C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

[Fitopatolog]

Sertkanatlý böceklerin çoðu yýlda bir nesil verir. Kýþý larva, pupa veya ergin halde geçirirler. Bazý türlerin de kýþý yumurta halinde geçirdikleri bilinmektedir. Ancak türlerin çoðu, kýþý ergin döneminde geçirir. Kýþý larva halinde geçiren türlerin çoðu kýþ sonunda veya ilkbaharýn baþlangýcýnda pupa haline geçer. Kýþý ergin halde geçirenler, genellikle larvalarýn yaþadýklarý yerler civarýnda bulunan taþ veya dökülmüþ yapraklarýn altlarý, aðaç kabuklarý altý veya omca kabuklarý altlarý, toprak içi vb. yerlere giderek gizlenirler ve kýþý geçirirler. Bazý türler ise, kýþý geçirmek üzere civarda bulunan yüksek daðlara göç ederler.
Erginler baharda çýktýktan sonra, bir süre beslenerek cinsel olgunluða eriþir ve daha sonra da çiftleþirler. Diþiler yumurtalarýný bitkilerin tomurcuk, çiçek, meyve veya tohumlarýnýn içlerine, ya da aðaç kabuklarý altýna, dallar, gövdeler içine veya toprak içinde çeþitli derinliklere býrakýrlar. Bazý türler ise yumurtalarýný yapraklarýn alt yüzlerine yapýþtýrýrlar.
Besinleri son derece deðiþiktir. Hemen hemen her bitkide ve bitkilerin de hemen her türlü organlarýnda beslenirler. Bunlar hayvan leþleri dahil, ayrýþmakta olan çeþitli organik maddeler; ambar, kiler, ev, dükkân, depo, fabrika ve benzeri yerlerde, bulunan her türlü gýda maddeleri, yün, kürk, deri, kumaþ vs.; odun, mobilya, kereste, müzelerdeki örnekler, herbaryumlar, hayvan pislikleri, tersler vs.'de de beslenirler. Kýsaca bitkisel veya hayvansal o-rijinli her türlü organik madde,bunlarýn baþlýca besinlerini teþkil eder. Ba-zý türler avcý, diðer bazýlarý endoparazit, diðer bazýlarý da myrmecophile olarak yaþar. Bu sonuncular karýnca yuvalarý içinde yaþar. Diðer bir kýsým türler de termit yuvalarý içinde termitophile olarak yaþar. Avcý olan türlerden bazýlarý, zararlýlar ile biyolojik savaþta çok önemli rol oynar.

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

DaðýlýþlarI: Yurdumuz, diðer böcek gruplarýnda olduðu gibi Coleoptera takýmýna baðlý türlerce de çok zengindir. Bu zenginlik, coðrafi bakýmdan yurdumuzun Avrupa ve Asya kýtalarý arasýndaki geçit yerinde bulunmasý kadar, güneyde Arabistan Yarýmadasý ile irtibatta olmasý, hatta Suriye, Lübnan, Ýsrail ile Mýsýr ve dolayýsýyla Afrika; yine Kýbrýs Adasý ve daha güneyde Mýsýr, Libya ile yine Afrika ile irtibatta olmasýnýn da rolü vardýr. Bu sebeple yurdumuz Avrupa, Orta Asya, Arabistan, Kuzey Afrika ve hatta Ethiopian ve Hindistan coðrafi bölgelerine ait bazý faunayý da bünyesinde bulundurabilmektedir. Yine yurdumuz ayrýca bizzat kendisi, birçok farklý iklim bölgelerine ayrýldýðý için, her iklim bölgesinin kendisine özgü flora ve faunasýna da sahip olacaðý dikkate alýnýrsa, böcek türleri bakýmýndan ne kadar zengin olmasý gerektiði kendiliðinden anlaþýlýr. Yurdumuz-faunasý çok zengin olmasýna raðmen, ona ait birçok böcek gruplarý bu güne kadar maalesef gereði þekilde iyi araþtýrýlmamýþtýr. Bu sebeple diðer böcek gruplarýnda olduðu gibi, Türkiye Coleoptera faunasýna ait bilgilerimiz, çoðunlukla yabancý uzmanlarýn ora.;;, ibrada yayýnladýklarý yazýlara dayanmaktadýr.

