Önsöz ve İçindekiler

[selsarac]

Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 219
TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ VE
İLAÇLAR
(Üçüncü Baskı) (Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü
Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ofset Tesisi
Erzurum - 2012
© Copyright
Bu kitabın her türlü yayın hakkı yazarına, basım ve satış haklan Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi'ne aittir. Bu kitabın bütün hakları saklıdır. Yazarından ve ilgili kuruluştan izin alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.
İsteme Adresi
Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayın Şefliği 25240 / Erzurum
Telefon
Fax
E-mail

: 0 442 236 09 60 : 0 442 236 09 58 : [email protected]

BİRİNCİ BASKININ ÖNSÖZÜ
Ülkemizde kültür bitkilerinde 400 civarında zararlı, hastalık ve yabancı ot türünün önemli derecede zarar yaptıkları belirtilmektedir. Bunların tarımsal ürünlerde meydana getirdikleri ürün kaybının ortalama % 35 civarında olduğu hesaplanmıştır. Eğer, bunlarla mücadele yapılmazsa beklenen verimi almak mümkün değildir. Yeni tarım alanlarının açılması gerekirken maalesef, erozyon, yeni yerleşim yerlerinin açılması, yeni fabrikaların kurulması, trafiğin rahatlaması amacıyla yeni yolların yapılması gibi sebeplerle tarımsal üretime elverişli sahalar giderek azalmaktadır. Tarım alanlarının genişlemesinin artık durma noktasına geldiğini düşünürsek, bu durum karşısında yapılacak iş, birim alandan elde edilecek ürün miktarının arttırılmasıdır. Bu sebeple, modern tarım teknikleri ve girdilerinin kullanılmasının yanında, bu zararlılarla mücadelede uygun yöntemlerin kullanılması artık zorunlu hale gelmiştir. Ayrıca, zirai ilaçların kullanımı bazen gereklilik arz etmektedir. İlaç kullanılmadığı takdirde %45-65 oranında ürün kaybının meydana geldiği bildirilmektedir. Kesin ve kısa sürede etki göstermesi sebebiyle kimyasal mücadele ayrı bir önem taşımakta ve bugün dünyada bitkisel üretimin güvencesi olarak hala önemini korumaktadır.
Bu kitapta, zararlılara karşı kullanılabilecek mücadele yöntemleri örneklerle açıklanmış ve kullanılan ilaçlar hakkında bilgiler verilmiştir. Bazı eksikliklerin veya gözden kaçmış yanlışlıkların olabileceği inancı içinde bu kitabın öğrencilere ve meslektaşlarımıza yararlı olmasını diliyorum.
Kitabın hazırlanmasında bilgi ve tecrübelerinden yararlandığım hocam sayın Prof. Dr. Hikmet ÖZBEK ile kitabın baskıya hazırlanması esnasında metni okuyarak katkılarda bulunan Araş. Gör. Önder ÇALMAŞUR, Araş. Gör. Saliha PEKEL ve Yrd. Doç. Dr. İrfan ASLAN'a içten teşekkür ederim.
Nisan 2000
İKİNCİ BASKININ ÖNSÖZÜ
Nisan 2000'de birinci baskısı yapılan ve "Tarımsal Zararlılarla Mücadele Yöntemleri ve Kullanılan İlaçlar" adı ile basılan bu kitap fakültemiz öğrencileri ve diğer Ziraat Fakültelerindeki öğrenciler tarafından ders kitabı olarak kullanılmış ve 2007 yılında birinci baskısı bitmiştir.
Kitabın ikinci baskısı gözden geçirilmiş ve ilave bilgiler ile güncelleştirilerek, öğrencilerin ve diğer okuyucuların bu sahada daha geniş bilgilerle karşılaşmalarına olanak sağlanmıştır. Ancak, yine de bazı eksikliklerin olması kaçınılmazdır. Uyarıların yapılmasını memnuniyetle beklemekteyim.
Kitabın öğrencilere ve diğer okuyuculara yararlı olmasını dileyerek, basılmasında emeği geçen Fakültemiz Matbaası elamanlarına ve dizgiyi hazırlayan Nevrettin SÜRMELİ'ye içtenlikle teşekkür ederim.
Şubat 2008
ÜÇÜNCÜ BASKININ ÖNSÖZÜ
Nisan 2000'de birinci baskısı yapılan ve "Tarımsal Zararlılarla Mücadele Yöntemleri ve Kullanılan İlaçlar" adı ile basılan bu kitap fakültemiz öğrencileri ve diğer Ziraat Fakültelerindeki öğrenciler tarafından ders kitabı olarak kullanılmış ve 2007 yılında birinci baskısı bitmiştir. Kitabın ikinci baskısı gözden geçirilmiş ve ilave bilgiler ile güncelleştirilerek, öğrencilerin ve diğer okuyucuların bu sahada daha geniş bilgilerle karşılaşmalarına olanak sağlanmış ve bu baskı da 2011 yılında bitmiştir.
Kitabın üçüncü baskısı gözden geçirilmiş ve ilave bilgiler ile güncelleştirilmiştir. Ayrıca, ülkemizde 2009-2011 yıllarında yasaklanan pestisitlerde dikkate alınarak kitap tekrar düzenlenmiştir. Ancak, bazı eksikliklerin olması kaçınılmazdır. Uyarıların yapılmasını memnuniyetle beklemekteyim.
Kitabın öğrencilere ve diğer okuyuculara yararlı olmasını dileyerek, baskıya hazırlanması esnasında ilaçlar kısmının güncelleştirilmesinde katkılarından dolayı Araş. Gör. Yeşim BULAK'a, basılmasında emeği geçen Fakültemiz Matbaası elamanlarına, dizgiyi hazırlayan Nevrettin SÜRMELİ'ye ve kitabın kapak kısmını tasarlayan Ömür YAZICI'ya içtenlikle teşekkür ederim.
Ocak 2012
KAYNAK: TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLER? VE ?LAÇLAR K?TABI
(Üçüncü Bask?) (Gözden geçirilmi? ve geni?letilmi?)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - 2012

