Tweet
THYSANOPTERA NIN DÖNEMLERİ, ZARARLARI, EKONOMİK ÖNEMLERİ VE DAVRANIŞLARI -
Yumurtaları genellikle böbrek (Terebrantîa), ya da^uzunca-oval (Tubulifera) şekildedir, Terebran-tia dişileri testere şeklinde olan ovipozitörleri ile bitki- dokularını yarar ve yumurtalarını bu yarıklar içine tek» tek olmak üzere gömerler. Fakat bu grupta bulunan pek az olan bazı türlerde, örneğin Chirothrîps türlerinde .olduğu gibi, yumurtalar bitki dokusu içine kısmen de olsa bırakılır, Buna karşılık Tubulifera dişileri ise yumurtalarını bitki dokuları üzerine olmak üzere,tekr tek,ya da kümeler halinde bırakırlar, Yumurtadan, .çıkan larvalar genel görünüşleri ve beslenme davranışları, bakımından erginlere çok benzerler. Ancak bunlarda deri henüz yumuşak olup kanat çıkıntıları yok ve anten segmentleri de azdır» Bu dönemden sonra ona çok. benzeyen 2.. bir larva dönemi daha gelir, .Te-rebrantia alttakımı türlerinde bunu bir prepupa, daha sonra, da-pupa dönemleri takip eder. Buna karşılık Tubulifera türlerinde, ek olarak bir 2. pupa dönemi daha bulunur, Prepupa ve pupa. dönemleri belirgin olarak kanat çıkıntılarına/sahiptir. Buna karşılık bu dönemlerde bireyler beslenmedikleri gibi 1. ve 2, larva dönemleri ile erginlerde tarsus'larm ucunda görülen torba şeklindeki çıkıntı da bulunmaz. Pupa döneminde bireyler hareketsizdir, Fakat dokunulduklarında, ya da herhangi bir şekilde uyarıldıklarında yavaş olmak üzere hareket.edebilirler. Bazı türler konukçu bitki" ler üzerinde pupa olmasına karşılık, çoğu türler döküntüler arasında, ya da toprak altında ve topraktan yapılmış bir odacık içinde pupa olurlar, Müller (1927)'e göre thrips'lerde pupa döneminin bulunması, yüzeysel olarak bunların Endopterygota türlerine benzemesine neden gibi görünürse dş bu durum onlarla Thysanoptera türleri arasında yakın bir akrabalık ol" duğuna hiç bir zaman bir işaret teşkil etmez. Zira bunlarda Endopterygota grubu böcek türlerinde bulunan gerçek pupa döneminde görülen içsel bir başkalaşma gö~ rülmez. Yani Thysanoptera türlerinde başkalaşma bir dereceye kadar basittir ve.bu sebeple de Exopterygo-ta grubu içinde incelenirler,. Burada ve ileride de görüleceği gibi yumurtadan.sonra ilk.iki önemeondan sonraki dönemler prepupa ve pupa olarak isimlendirilmiştir. Bunun nedeni, bu son dönemlerin bazı özellikler itibariyle önceki dönemlerden biraz farklılık gösterdiği içindir. Gerçekte bu son dönemlerin larva dönemlerinin ergin olmadan önceki ileri safhalaradır ve bunların holometabol böceklerde görülen ve Müller (l.c.) tarafından da açıklandığı üzere gerçek prepupa ve pupa dönemleri ile ilişkileri pek yoktur.
Thrips'ler normal olarak eşeyli çoğalırlar. Fakat eşeysiz çoğalma da bunlarda oldukça fazla görü--lür. Ancak thrips'lerdeki eşeysiz çoğalma iki şekil^ de kendisini gösterir. Bu da ya arrhenotokys ya da thelotoky şeklindedir. Stannard (1968)'a göre bazı dişi thrips'ler her zaman diploid, erkekler de haplo-id olup böylece döllenmemiş yumurtalardan yalnızca erkekler meydana gelir (arrhenotoky). Bu yolla çoğalmada karakteristik olarak doğada erkek^dişi oranı eşit değildir ve genellikle doğada dişiler erkeklere oran--la takriben 4 kat daha fazla bulunurlar (örneğin Li~ mothrips denticornis, Liothrips oleae, Taeniothrips simplex v.b, olduğu gibi). Buna karşılık diğer bazı türlerde (örneğin Heliothrips haanorfhoiâalis 'te oldu^-ğu gibi) dişiler erkeğe gerek duymadan da çoğalırlar. Bu tip çoğalmada döllenmemiş yumurtalardan yalnızca dişiler meydana gelir (thelotoky). Bunda erkekler doğada ya pek ender olarak bulunur, ya da hiç yoktur. Buna rağmen bazı türler genellikle bu yolla çoğaldık'-' lan halde, bazı koşullarda doğada % 20 kadar erkek bireye rast lan ab ilmekte ve dolayısıyla bazan ayni zamanda arrhenotoky de meydana gelmektedir. Mesela Haplothrips tritici türünde erkekler doğada pek ender görüldüğü için uzun süre bu türün yalnızca thelotoky yolu ile çoğaldığı zannedilmişti. Halbuki Bournier (1956) Fransa'da 1953 yılında doğada yaptığı sayımlarda % 20 erkek bireye tesadüf ettiğini, dolayısıyla nor-mal olarak thelotoky yolla çoğalan H. tritici 'nin buna göre bazan arrhenotoky ^rolla da çoğaldığını ortaya koymuştur. Yine ayni yazar Amerika'da normal olarak mecburi eşeysiz şekilde çoğalan Taeniothrips in~ conseguens'in Fransa'da doğada % 20 kadar erkek birey ,