Türkiye'de bulunan böcek türlerinden bazýlarýnýn yurdumuz içindeki daðýlýþlarý büyük bir alaný kaplar. Ancak bu gibi türlerin bu kadar geniþ yayýlma alaný içindeki yoðunluklarýnýn her tarafta ayný derecede olmasý beklenemez. Geniþ alanlara yayýlmýþ bu gibi türlerin, bu durumlarý her ne kadar, çeþitli iklim koþullarýna kolay adapte olabilmeleri, konukçu bitki veya besinlerini kolayca bulabilmeleri, fizyolojik istekleri ile ideal habitatlarý-nýn sýnýrlý olmamalarýyla açýklanabilinirse de, bunlar yine de bulunduklarý yayýlma alaný içinde populasyon yoðunluðu veya zararlý olma bakýmýndan belirli bölge veya yörelere lokalize olduklarý bir gerçektir. Buna karþýlýk yurdumuzda bulunan türlerden bazýlarýnýn da yayýlýþlarýna dikkat edildiði zaman, bunlarýn belirli yerlere adapte olduklarý, yayýlmalarýna karþý herhangi bir ciddi engel olmadýðý halde, belirli yerlere lokalize olduklarý görülür.

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

Örneðin Batý Anadolu Bölgesi'nde baðlarda zararlý olan Megamecus shevketi Marsh. (Curculionidae) bu bölgenin içinde Buldan (Denizli), Aydýn gibi yerlerde de tek tuk rastlanmasýna raðmen, yoðun olarak bulunduðu ve zarar yaptýðý yer Manisa (Merkez, Turgutlu) ile Ýzmir'in Menemen gibi kazalarýnda, hatta bunlarýn da belirli yörelerinde bulunur. Bu türe ne kuzey, ne güney, ne orta Anadolu ve diðer bölgelerde rastlanmadýðý gibi, bulunduklarý yörelerin yakýnýnda bulunan daðlarýn bað alanlarýnda da rastlanmamaktadýr. Yine Otiorhynchus dubitabilis Fairm. (Curculionidae) ilk defa Fairmaire tarafýndan Bozdað'dan toplanan örneklere göre 1866 tarihinde tanýtýmý yapýlmasýna raðmen, bu türün o tarihten bu yana yine de yalnýzca ayný yörede bulunduðu yapýlan araþtýrmalardan anlaþýlmýþ bulunmaktadýr. Daha yenilikte tanýtýmý yapýlan (Pesarini, 1974), Phyllobius nigrofasciatus Pes. Batý Anadolu'da Bozdað ile Aydýn'daki Madran Daðlarýnýn belirli yüksekliklerinde (takriben 1.2OO-1.5OO m) bulunur. Bu bölgenin diðer yerlerinde yapýlan araþtýrmalarda bu türe de rastlanamamýþ-týr. Buna karþýlýk Otiorhynchus aurifer Boh. Batý Anadolu'dan kuzeyde Marmara Bölgesi ile Kuzeydoðu Karadeniz'de Artvin'e kadar olan bir alanda özellikle zeytin aðacý bulunan yerlerde rastlanmaktadýr. Bu yayýlma alaný içinde de en yoðun bulunduðu yerler, Batý Anadolu Bölgesi'nin bazý yöreleridir. 0. aurifer' in Dünya'daki yayýlýþý dikkate alýnýrsa (Fransa, Sicilya, italya, Yugoslavya, Türkiye) yurdumuzda da geniþ bir alanda yayýlmýþ olmasýný normal karþýlamak gerekir. Aynýþekilde Fhytodecta fornicata . Brüg. (Chrysomelidae), Cerambyx cerdo L. (Cerambycidae) gibi türlerin de Dünya'da olduðu kadar yurdumuzda da geniþ bir alanda yayýldýklarý görülür, Böcek türlerinin, özellikle bitkilerle beslenenlerin yayýlmasýnda, þüphesiz onlarýn üzerinde yaþadýklarý bitkilerin gerek besin, gerekse gizlenmelerine yardým etmelerinin önemi büyüktür. Zaten bu sebeple de, belirli bitki türleri veya belirli bitki gruplarýnda, belirli böcek türleri bulunur. Ancak polifak böcek türleri için bu geçerli deðildir. Bunlar çok ve çeþitli bitki türleriyle beslendikleri içýn;genellikle daha geniþ alanlara yayýlmýþlardýr. Yine böceklerin daðýlýþlarýnda onlarýn kolay kýþlama yerlerini bulabilmelerinin de önemi vardýr. Diðer taraftan kolay uçan türler de, onlarýn etrafa daðýlmalarýnda rol oynayan diðer önemli bir faktördür. Bundan baþka depolanmýþ . ürün ve gýda maddelerinde zarar yapan türler de, ticaret yoluyla insanlar tarafýndan Dünya'nm hemen hemen her tarafýna yayýlmýþtýr.

