonra kabukları altına olmak üzere yumurtalarını bırakmaya başlar. Bir dişi hayatı boyunca 100-150 kadar yumurta bırakır. Sonuncu yumurtayı bırakan dişi ölür. Yumurtalar takriben iki hafta içinde açılır. Bunlardan meydana gelen nimfler gelişerek takriben sonbahar başlangıcında ergin hale geçer. Bu dönemde erkek ve dişiler çiftleşirler. Daha sonra dişiler kışı geçirecek olan yumurtalarını kabuklarının altına bırakır. Ancak bu yumurtlama süresi bazan kış ortasına kadar da sürebilir. Böylece yılda iki nesil verir.
Savaşı t İlâçlı savaşa başlamadan önce, savaş yapılması istenen alanda karaağaç koşnilinin doğal düşmanlarının durumu iyi şekilde incelenmelidir. Doğal düşman etkisinin yeterli olmadığı yerlerde, ya da yoğun zarara rastlanan bahçelerde ilâçlı savaşa baş vurulabilir. Bunun için en etkili ilaçlama zamanı, ağaçlarda çiçeklenme dönemi geçtikten ve yumurtaların azami inficarı saptandıktan sonradır. Birinci ilaçlama yeterli olmadığı taktirde, yazın inficar eden nimflere karşı da ilaçlama yapılabilir. İlaçlama için organik fosforlu insektisitler atılabilir. Yazlık yağ emülsiyonları da genç nimflere karşı çok iyi gelir.
Bazan bu zararlıya karşı kış ilaçlamasının da öğütlendiği görülmektedir. Ancak ergin dişinin vücudunun üst ve altını tamamiyle örten, dolayısıyla yumurtaları iyi koruyan kabuk, bitki dokusuna da sıkı şekilde yapışık olduğu için ilâcın yumurtalara nüfuz etmesini çok güçleştirir. Bu nedenle kışlık ilaçlamalardan iyi sonuç almanın bir çok hallerde güç ola
cağını hatırlamak gerekir.Bu türün yurdumuzda, özellikle Batı Anadolu'da Aphytis mytilaspidis (Le Baron), Aspidiotiphagus cıtrinus Craw. (Hym., Aphelinidae) isimli parazitleri vardır (Soydanbay, 1976).
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS
Türkçe ismi : Antepfıstığı virgül koşnili
Tanımı : Ergin dişide kabuk kısa ve geniş, virgül şeklinde, en geniş yeri arka tarafa yakın, kenarları yassıdır. Renk sarı-esmer ile beyazımsı arasında değişir, l'ci nimf gömleği parlak sarı, 2'cisi koyu esmer renkte- . dir. Uzunluk 2,0-2,3 mm, genişliği takriben 1,0 mm'dir. Çıplak dişi takriben armut şeklinde, segmentler oldukça belirli olup sarımsı renktedir.
Yayılışı : Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızya, tran ve Türkiye.
Yurdumuzda Orta ile Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunur. Konukçuları : Antepfıstığı, çitlenbik,
Zararı ve biyolojisi : Koşniller özellikle sürgün, yaprak ve meyveler üzerinde bulunur. Zararı diğer Diaspididae türlerinde, olduğu gibidir. Kışı ergin dişi halinde geçirir. Yılda bir nesil verir. Biyolojisi iyi bilinmemektedir.Fazla yoğun populasyonlarma pek rastlanmadığı için savaşı söz konusu değildir.
C. heckn'nin halen yurdumuzda ekonomik düzeyde zarar yapacak populasyonlarma pek rastlanmamaktadır. Mamafih A, lepidosaphes arı-cığı halen yurdumuzda bulunduğuna göre^ bu parazitin etkili olabilmesi için gerekli önlemlere başvurmak faydalıdır.