Yumurtaları genellikle böbrek (Terebrantîa), ya da^uzunca-oval (Tubulifera) şekildedir, Terebran-tia dişileri testere şeklinde olan ovipozitörleri ile bitki- dokularını yarar ve yumurtalarını bu yarıklar içine tek» tek olmak üzere gömerler. Fakat bu grupta bulunan pek az olan bazı türlerde, örneğin Chirothrîps türlerinde .olduğu gibi, yumurtalar bitki dokusu içine kısmen de olsa bırakılır, Buna karşılık Tubulifera dişileri ise yumurtalarını bitki dokuları üzerine olmak üzere,tekr tek,ya da kümeler halinde bırakırlar, Yumurtadan, .çıkan larvalar genel görünüşleri ve beslenme davranışları, bakımından erginlere çok benzerler. Ancak bunlarda deri henüz yumuşak olup kanat çıkıntıları yok ve anten segmentleri de azdır» Bu dönemden sonra ona çok. benzeyen 2.. bir larva dönemi daha gelir, .Te-rebrantia alttakımı türlerinde bunu bir prepupa, daha sonra, da-pupa dönemleri takip eder. Buna karşılık Tubulifera türlerinde, ek olarak bir 2. pupa dönemi daha bulunur, Prepupa ve pupa. dönemleri belirgin olarak kanat çıkıntılarına/sahiptir. Buna karşılık bu dönemlerde bireyler beslenmedikleri gibi 1. ve 2, larva dönemleri ile erginlerde tarsus'larm ucunda görülen torba şeklindeki çıkıntı da bulunmaz. Pupa döneminde bireyler hareketsizdir, Fakat dokunulduklarında, ya da herhangi bir şekilde uyarıldıklarında yavaş olmak üzere hareket.edebilirler. Bazı türler konukçu bitki" ler üzerinde pupa olmasına karşılık, çoğu türler döküntüler arasında, ya da toprak altında ve topraktan yapılmış bir odacık içinde pupa olurlar, Müller (1927)'e göre thrips'lerde pupa döneminin bulunması, yüzeysel olarak bunların Endopterygota türlerine benzemesine neden gibi görünürse dş bu durum onlarla Thysanoptera türleri arasında yakın bir akrabalık ol" duğuna hiç bir zaman bir işaret teşkil etmez. Zira bunlarda Endopterygota grubu böcek türlerinde bulunan gerçek pupa döneminde görülen içsel bir başkalaşma gö~ rülmez. Yani Thysanoptera türlerinde başkalaşma bir dereceye kadar basittir ve.bu sebeple de Exopterygo-ta grubu içinde incelenirler,. Burada ve ileride de görüleceği gibi yumurtadan.sonra ilk.iki önemeondan sonraki dönemler prepupa ve pupa olarak isimlendirilmiştir. Bunun nedeni, bu son dönemlerin bazı özellikler itibariyle önceki dönemlerden biraz farklılık gösterdiği içindir. Gerçekte bu son dönemlerin larva dönemlerinin ergin olmadan önceki ileri safhalaradır ve bunların holometabol böceklerde görülen ve Müller (l.c.) tarafından da açıklandığı üzere gerçek prepupa ve pupa dönemleri ile ilişkileri pek yoktur.
Thrips'ler normal olarak eşeyli çoğalırlar. Fakat eşeysiz çoğalma da bunlarda oldukça fazla görü--lür. Ancak thrips'lerdeki eşeysiz çoğalma iki şekil^ de kendisini gösterir. Bu da ya arrhenotokys ya da thelotoky şeklindedir. Stannard (1968)'a göre bazı dişi thrips'ler her zaman diploid, erkekler de haplo-id olup böylece döllenmemiş yumurtalardan yalnızca erkekler meydana gelir (arrhenotoky). Bu yolla çoğalmada karakteristik olarak doğada erkek^dişi oranı eşit değildir ve genellikle doğada dişiler erkeklere oran--la takriben 4 kat daha fazla bulunurlar (örneğin Li~ mothrips denticornis, Liothrips oleae, Taeniothrips simplex v.b, olduğu gibi). Buna karşılık diğer bazı türlerde (örneğin Heliothrips haanorfhoiâalis 'te oldu^-ğu gibi) dişiler erkeğe gerek duymadan da çoğalırlar. Bu tip çoğalmada döllenmemiş yumurtalardan yalnızca dişiler meydana gelir (thelotoky). Bunda erkekler doğada ya pek ender olarak bulunur, ya da hiç yoktur. Buna rağmen bazı türler genellikle bu yolla çoğaldık'-' lan halde, bazı koşullarda doğada % 20 kadar erkek bireye rast lan ab ilmekte ve dolayısıyla bazan ayni zamanda arrhenotoky de meydana gelmektedir. Mesela Haplothrips tritici türünde erkekler doğada pek ender görüldüğü için uzun süre bu türün yalnızca thelotoky yolu ile çoğaldığı zannedilmişti. Halbuki Bournier (1956) Fransa'da 1953 yılında doğada yaptığı sayımlarda % 20 erkek bireye tesadüf ettiğini, dolayısıyla nor-mal olarak thelotoky yolla çoğalan H. tritici 'nin buna göre bazan arrhenotoky ^rolla da çoğaldığını ortaya koymuştur. Yine ayni yazar Amerika'da normal olarak mecburi eşeysiz şekilde çoğalan Taeniothrips in~ conseguens'in Fransa'da doğada % 20 kadar erkek birey ,
Comment