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

Davranýþlarý: Coleoptera takýmýna baðlý türler içinde karýncalar, bal- arýlarý, yabanarýlarý ve termitler gibi gerçek sosyal anlamda birbirlerine çeþitli yönlerden yardým ve dayanýþma içinde olarak toplu halde yaþayanla- ra, hatta yaprak bitleri gibi koloniler halinde yoðun populasyonlar meydana getirecek davranýþlarda bulunanlarýna pek rastlanmaz. Ancak sosyal yaþamý gerektiren, bireyler arasýnda bir çeþit dayanýþmaya dayanan davranýþlarda bulunan türlerine, az da olsa bazan tesadüf edilebilmektedir. Örneðin genel olarak böceklerin büyük bir kýsmýnda (Isoptera, Hymenoptera türleri hariç) diþiler yumurtalarýný býraktýktan sonra ne yumurtalar, ne de onlardan çýkan yavrularla artýk hiçbir þekilde ilgilenmezler. Ancak buna karþýlýk bazý türler vardýr ki, bunlarýn diþileri, hatta erkekleri de beraberce yuva yapmaya, yavrularý için besin toplamaya ve onlarý beslemeye müþtereken çalýþýrlar. Bu gibi türlerde özellikle diþiler, býrakýlan yumurtalara, onlardan çýkan yavrulara gözcülük etmek ve bakmak gibi toplumsal yaþamýn bir kýsmýný oluþturan ana -baba-yavru iliþki ve dayanýþmalarýna örnek teþkil edecek davranýþlarda bulunabilmektedir. Ýþte bu gibi davranýþlar Geotrupidae, Scarabaeidae, Scolytidae ve Platypodidae familyalarýna baðlý birçok türlerde görülmektedir. Ayný biçimdeki davranýþlar Cucujidae, Silphidae ve Tenebrionidae familyalarýna baðlý pek az türlerde de rastlanýr. Yumurta ve yavrularýna bakma içgüdüsü, gerçekten kuvvetli olanlar; Copris, Geotrupes, Minotaurus, Lethrus, Scarabaeus ve Onthophagus (Scarabaeidae) gibi cinslere baðlý türlerde görülür. Örneðin Copris lunaris L.'te erkek ve diþiler toprak içinde yuva kazarak buraya top haline getirdikleri pisliðin içine diþi yumurtasýný býrakýr. Yumurta açýldýktan sonra genç larvayý ana-baba besler. Larva geliþmesini tamamlayýp ergin hale geldikten sonra yine ana-baba yeni erginin toprak yüzüne çýkmasýna bile yardýmda bulunurlar. Lethrus brachiicollis Fairm. yurdumuzda özellikle Trakya Bölgesi!nde zararlý bir türdür. Bunun erkek ve diþileri toprak içinde yuvalar açar ve bunlarýn içine etrafta bulduklarý taze"bitkileri keserek taþýrlar. Daha sonra bu bitki parçacýklarý içine diþiler yumurta býrakýr. Çýkan larvalarý ana-baba korur ve yeni erginler çýkýncaya kadar bu yuvalar içinde onlarla beraber kalýrlar