[selsarac]

İÇİNDEKİLER


Sayfa No


BİRİNCİ BÖLÜM


1. ZARARLILARLA MÜCADELEYE KARAR VERMEDEN ÖNCE YAPILMASI GEREKLİ OLAN HUSUSLAR 1


1.1. Bir Kültürdeki Zararlı ve Faydalı Türlerin Durumunu Tespit Çalışmaları 1


1.2. Zararlıların Yoğunluğunu ve Zararını Tespit Çalışmaları 1


1.3. Zararlıların Popülâsyonunu Etkileyen Faktörleri Tespit Çalışmaları 2


İKİNCİ BÖLÜM


2. KARANTİNA TEDBİRLERİ 5


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


3. KÜLTÜREL ÖNLEMLER 7


3.1. Sağlıklı Bitki Yetiştirme 7


3.1.1. Toprak İşleme 8


3.1.2. Uygun Yerde Yetiştirme 8


3.1.3. Gübreleme 9


3.1.4. Bitki Sıklığı 10


3.1.5. Sulama ve Drenaj 10


3.2. Yabancı Otların ve Bitki Artıklarının Temizlenmesi 11


3.3. Ekim, Dikim ve Hasat Zamanının Ayarlanması 12


3.4. Ekim Nöbeti 13


3.5. Kendiliğinden Gelen Bitkilerin İmhası 14


3.6. Tuzak Bitki Yetiştirme 14


3.7. Dayanıklı Bitki Tür ve Çeşitleri Yetiştirme 14


3.7.1. Tercih Olunmama 15


3.7.2. Antibiyosis 16


3.7.3. Tolerans 16


3.7.4. Yalancı Dayanıklılık 16


3.7.4.1. Konukçunun Kaçınması 16


3.7.4.2. Teşvik Edilmiş Dayanıklılık 16


3.7.4.3. Kaçma 16


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


4. MEKANİKSEL MÜCADELE 17


4.1. Toplama 17


4.2. Engelleme 17


4.3. Ezme 18


4.4. Eleme 18


4.5. Sarsma ve Silkme 19


4.6. Tuzakla Yakalama 19


4.6.1. Işık Tuzakları 19


4.6.2. Renk Tuzakları 19


4.6.3. Yapışkan Tuzaklar 20


4.6.4. Feromon Tuzakları 20


4.6.5. Tuzak Yemler 20


4.6.6. Kışlak Tuzakları 21


4.6.7. Kapanlar 21


BEŞİNCİ BÖLÜM


5. FİZİKSEL MÜCADELE 23


5.1. Sıcaklık 23


5.1.1. Yüksek Sıcaklık 23


5.1.2. Düşük Sıcaklık 24


5.1.3. Solarizasyon 24


5.2. Su 24


5.3. Orantılı Nem 25


5.4. Atmosfer Fazları 25


5.5. Mineral Tuzlar 25


5.6. Manyetik Alan 25


5.7. Radyasyon 25


5.8. Ses 26


5.9. Işık ve Renk 27


ALTINCI BÖLÜM


6. BİYOLOJİK MÜCADELE 29


6.1. Biyolojik Mücadelede Kullanılan Organizmalar 30


6.1.1. Predatörler (Avcılar) 30