Insulaspis (-— Lepidosaphes) glover'n Pack. (Şekil 130)
Türkçe ismi : Uzun turunçgil koşnili
Tanımı : Ergin dişi kabuğunun genel görünümü mor koşnile çok benzer, fakat ondan daha dar olup kıvrımı da çok azdır. Rengi sarı veya kırmızımsı esmer, kenarları açık, nimf-gömleği sarı renktedir. Uzunluğu 2-3 mm, genişliği ise takriben 0,5 mm'dir. Çıplak diş-i açık sarı renkte, dar ve uzun vücutludur.
Yayılışı : Tropik ve Subtropik bölgelerde, Akdeniz çevresinde Güney Avrupa ülkelerinin çoğu, Yunanistan, Kuzey Afrika'da Fas, Cezayir, Mısır, Doğu Akdeniz'de İsrail, Türkiye ile İran ve Kafkasya'da bulunur.
Yurdumuzda özellikle Batı Anadolu ile Kuzeydoğu Karadeniz bölgesinde rastlanır. îyriboz'un özel notlarından, Rize'de 26.12-1941 tarihinde bulunduğu kayıtlıdır.
Lepidosaphes (= Mytilococcus) ulmi L. (Şekil 132) Sinonim : Aspidiotus pomorum Bche\, A. conchiformis Curtis Türkçe ismi: Virgül koşnili,, karaağaç koşnili
Tanımı : Ergin dişide kabuğun genel görünümü mor koşnile (L. beckii) çok benzer. O kadar ki, bu iki türe karşıdan bakıldığında ayırmak son derece güçtür. Ancak bu türde boy daha uzun ve dolayısı ile daha iri vücutludur. En iyi ayırım konukçularma bakmak suretiyle yapılır. Aksi halde mikroskopik olarak incelenmeleri gerekir. Mor koşnilin genellikle Turunçgillerde bulunmasına karşılık, karaağaç koşnili turunçgillerde bulunmaz. Ergin dişide kabuk parlak koyu esmer renkte, 3,0-4,5 mm uzunlukta ve 1,2-2,0 mm genişliktedir. Çıplak dişinin vücudu armut şeklinde sarımsı beyaz olup pygidium kesimi koyu sarı renktedir. Yumurtaları oval şekilde ve beyazısmsı renktedir.
Yayılışı : Takriben kozmopolittir. Akdeniz çevresi ülkelerinin çoğunda bulunur.
Yurdumuzda Doğu ve Kuzeydoğu Karadeniz bölgelerinin hemen her yerinde az veya çok rastlanırsa da en çok Orta ve Batı Anadolu ile Marmara bölgelerinin bazı kesimlerinde bulunur. Iyriboz'un özel notlarında 1.5.1934 yılında Kastamonu ile Amasya'da elma ve kavak üzerinde; 20.12.1934 yılında Ankara'da elma; 19.3.1934'te Konya-Bey-şehir'de muhtelif meyve fidanlarında; 19.12.1935'te Amasya'da kavak ve söğüt; 3.2-1939 yılında ise Afyon'da armut üzerinde tespit edildiği kayıtlıdır.
Konukçuları : Yumuşak ve taş çekirdekli meyve ağaçlarınınçoğu
ile yapraklarını döken bazı orman ağaç ve ağaççıklarında bulunur. En çok aımut, elma, nar, kayısı, erik, şeftali, ceviz, iğde, bağ, karaağaç, sö
ğüt, kavak, kayın, gül vs. gibi bitkilerde rastlanır. Ege bölgesinde Uşak'ta,
özellikle elmalarda, Muğla'da bademlerde yoğun Kaide bulunur (P.
Önder'in özel gözlemlerine göre).