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

Coleoptera takýmýna baðlý türlerde; bazýçekirge türleri, yaprak bitleri gibi koloniler halinde veya yoðun olarak bir arada bulunma âdetlerine de pek rastlanmaz. Ancak Chrysomelidae familyasýna baðlý bazý türlerde olduðu gibi, belirli yerlerde yoðun populasyonlar oluþturabilirler. Bu durum, bir a-rada toplu yaþama, toplu hareket etme içgüdüsünden çok beslenmek üzere bir a-rada bulunan bireylerin oluþturduklarý topluluklardan baþka bir þey deðildir. Buna karþýlýk bazý Coccinellidae türlerinde, örneðin Coccinella septempunctata L.'da olduðu gibi, kýþlamak üzere daðlarýn belirli yüksekliklerinde taþ ve kayalarýn aralarý veya altlarýnda yýðýnlarla ve mi Ýyonlar casýnm bir arada toplandýklarý görülür. Bu duruma Güneydoðu Anadolu'da 1.500-2.000 m yüksek-likteki yerlerde sýk olarak rastlanýr, C. septempunctata'nm yoðun þekilde kýþlak yerlerinde toplanma sebepleri henüz kesin olarak bilinmemektedir.
Coleoptera türleri arasýnda görülen diðer bir davranýþ da, karýnca yuvalarýnda ve karýnca kolonileri içinde onlarla birlikte yaþamalarýdýr. Karýnca yuvalarý içinde bulunan ve onlarla beraber olarak yaþayan böceklere genel olarak myrmecophile (karýnca seven veya karýnca konukçusu) ismi verilir. Ayný durum, termit yuvalarý içinde yaþayan böcekler için de söz konusudur. Buna da termitophile (termit seven, veya termit konukçusu) ismi verilir. Yapýlan alerin pupalarýný taþýrken pek çoðunun ölümüne sebep olur. Çünkü pupa derisi çok ince ve nazik olduðundan, karýnca ne kadar hafif tutsa da mandibula'lan pupa derisini yine de deler veya yýrtar. Bu da onun ölümü demektir. Bütün bunlara raðmen, bu böceklerle karýncalar arasýnda gerçeðe yakýn bir ortak yaþam sürer gider. Karýnca yuvalarýnda yaþayan 2. grup böcekler synoekete tipine girer (yani bunlara karýncalar ilgi duymazlar). Bu grupta bulunan böcekler, ya çok küçük boyda olup da (örneðin Ptiliidae familyasý türlerinde olduðu gibi) karýncalar tarafýndan önemsenmezler, ya viicut yapýlarý ve görünümleri itibarýyla karýncalara çok benzediði için (örneðin bazý Staphylinidae türlerinde olduðu gibi), ya çok yavaþ hareket ettikleri, ya da kendilerine özgü karýncalarýn ilgi duyacaðý kokulara sahip olmadýklarýndan, karýncalarýn dikkatinden kaçarlar. Bunlar karýnca yuvalarý içinde bulduklarý döküntü ve artýk maddelerle beslenirler ve myrmecophile böceklerin çoðunluðunu bu grupta bulunan böcekler oluþturur.