6.1.2. Parazitoitler (Asalaklar) 31


6.1.3. Parazitler (Asalaklar) 33


6.1.4. Patojenler 35


6.1.4.1. Bakteriler 35


6.1.4.2. Funguslar 36


6.1.4.3. Virüsler 37


6.1.4.4. Protozoalar 37


6.2. Zararlılara Karşı Kullanılan Biyolojik Mücadele Yöntemleri 38


6.2.1. Predatör veya Parazitoit Kullanılarak Yapılan Biyolojik Mücadele Yöntemleri 38


6.2.1.1. Doğal Düşman Popülâsyonlarının Korunması


ve Etkinliklerinin Artırılması 38


6.2.1.2. Doğal Popülâsyonlarının Çoğaltılması 39


6.2.1.3. Ülkemizde Biyolojik Mücadelede Kullanılma! Üzere Ruhsatlandırılmış Predatör ve Parazitoit' Türler41


6.2.2. Parazit veya Patojenler Kullanılarak Yapılan Biyolojik Mücadele42


YEDİNCİ BÖLÜM


7. BİYOTEKNİK YÖNTEMLER43


7.1. Semiokimyasal Maddeler43


7.1.1. Böceklerde Kemoreseptörler44


7.1.2. Kayromonlar44


7.1.3. Allomonlar47


7.1.4. Siynomonlar 49


7.1.5. Feromonlar 50


7.1.5.1. Böceklerde Etkili Oldukları Davranışlara


Göre Feromonların Sınıflandırılması. 50


7.1.5.2. Feromonların Kimyasal Yapısı 52


7.1.5.3. Feromonların Salgılanma ve Algılanmasını


Etkileyen Faktörler. 52


7.1.5.4. Seks Feromonları ve Zararlılarla


Mücadelede Kullanım İmkanları 56


7.1.5.5. Bazı Böcek Türlerinde Tespit


Edilen Feromonlar. 60


7.1.5.6. Alarm Feromonları ve Mücadelede


Kullanım İmkanları. 61


7.1.5.7. Antimikrobial Alarm Feromonları ve


Mücadele Kullanım İmkanları. 62


7.1.5.8. Toplanma Feromonları ve Mücadelede


Kullanım İmkanları 63


7.1.5.9. Kabuk Böceklerinde Toplanma Feromonları


ve Mücadelede Kullanım İmkanları 64


7.1.5.10. Sosyal Böceklerde Feromonlar ve


Mücadelede Kullanım İmkanları. 66


7.1.5.11. Depolanmış Ürün Zararlılarında Feromonlar


ve Mücadelede Kullanım İmkanları 69


7.1.5.12. Feromon Kullanılarak Depolanmış Ürün Zararlılarına Karşı Yapılan Gözlem ve Mücadelenin Başarısı Üzerinde Etkili


Olan Faktörler 72


7.1.5.13. Ülkemizde Tarımsal Zararlılar İçin Ruhsatlandırılmış Feromon ve Tuzaklar 74