Zararı ve biyolojisi : L. beckii'nin aksine bu türde ergin ve nimfler ağaçların gövde, dal, sürgün, yaprak ve meyveleri üzerine yerleşir. Yoğun populasyonlarm bulunduğu ağaçların gövde ve dalları tamamiyle sıvama şeklinde örtülür. Öyle ki, bunlar ikinci bir kabuk şeklini alır. Yoğun beslenme sonucu kabuklar çatlar, tüm ağaçta gelişme durur. Yapraklar küçük kalır. Koşniller yapraklara da yerleşebilir. Bu taktirde yapraklar sarı lekelere bürünür ve bu gibi yapraklar vaktinden önce dökülür. Koşnille bulaşık meyveler pazar değerlerini kaybeder. Çünkü bu gibi meyveler deforme olur ve küçük kalır. Yoğun saldırılarda gerekli tedbirler alınmadığı taktirde ağaçlar tamamiyle kuruyabilir.
Kışı yumurta halinde dişinin kabuğu altında geçirir. Bunlar, ilkbaharda ağaçlar çiçek açmalarını tamamladıktan sonra inficar eder. Çıkan nimfler bir kaç saat ile bir kaç gün arasında olmak üzere devam eden bir sürede bitkiler üzerinde gezinirler. Bu gezinme, beslenmek ve devamlı yerleşmek üzere uygun bir yer aramak için yapılır. Uygun bir yer bulan nimfler, stylet'lerini bitki dokularına batırarak beslenmeye başlar. Fakat bir taraftan da mumumsu maddeler salgılayarak vücutları üzerinde kabuk oluşturmaya çalışırlar. İlk gömleği değiştiren nimf 2'ci döneme geçer ve bununla birlikte de anten ve bacakları kaybolur. Kabuk ilk oluşmaya başladığı zaman beyazımsı renkte ve yumuşaktır. Daha sonra renk parlak esmere dönüşür ve kabuk da sertleşir. Yerine göre haziran ve temmuz aylarında ergin hale geçen erkek ve dişiler çiftleşir. Erkekler ölür ve dişiler daha sonra kabukları altına olmak üzere yumurtalarını bırakmaya başlar. Bir dişi hayatı boyunca 100-150 kadar yumurta bırakır. Sonuncu yumurtayı bırakan dişi ölür. Yumurtalar takriben iki hafta içinde açılır. Bunlardan meydana gelen nimfler gelişerek takriben sonbahar başlangıcında ergin hale geçer. Bu dönemde erkek ve dişiler çiftleşirler. Daha sonra dişiler kışı geçirecek olan yumurtalarını kabuklarının altına bırakır. Ancak bu yumurtlama süresi bazan kış ortasına kadar da sürebilir. Böylece yılda iki nesil verir.
Savaşı t İlâçlı savaşa başlamadan önce, savaş yapılması istenen alanda karaağaç koşnilinin doğal düşmanlarının durumu iyi şekilde incelenmelidir. Doğal düşman etkisinin yeterli olmadığı yerlerde, ya da yoğun zarara rastlanan bahçelerde ilâçlı savaşa baş vurulabilir. Bunun için en etkili ilaçlama zamanı, ağaçlarda çiçeklenme dönemi geçtikten ve yumurtaların azami inficarı saptandıktan sonradır. Birinci ilaçlama yeterli olmadığı taktirde, yazın inficar eden nimflere karşı da ilaçlama yapılabilir. İlaçlama için organik fosforlu insektisitler atılabilir. Yazlık yağ emülsiyonları da genç nimflere karşı çok iyi gelir.
Bazan bu zararlıya karşı kış ilaçlamasının da öğütlendiği görülmektedir. Ancak ergin dişinin vücudunun üst ve altını tamamiyle örten, dolayısıyla yumurtaları iyi koruyan kabuk, bitki dokusuna da sıkı şekilde yapışık olduğu için ilâcın yumurtalara nüfuz etmesini çok güçleştirir. Bu nedenle kışlık ilaçlamalardan iyi sonuç almanın bir çok hallerde güç ola
cağını hatırlamak gerekir.Bu türün yurdumuzda, özellikle Batı Anadolu'da Aphytis mytilaspidis (Le Baron), Aspidiotiphagus cıtrinus Craw. (Hym., Aphelinidae) isimli parazitleri vardır (Soydanbay, 1976).
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -2 - Prof Dr. Niyazi LODOS