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

Karýnca yuvalarýnda yaþayan 3. grup böceklere synechtran ismi verilir (yani bunlar karýncalar tarafýndan istenmeyenlerdir). Bunlarýn yuvalarýnda bulunmalarýndan karýncalar hiç hoþlanmazlar ve onlara karþý daima saldýrgan bir tutum izlerler. Çünkü bunlar çoðunlukla predatör olarak, ya da organik maddelerle özellikle onlarýn besinlerine ortak þekilde yaþayan böceklerdir. Synechtran'lar karýnca ölüleri, hasta, yaralý veya sakat karýncalarý, veya onlarýn larva veya yumurtalarýný, ya da yuva içinde rastgeldikleri çeþitli besinleri yerler. Bunlar yuvalar içinde gizli ve kuytu yerlerde saklanarak besinlerini temin ederler. Bazýlarý büyük ve kuvvetli olduklarý için kendilerini karýncalardan rahatlýkla koruyabilirler. Synechtran'lar, synoekete ve symphile'lere oranla karýnca yuvalarýnda daha az rastlanýr ve bunlarýn hepsi de Staphylinidae familyasýna baðlý türlerdir.
Coleoptera takýmý içinde bulunan türlerde, bazýçekirge ve kelebek türleriyle süne, kýmýl, Dolycoris baccarum L. ve benzeri böceklerde görülen göç olayýna pek rastlanmaz. Sertkanatlýlar'in doðadaki bu gibi periyodik hareketleri üzerinde çok az araþtýrma yapýlmýþtýr. Daha önce de belirtildiði gibi, bu hususta en belirgin davranýþta bazý Coccinellidae türlerinin bulunduðu (özellikle C. septempunctata) açýklanmýþtý. Bu böceklerin kýþlamak üzere toplu halde daðlarýn yüksek yerlerine çekildikleri pek çok kimseler tarafýndan görülmüþ ve belirtilmiþtir. Ancak bu Yedinoktalý gelinböceðinin hangi koþullar altýnda bu göçü baþardýðý ve bunu niçin yaptýðýna ait geniþ araþtýrmalar yapýlmadýðý için, bu hususlarda maalesef fazla bilgimiz yoktur. Bu husustaki görüþler daha çok varsayýmlara dayandýrýlmaktadýr. Örneðin Hodek (1973, s. 165), Coccinellidae türlerinin kýþlama mahallerine doðru uçtuklarýný kendi istekleri doðrultusunda mý? yoksa rüzgârlarýn yardýmýyla mý olmaktadýr þeklinde soru sormakta, bu hususta kesin delillerin bulunmadýðýný, ancak

