THRİPS'LERE KARŞI SAVAŞTA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN

[Fitopatolog]

THRİPS'LERE KARŞI SAVAŞTA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN BAZI HUSUSLAR

Diğer bir çok zararlı böcek gruplarında olduğu gibi thrips'lere karşı da çeşitli savaş metotları uygulanır. Bunlar arasında özellikle kültürel önlemler bİlinçli bir şekilde uygulandığında çoğu zaman bunlara karşı ilaçlı savaşa gerek kalmaz. Aşağıda, bu böceklere karşı uygulanan savaş metotlarından kısaca söz edilecektir.
1. Kültürel önlemler:
Toprak işlemesi : Toprağı 25-30 cm derinlikte uygun bir zamanda sürmek özellikle ekinlerde zararlı olantürlerin (örneğin H. tritici gibi) çoğunun toprak içindeki bireylerini öldürmek mümkündür. Hatta anızı sürmeden önce tarladan tırmık geçirmek suretiyle ekin saplarının toprak içine daha kolay ve derine girmeleri sağ-
lanarak daha da etkili bir sonuç alınabilir.
Bitki aralık ve mesafelerinin ayarlanması ; Bu
husus özellikle virüs hastalıklarını taşıyan thrips tür-
lerine karşı uygulandığından fayda sağlar. Bazı bitki-
ler virüs hastalıklarına karşı çok hassastır. Bu gibi
bitkiler seyrek dikildiklerinde hastalığın yayılması o~
rantılı olarak azalır. Aynı durum diğer bazı virüs taşın
mayan thrips türleri için de söz konusu olabilir. Ancak
bu hususta gerekli kararı verebilmek için bitki aralık
ve mesafelerinin ne olacakları ve bunun etkisi üzerinde
bazı özel denemelere girişmek gerekir..



Ekim ve hasat zamanlarının ayarlanması : Geliş
miş ve kuvvetli durumda bulunan bitkiler genel bir kai
de olarak, körpe halde olan bitkilere oranla thrips sal
dırısına daha dayanıklı olurlar. Bu nedenle bitkileri
erken dikmek suretiyle (ya da erkenci çeşitleri) onları
kuvvetli halde bulundurmak üzere gerekli önlemleri al
mak çok faydalıdır. Bununla beraber erken dikim, iklim,
toprak ve bitki çeşidine göre değişiklikler gösterebi-
leceğinden bu yöntemi uygularken gereği şekilde faydala
nabilmek için bu faktörleri de göz önünde tutaraktan hareket etmelidir. Erken ekim özellikle hafif ve kuru topraklarda uygulanacaksa, bu daha da önem kazanır. Zira bu gibi topraklarda bitkiler su azlığı nedeniyle büyüme mey siminde daha da fazla zarar görürler,Thrips'lerln biyolojileri dikkatli bir şekilde
izlenerek hasadı uygun bir zamana getirmek suretiylethrips zararını azaltmak mümkündür. Örneğin buğdaydahasat biraz erken yapılırsa hem Limothrips türlerininzararı azaltılmış, hem de nimflerinin büyük bir kısmıöldürülmüş olunur.
Sulama : Thrips'ler genellikle bitkilerin su İhtiyacınm şiddetine, bağlı olaraktan onlara az veya çok ;zarar verirler. Örneğin kuru yerlerde veya mevsimlerde
bitkiler yeterli şekilde sulandıkları zaman çoğu defa kendilerini thrips zararından kurtarırlar. Çünkü bu dönemde sulanan bitkiler, thrips populasyonu olsa da çabucak büyümek suretiyle thrips zararından kendilerini korumuş olurlar. Bu nedenle bitkilerlnyeterli şekilde :ve uygun zamanda sulanmalarına dikkat etmelidir,
Münavebe (=rotasyon) : Bazı dönemleri toprak,ya da tarlada kalan bitkiler içinde geçen thrips türlerine karşı uygun bir münavebe uygulamak çok faydalı
dır. Örneğin keten thrips'i (Thrips angusticeps ) polifag bir tür olup buğday, hardal, bezelye ve keten gibi bitkilerde zarar yapar. Bu nedenle bu türün zara- - '
rina uğrayan tarlalara sevdiği bitkileri arka arkaya ekmemelidir. Örneğin bu zararlıya karşı yonca veya patates, yulaf, şekerpancarı şeklinde bir münavebe takip etmeli ve sevdiği bitkilerinde ekili tarlalardan 400 m den daha uzak mesafelerde olmasına itina göstermelidir. Yabancı ot ve artıklarının yok edilmesi ı Tarla içinde ve kenarlarında bulunan yabancı otlar bir çok thrips türüne yaşama olanağı sağlar. Tarlada bulunan kültür bitkisinde yaşayamayan thrips'ler bu bitkilerde yaşama ve çoğalma olanağına kavuşur.. Daha sonra ileride ekilecek bitkilere yoğun halde geçerek önemli zararlara neden olurlar. Ayrıca bu gibi bitkilerde thrips'-ler yine kışı geçirme olanağı da bulur. Bu nedenle birçok hallerde tarla içinde ve çevresindeki yabancı otları yok etmek suretiyle thrips saldırılarını azaltmak mümkündür, Ayrıca bu gibi bitkiler bazan virüs hastalık kaynaklarını da oluşturduğundan yabancı otlarla savaş, thrips'lere karşı savaşta önemli bir yer tutar.

