Tweet
Takım 22. NEUROPTERA
Türkçe olarak Sinir kanatlılar ismi verilen.bu takım, yumuşak ve narin vücutlu böcek türlerini kapsar. Diğer böcek takımlarına ait türlerden en önemli farklılığı, kanatlarının özel bir yapıya sahip olmasıdır. Bu takıma bağlı böcek türlerinde birbirlerine çok benzer iki çift zarımsı kanat, istirahat halinde vücut üzerine genellikle çatı yapacak şekilde katlanır. Kanatlar ilksel bir damarlanma gösterir ve pek çok enine damarlara sahiptir. Öyle kiâdamarlanma-dolayısıyla kanatlar adeta dantela görünümüne bürünür. Hatta bu sebeple İngilizce bu böceklere dantela kanatlılar anlamına gelen Lacevnngs
ismi verilir. Takım isminin kökü Yunanca'dır ve "Sinir Kanatlılar" anlamına gelir ki Türkçe olarak burada da aynen alınmıştır. İngilizce Nerve-Wİnged İnsects veya Lacewings, Fransızca neuropteres, Almanca ise Echte netzflügler gibi isimler verilmektedir.Sinir kanatlılar küçükten oldukça.büyük boya kadar değişen .büyüklükte, . zayıf uçuşa sahip böcek türlerine sahiptir. Bunlar güzel görünümlü olan bir grup olup ilk defa Linnaeus tarafından. 1758 tarihinde tanıtılmıştır. Bu ilk tanıtılmada Megaloptera ve Planipennia gruplarını içermekteydi. Daha sonra araştırıcılar Neuroptera takımını parçalıyarak Neuroptera, Megaloptera ve Raphi-dioidea olmak üzere 3 ayrı takıma ayırmışlar, diğer bazıları da bu 3 takımı Neuropteroidea üsttakımı altında (isimlerde bazı değişiklikler yaparak) birleştirmişler, diğer bazıları da bunlar arasında, bir sınıflandırmaya gitmişlerdir. Böylece bu gün dahi sinir kanatlıların
üst,düzey sınıflandırılmasında araştırıcılar arasında herkes taraf ından kabul edilen genel bir fikir birliği yoktur» Burada Richards and Davies (1977) (İmms 'in .10» baskısı) dikkate alınarak sınıflandırma verilmiştir ki bu da aşağı yukarı Linnaeus'un orijinal sınıflandırmasına dayanmaktadır. Ancak Richards and Davies (l.c) Neuroptera takımını 2 al 11 akıma ve bunları da üstfamilyalara ayırarak incelediği halde, burada alttakımlar üstfamilyalara ayrılmaksızm ve de yalnızca önemli familyalar ele alınarak, gerekli bilgiler verilmeye çalışılmıştır.
GENEL VÜCUT GÖRÜNMLERÎ VE YAPISI
Erginlerde vücut uzun, silindir şeklinde, ya da tıknaz yapıdadır. Deri yumuşak, nazik, bazan sert, yüzeyi düz, kıllı olup bazan beyaz mumumsu bir tozla örtülü olabilir. Genel olarak mat veya parlak esmer, yeşil veya kahverenktedirler. Baş iyi gelişmiş, çoğunlukla serbest ve hypognat tiptedir. Bileşik gözler bü~ yük, çoğunlukla birbirlerinden oldukça ayrıdır,» Ocelli hazan, yok, olduğunda da 3 adettir, Antenleri değişik yapıda, örneğin teşbih dizisi, ucu topuzlu, tarak veya iplik şeklinde ve çoğunlukla pek çok seğmentten oluşur. Ağız parçaları ısırıcı veya çiğneyici tiptedir. Mandibula'ları kuvvetli, bazan küçük, bazan erkeklerde çok büyümüş olup çoğunlukla uç ve iç kısmında birer dişli, bazan da 3 veya 4 dişlidir, Maxilla' larda galea, lacinia kısımları belirgin, maxilla palp' leri çoğunlukla 5, bazan 4 segmentlidir, Labium belirgin, ligula küçülmüş veya bazan yok, labial palp'ler 3 segmentlidir, Labium büyük, kenarlı, veya çentikli olabilir. Hypopharynx iyi gelişmiş, basit veya üç parçalıdır. Thorax genel olarak kuvvetli ve segmentler belirlidir. Prothorax kısa veya oldukça uzun, bazan dörtgen şeklinde, genellikle boyun şeklindedir. Bacaklar kısa, çoğunlukla silindir şeklinde ve birbirine benzer yapıda, mahmuzlu veya mahmuzsuz, tarsus'lar 5 segmentli, uçta çoğunlukla bir çift tırnak bulunur. Kanatlar. 2 çift olup genellikle şekil ve büyüklük itibariyle birbirine benzer. Uçarken birbirlerine bağlı,