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

her iki durumun da söz konusu olabileceðini bildirmektedir. Kýþlak yerlerine gelen böceklerin belirli yerlerde büyük kümeler oluþturmasýný ise, direkt ve endirekt olmak üzere iki yolla meydana geldiðini, endirekt yolun böceklerin fiziksel faktörlere (örneðin hygrotaxy, thermotaxy, phototaxy, geotaxy ve thigmotaxy gibi) cevap vererek küçük yerlerde, mikrohabitatlarda toplandýklarýný; «direkt yolla ise böceklerin chemotaxy ile bir araya geldiklerini bildirmektedir. Chemotaxy'de, bu böceklerin bazýözel kokular tarafýndan cezbe-dildiðini, Coccinellidae türlerinin etrafa yaydýðýözel kokunun onlarý koru- mak ve bir araya toplamak üzere iki yönden iþ gördüðünü, ancak bu hususta denemeler yaparak bu davranýþýn delillerle ispatlanmadýðýný, dolayýsýyla bunla- rýn varsayýmlara dayandýðýný açýklamaktadýr. Bu ifadeler de göstermektedir ki, en çok gözlem yapýlan Coccinellidae türlerinden bazýlarýnýn göç etme davranýþlarýyla ilgili bilgiler henüz daha yeterli deðildir. Bunun sebeplerinden bir tanesi, Coleoptera türlerinden göç edenlerin çoðunun küçük boyda olmalarý ve kolaylýkla gözleme ve izlenememeleridir. Halbuki, çekirge ve kelebeklerin göç eden türleri, büyük boyda olduklarý ve-gündüzün de göç ettikleri için, bunlarýn uçuþlarý kolaylýkla gözlenmekte ve izlenebilmektedir. Aynýþekilde, süne ve kurullarýn da göçe baþladýklarý tarihlerle daðlara ulaþtýklarý tarihler veya bunun aksi olan, daðlardaki kýþlak yerlerinden çýkýþlarýyla ovalara ulaþtýklarý.tarihler, kolaylýkla saptanabilindiðinden, bunlar üzerinde iyi araþtýrmalar yapýlabilmiþtir. Bununla beraber, burada bazý gözlemlere de yer vermek faydalý olacaktýr. Gerek 1950-1955 yýllarý arasýnda Türkiye'nin Güneydoðu Anadolu Bölgesi'nde, gerekse 1956-1957 yýllarý arasýnda Irak'ýn kuzeydoðu taraflarýndaki sünelerin kýþlaklarýný araþtýrýrken, bu böceklerle birlikte daðlarda, ayný yerlerde kýþý geçiren diðer böcek türlerine de rastlamýþtým. Lodos (1961) bunlar hakkýnda bilgi verirken, C. septempunetata ile Dolycoris baccarun'un daðlarda 1.700 m'den sonra görülmeye '.baþladýðý, sünelerle birlikte kýþlaklarda Lixus ascanii L., Larinus cynarae F., Strophomorphus por-cellus Schön., Sitona spp. ile diðer bazý Coleopter türlerinin bulunduðundan söz etmiþtir. Bunlardan C. septempunetata ile D. baccarvm hariç, diðer türlerin bulunma yoðunluklarýndan söz etmemiþse de L. ascanii, S. porcellus, L. cynarae ve özellikle Silona türlerinin sonbaharda kýþlaklarda bulunmasý, gerçekten çok ilgi çekicidir.

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

Çünkü bu böcek türlerinin konukçularý dikkate alýnýrsa, bu Coleopter türlerinin daðlarda sonbaharda sünelerle birlikte ve ayný kýþlama yerlerinde bulunmalarý, bunlarýn kýþý buralarda geçirmek üzere geldiklerine delil teþkil eder, Nitekim, sünelerin daðlardan ovalara göç etmek üzere kýþlaklarýndan çýkmalarýyla göçlerine ait davranýþlarýüzerinde daha sonra yapýlan araþtýrmalarda, daðlarda henüz daha kar varken, mart-nisan aylarýnda daðdaki karlar üzerinde sünelerle birlikte düþen bazý böcekleri
tespit etmek imkâný bulunmuþtur. Bilindiði gibi, süne ve bunlarla birlikte
kýþlak yerlerinden çýkan diðer böcekler, ovalara doðru göç etmek üzere uçuþa
baþladýklarý zaman, kýsa bir süre sonra bunlarýn bir taraftan soðuk hava akýmlarýnýn etkisiyle, bir taraftan da, vücutlarýnda yeterli ilk enerji olmamasý sebebiyle yerlere düþmektedir. Ýþte bu havadan düþme esnasýnda, karlakaplý alanlara düþen bu böcekleri görmek, toplamak ve saymak çok kolay olmaktadýr. Bu itibarla sünelerle birlikte Diyarbakýr'ýn Karacadað'ýnda takriben 1.700 m yüksekliðinde 1 Mart-26 Nisan 1983 tarihleri arasýnda toplanan Coleoptera takýmýna baðlý bazý böcek türleri olarak Sitona crinitus Hbst., Hypera nigrirostris F., II. trilineata Marsh, ve H. variabilis Gyll. bulunmuþtur. Bu türlere ait.bireyler karlar üzerinde bol sayýda toplanmýþ olup, bunlarýn kýþý
yüksek daðlarda geçirdiklerine iþarettir. Bu türlerle ilgili yapýlan çalýþmalar için daha fazla bilgi almak isteyenler (Lodos et al. 1984 a,b)'ye müracaat edebilirler. Burada söz konusu edilenler daha çok zararlý türler olup özellikle Sertkanatlýlar'dýr. Bunlardan S. crinitus Güneydoðu Anadolu Bölgesi'nde
mercimeklerin en önemli zararlýlarýndan birisidir,. Diðer üç tür, daha çok yonca, tirfil ve benzeri baklagil yem bitkilerinde zarar yaparlar. Yapýlan bu araþtýrmalardan, bu 4 türün de daðlara kýþý geçirmek üzere göç etme davranýþlarýna sahip olduklarý anlaþýlmaktadýr.