[Fitopatolog]

Cevap: THRİPS'LEKE KARŞI SAVAŞTA DÎKKAT EDÎIJVESİ (^REKEN

2. Fiziksel Savaş
Su altında bırakma : Bazı dönemlerini toprak için^--de geçiren thrips türlerinin biyolojileri ile diğer özellikleri dikkate alınarak bulundukları tarlalar uygun bir zanan,örneğin 24 saat su altında tutulursa, toprak içinde bulunan bireylerin büyük bir kısmını öldürmek mümkündür. Ancak bazı thrips türleri dayanıklı bir odacık içinde pupaya benzer bir dönem geçirebilirler ve bu gibi türlerin bulunduğu tarlalar daha uzun süre su içinde de tu-tulsalar yine de bundan etkilenmedikleri görülür (T. an-gusticeps 'te olduğu gibi). Bunun için tarlaları su altında bırakmadan önce thrips türünü ve suyun bu türe etkisini iyi bilmek gerekir.Tarla içindeki bitki artıklarının yakılması ı Av
rupa'da bazan tarlada kalan bitki artıkları, özellikle anızın yakılması, H. tritici'ye karşı bir savaş yöntemi olarak kullanıldığı görülmektedir. Anız yakılmak suretiyle kesik saplar içinde larva halinde kışı geçirecek olan thrips'lerin ölmeleri sağlanır. Ancak bu yakma işlemi toprak içindeki larva ve pupaların bir çoğunu da öldürememektedir. Bu taktirde anız yakıldıktan sonra sürülürse toprak içindeki pupalar daha da derinliğe gömülerek
işlemden beklenen sonuç alınmış olur. pzaklaştıxxcı kullanılması ı Thrlps'lerin zarar
larını azaltabilecek diğer bir.metot ta bunlara karşı uzaklaştırıcı etkide bulunan madde veya materyalin kullanılmasıdır, Ota and Smith (1968)'in yaptığı bir dene
meye göre, sert tahtalar üzerine sarılmış alüminyum
levhaların ağaç gövdelerinin etrafına yerleştirmek ve
levhaların ağacın tacından takriben 1/2 m kadar yukarı
ya çıkartılmak suretiyle tutmak, ağaçları thrips sal
dırısından korumaktır. Burada parlak alüminyum levha
cıkların thrips'lere kaçırtıcı bir etkide bulunduğu i-
fade edilmektedir. Ancak bu ve buna benzer diğer uzak
laştırıcıları uygulamaya koymadan önce geniş denemeler
yapmalı, bunlardan sağlanacak fayda ve sakıncaları iyi
şekilde hesap etmelidir.
3. Kimyasal savaş
Kimyasal savaş, diğer böcek türlerinde olduğu gibi yoğun bir biçimde ziraat yapılan alanlarda, bitkileri thrips zararına karşı korumada kullanılan çok yaygın bir metottur. Thrips'ler genellikle sistemik ve kontak etkili insektisitlere karşı hassastır. Bu nedenle thrips'lere karşı kimyasal savaşta çoğunlukla bu gibi ilaçlar tavsiye edilir. Ancak çabuk çoğalan türlerde, ya da ilaçlamadan sonra havadan tekrar bulaşma gibi durumlarda b azan ilaçların etkililiği üzerinde şüpheler, ya da problemler ortaya çıkabilir. Bu gibi hallerde duruma göre karar vermek gerekir. Yine bazı türler hayat dönemlerinin bir kısmını toprak içinde geçirebilir. Bu taktirde bu gibi türlere karşı başarılı bir savaş ancak biyolojileri iyi şekilde izlenmek suretiyle ilaçların en etkili olduğu bir dönemde ilaç uygulaması yapılırsa gerekli sonuç alınabilir.
SINIFLMDIRMA
Thrips'lerin sınıflandırması oldukça karışıktır. Bazı araştırıcılar bunları Thysanopteroidea üsttakımı halinde incelerse de, diğer bir çoğu da bunları doğrudan doğruya bir takım olarak ele alır ve inceler. Bu böcekleri takım düzeyine ilk defa Halliday isimli bir araştırıcıçıkararak 1836 yılında Thysanoptera isminivermiştir. Daha sonra bu takıma Physopoda ve Phyşapoda gibi isimlerin de verildiği görülür, Aneak bu sonuncu isimler bu gün tamamıyla terkedilmişlerdir,

- Thysanoptera takımı Terebrantia ve Tubulifera olmak üzere 2 alttakıma ayrılarak incelenir. Bu alttan kımlar bazı araştırıcılar tarafından üstfamilyalara ayrılarak incelenirse de burada yalnızca familyalara ayrılmak suretiyle gerekli bilgiler verilmeye çalışılan çaktır.

Kaynak: Türkiye Entomolojisi -3 – Prof. Dr. Niyazi LODOS