ya da ayrı haldedir. Birçok enine ve uzunluğuna damarlara sahiptir ve bunlar adeta ağ şeklinde kanatları kaplamıştır. Üzerleri kıllı veya kılsız, saydam, dâmarımsı veya bazan üzeri inces beyaz, .toz şeklinde mumumsu bir maddeyle örtülmüş olabilir. Bazı türlerde kanatlar büyük, olup güvelerinkini. andırır. Kanat da™ nıarları çoğunlukla kanat. uçlarında çatal yapmış olup bu çatallar bazı türlerde çok azalmış-veya hiç yoktur, Pterostigma.-var. veya yoktur* . Bir.çif t ,meso-~ve bir çift de metathoraxlta olmak üzere 2 çift stigma bulunur» Abdomen genellikle silindirik şekilde, bazan kısa, kalın olup 10 segmentten oluşur, -Çoğunlukla.. 1. segment kısa,sonuncu segment ise çok küçülmüştür. Cerci bulunmaz. İlk 8 abdomen segmentinin her birinde bir çift stigma bulunur. Dişilerde 9. abdomen segmentinin alt tarafında genellikle uzunca bir ovipozitör bulunur. Larvalar genellikle campodeiform veya bazan silindirik, ya da kısa veya disk şeklindedir. Baş prognat tipte, serbest ve kuvvetlidir. Ağız parçaları türlerinin çoğunda emici tipte olup avlarının vücut muhteviyatını veya kanını emmeye elverişli bir yapıya dönüşmüştür. Basit olarak mandibula'lar altta oluklu olup bu olukların üzeri maxilla ile kapatılmış ve emme tüpü haline dönüşmüştür. Antenleri çoğunlukla uzundur, cerci yoktur.Bir sinir kanatlı erginin genel vücut parçaları Şekil 22'de gösterilmiştir.
Sinir kanatlılar üzerinde daha fazla bilgi almak isteyenler Aspöck (19 72), Aspöck und Aspöck (1968), Berland et Grasse (1951), Berland (1962), Fraser(1959), Hölzel (19 72, 19 73), Marki (1954), Meinander (19 72), Metzger (1960) ve Şengonca (1980)'ya müracaat edebilir.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -3 – Prof. Dr. Niyazi LODOS
Türkçe olarak Sinir kanatlılar ismi verilen.bu takım, yumuşak ve narin vücutlu böcek türlerini kapsar. Diğer böcek takımlarına ait türlerden en önemli farklılığı, kanatlarının özel bir yapıya sahip olmasıdır. Bu takıma bağlı böcek türlerinde birbirlerine çok benzer iki çift zarımsı kanat, istirahat halinde vücut üzerine genellikle çatı yapacak şekilde katlanır. Kanatlar ilksel bir damarlanma gösterir ve pek çok enine damarlara sahiptir. Öyle kiâdamarlanma-dolayısıyla kanatlar adeta dantela görünümüne bürünür. Hatta bu sebeple İngilizce bu böceklere dantela kanatlılar anlamına gelen Lacevnngs
ismi verilir. Takım isminin kökü Yunanca'dır ve "Sinir Kanatlılar" anlamına gelir ki Türkçe olarak burada da aynen alınmıştır. İngilizce Nerve-Wİnged İnsects veya Lacewings, Fransızca neuropteres, Almanca ise Echte netzflügler gibi isimler verilmektedir.Sinir kanatlılar küçükten oldukça.büyük boya kadar değişen .büyüklükte, . zayıf uçuşa sahip böcek türlerine sahiptir. Bunlar güzel görünümlü olan bir grup olup ilk defa Linnaeus tarafından. 1758 tarihinde tanıtılmıştır. Bu ilk tanıtılmada Megaloptera ve Planipennia gruplarını içermekteydi. Daha sonra araştırıcılar Neuroptera takımını parçalıyarak Neuroptera, Megaloptera ve Raphi-dioidea olmak üzere 3 ayrı takıma ayırmışlar, diğer bazıları da bu 3 takımı Neuropteroidea üsttakımı altında (isimlerde bazı değişiklikler yaparak) birleştirmişler, diğer bazıları da bunlar arasında, bir sınıflandırmaya gitmişlerdir. Böylece bu gün dahi sinir kanatlıların
üst,düzey sınıflandırılmasında araştırıcılar arasında herkes taraf ından kabul edilen genel bir fikir birliği yoktur» Burada Richards and Davies (1977) (İmms 'in .10» baskısı) dikkate alınarak sınıflandırma verilmiştir ki bu da aşağı yukarı Linnaeus'un orijinal sınıflandırmasına dayanmaktadır. Ancak Richards and Davies (l.c) Neuroptera takımını 2 al 11 akıma ve bunları da üstfamilyalara ayırarak incelediği halde, burada alttakımlar üstfamilyalara ayrılmaksızm ve de yalnızca önemli familyalar ele alınarak, gerekli bilgiler verilmeye çalışılmıştır.