[Fitopatolog]

Cevap: C O L E O P T E R ALARDA GENEL BÝYOLOJÝLERÝ .VE DAVRANIÞLARI

Coleoptera takýmýna baðlý türlerin uçuþlarý veya faaliyette bulunma za
manlarýyla ilgili davranýþlarýna gelince, genellikle bunlar gündüz hareket
eder veya uçarlar. Soðuk iklime sahip-yerlerde çoðunlukla öðleden sonra tak
riben saat 13-16 arasýnda yoðun biçimde uçmalarýna karþýlýk, ýlýman veya sý
cak olan bölgelerde sabah saat 10-12 arasýnda, yani sýcaklýðýn azami düzeye
varmasýndan önceki bir zamanda yoðun olarak uçarlar. Buprestidae türlerinin
çoðu ile, Cicindellidae türleri günün sýcak ve güneþli olduðu saatlerde; Ca-
rabidae türlerinin çoðu ile Otiorhynchus cinsine baðlý türlerin hemen hepsi
gece hareket ederler. Yine Dermestidae, Byturidae, Anthicidae, Meloidae, Sca-
rabaeoidea, Mordellidae, Elateridae, Clambidae, Helodidae, Nitudilidae, Chrysomelidae vs. gibi gruplara baðlý türlerin çoðu gündüzleri güneþli ve sýcaksaatlerde uçar veya hareket ederler. Bunlarýn bu gibi faaliyetlerinde sýcaklýk, rutubet ve ýþýk þiddetinin rolü olduðu gibi, böcek türlerinin bizzatkendi yaþama özelliklerinin de rolü vardýr. Örneðin Ptiliidae familyasýna baðlý bazý türlerde, azami uçuþöðleden sonra olmasýna karþýlýk, bazýlarýnda ý-þýk þiddetinin azami olduðu saatlerde, diðer bazýsýnda güneþ batmadan biraz önceki zamanda, diðer bir kýsým türlerde ise, birisi sabah, diðeri de akþam üstü olmak üzere günde iki azami uçuþa sahip olabilmektedir. Yine Scarabaeoi-dea'ya baðlý cinslerden çoðu, örneðin; Epicometis, Anomala, Potosia, Cetonia, Goliathus, Anisoplia, Oxythrea, Phyllopertha ve diðer bazý cinslere baðlý türler, günün ýþýðý bol ve sýcaklýðý fazla olan saatlerinde uçar ve faaliyette bulunurlar. Buna karþýlýk .Anptýimallon, Serica, Anoxia, Melolontha, Polyphy-lla vs. gibi cinslere baðlý türler ise güneþ batarken veya daha sonraki alaca karanlýk olan saatlerde uçuþur ve faaliyetlerde bulunurlar.
Böceklerin bu gibi davranýþlarý iyi þekilde bilinirse, onlara karþý uygulanacak savaþta bizleri baþarýya götürebilecek önemli bazý ipuçlarý elde edilmiþ olunur. Coleoptera türlerinde gruplara göre deðiþen, daha birçok özel davranýþ þekilleri bulunmaktadýr. Bunlar sýrasý geldikçe ileride anlatýlacaktýr