GENEL VÜCUT GÖRÜNMLERÎ VE YAPISI
Erginlerde vücut uzun, silindir şeklinde, ya da tıknaz yapıdadır. Deri yumuşak, nazik, bazan sert, yüzeyi düz, kıllı olup bazan beyaz mumumsu bir tozla örtülü olabilir. Genel olarak mat veya parlak esmer, yeşil veya kahverenktedirler. Baş iyi gelişmiş, çoğunlukla serbest ve hypognat tiptedir. Bileşik gözler bü~ yük, çoğunlukla birbirlerinden oldukça ayrıdır,» Ocelli hazan, yok, olduğunda da 3 adettir, Antenleri değişik yapıda, örneğin teşbih dizisi, ucu topuzlu, tarak veya iplik şeklinde ve çoğunlukla pek çok seğmentten oluşur. Ağız parçaları ısırıcı veya çiğneyici tiptedir. Mandibula'ları kuvvetli, bazan küçük, bazan erkeklerde çok büyümüş olup çoğunlukla uç ve iç kısmında birer dişli, bazan da 3 veya 4 dişlidir, Maxilla' larda galea, lacinia kısımları belirgin, maxilla palp' leri çoğunlukla 5, bazan 4 segmentlidir, Labium belirgin, ligula küçülmüş veya bazan yok, labial palp'ler 3 segmentlidir, Labium büyük, kenarlı, veya çentikli olabilir. Hypopharynx iyi gelişmiş, basit veya üç parçalıdır. Thorax genel olarak kuvvetli ve segmentler belirlidir. Prothorax kısa veya oldukça uzun, bazan dörtgen şeklinde, genellikle boyun şeklindedir. Bacaklar kısa, çoğunlukla silindir şeklinde ve birbirine benzer yapıda, mahmuzlu veya mahmuzsuz, tarsus'lar 5 segmentli, uçta çoğunlukla bir çift tırnak bulunur. Kanatlar. 2 çift olup genellikle şekil ve büyüklük itibariyle birbirine benzer. Uçarken birbirlerine bağlı,
ya da ayrı haldedir. Birçok enine ve uzunluğuna damarlara sahiptir ve bunlar adeta ağ şeklinde kanatları kaplamıştır. Üzerleri kıllı veya kılsız, saydam, dâmarımsı veya bazan üzeri inces beyaz, .toz şeklinde mumumsu bir maddeyle örtülmüş olabilir. Bazı türlerde kanatlar büyük, olup güvelerinkini. andırır. Kanat da™ nıarları çoğunlukla kanat. uçlarında çatal yapmış olup bu çatallar bazı türlerde çok azalmış-veya hiç yoktur, Pterostigma.-var. veya yoktur* . Bir.çif t ,meso-~ve bir çift de metathoraxlta olmak üzere 2 çift stigma bulunur» Abdomen genellikle silindirik şekilde, bazan kısa, kalın olup 10 segmentten oluşur, -Çoğunlukla.. 1. segment kısa,sonuncu segment ise çok küçülmüştür. Cerci bulunmaz. İlk 8 abdomen segmentinin her birinde bir çift stigma bulunur. Dişilerde 9. abdomen segmentinin alt tarafında genellikle uzunca bir ovipozitör bulunur. Larvalar genellikle campodeiform veya bazan silindirik, ya da kısa veya disk şeklindedir. Baş prognat tipte, serbest ve kuvvetlidir. Ağız parçaları türlerinin çoğunda emici tipte olup avlarının vücut muhteviyatını veya kanını emmeye elverişli bir yapıya dönüşmüştür. Basit olarak mandibula'lar altta oluklu olup bu olukların üzeri maxilla ile kapatılmış ve emme tüpü haline dönüşmüştür. Antenleri çoğunlukla uzundur, cerci yoktur.Bir sinir kanatlı erginin genel vücut parçaları Şekil 22'de gösterilmiştir.
Sinir kanatlılar üzerinde daha fazla bilgi almak isteyenler Aspöck (19 72), Aspöck und Aspöck (1968), Berland et Grasse (1951), Berland (1962), Fraser(1959), Hölzel (19 72, 19 73), Marki (1954), Meinander (19 72), Metzger (1960) ve Şengonca (1980)'ya müracaat edebilir.
Kaynak: Türkiye Entomolojisi -3 – Prof. Dr. Niyazi LODOS