7.2. Gömlek Değiştirme ve Gençlik Hormonu Etkili İnsektisitler 77


7.3. Uzaklaştırıcılar79


7.4. Beslenmeyi Engelleyiciler 80


7.5. Zararlılar Tarafından Meydana Getirilen Seslerin veya


Bunların Taklidinin Kullanılması81


7.6. Yumurtlamayı Engelleyiciler81


7.7. Kısırlaştırıcılar 81


7.7.1. Böcek Kısırlaştırma Teorisi81


7.7.2. Erkek Kısırlaştırma Tekniğinin Uygulanması84


7.7.3. Böcek Kısırlaştırma Yöntemleri ve Biyolojik Etkileri84


7.7.4. Kemosterilantların Gruplandırılması87


7.7.5. Böcek Kısırlaştırma Yöntemlerinin Geçmişi ve


Bugünkü Durumu87


SEKİZİNCİ BÖLÜM


8. KİMYASAL MÜCADELE91


8.1. Pestisitlerin Tarihçesi91


8.2. Pestisitlerin Yapısında Bulunan Maddeler92


8.3. Pestisitlerin Sınıflandırılması93


8.3.1. Formülasyon Şekillerine Göre Sınıflandırılması93


8.3.2. Kullanılma Tekniğine Göre Sınıflandırılması97


8.3.3. Kullanıldıkları Zararlı Gruplarına Göre Sınıflandırılması97


8.3.4. Zararlının Biyolojik Dönemine Göre Sınıflandırılması97


8.3.5. Etki Şekillerine Göre Sınıflandırılması97


8.3.6. Toksikolojik Özelliklerine Göre Sınıflandırılması98


8.3.7. Zararlılara Karşı Kullanılan İlaçların Bileşimindeki


Aktif Madde Grubuna Göre Sınıflandırılması99


8.3.7.1. İnsektisitler99


8.3.7.1.1. İnorganik Bileşikler99


8.3.7.1.2. Organik Bileşikler 100


8.3.7.1.2.1. Doğal Organik İnsektisitler 100


8.3.7.1.2.2. Sentetik Organik İnsektisitler. 103


8.3.7.1.2.2.1. Klorlandırılmış Hidrokarbonlu


Bileşikler. 103


8.3.7.1.2.2.2. Organik Fosforlu Bileşikler 103


8.3.7.1.2.2.3. Karbamatlı Bileşikler 116


8.3.7.1.2.2.4. Sentetik Piretroitli Bileşikler 120


8.3.7.1.2.2.5. Diğerleri 139


8.3.7.1.2.2.6. Bakteri, fungus ve virüsler 160


8.3.7.2. Akarisitler. 162


8.3.7.3. Kış Mücadele İlaçları 176


8.3.7.4. Yazlık Yağlar. 178


8.3.7.5. Fumigantlar ve Fumigasyon 180


8.3.7.5.1. Böcekleri Fumigasyona Duyarlı


Kılan Mekanizmalar. 180


8.3.7.5.2. Fumigasyon Yöntemleri 181


8.3.7.5.3. Fumigasyonun Uygulanma Şekilleri 182


8.3.7.5.4. Fumigasyon Uygulamalarında Süre. 184


8.3.7.5.5. Fumigasyon Uygulamalarında İnsan


ve Çevre Sağlığı 184


8.3.7.6. Nematisitler ve Toprak Fumigantları 188


8.3.7.7. Rodentisitler. 198


8.3.7.8. Mollussisitler 200


8.4. Pestisitlerde Bekleme Süresi 202


8.5. Pestisitlerin Fitotoksititesi 203


8.6. Pestisitlerin Birbirleriyle Karıştırılması 203


8.7. Pestisitlerde Doz Ayarlama 204


8.8. Pestisitlerin Kullanıma Hazırlanması 205


8.9. Pestisitlerin Kullanımları Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekli Olan


Hususlar 205


8.10. Pestisitlerin Taşınması 206


8.11. Pestisitlerin Depolanması 206


8.12. Pestisitlerden Zehirlenme Belirtileri 207


8.13. Pestisit Zehirlenmelerinde İlkyardım Tedbirleri 207


8.14. Pestisit Zehirlenmelerinde Kullanılan Antidotlar. 208


8.15. Pestisitlerin Zehirlilik Sınıfları 209


8.16. Bazı Toksikolojik Terimler. 210


8.17. Pestisitlerin Geliştirilmesi ve Ruhsatlandırılması 210


8.17.1. Aktif Maddenin Sentezi İle İlgili Çalışmalar 210


8.17.2. Biyolojik Çalışmalar. 211


8.17.3. Formülasyon Çalışmaları 211


8.17.4. Toksikolojik Çalışmalar 212


8.17.5. İlacı Ruhsatlandırılma Çalışmaları 213


8.18. İnsektisitlerin Etki Mekanizmalarının Tespiti İçin Yapılan


Çalışmalar 214


8.19. Böceklerde Uyartıların Sinir Sisteminde İletimi 216


8.20. Aktif Madde Grubuna Göre İnsektisitlerin Etki Mekanizmaları 218


8.20.1. Sabadilla ve Ryanoidlerin Etki Mekanizması 218


8.20.2. Nikotinoidlerin Etki Mekanizması 218


8.20.3. Klorlandırılmış Hidrokarbonlu Bileşiklerin Etki


Mekanizması 218


8.20.4. Organik Fosforlu Bileşiklerin Etki Mekanizması 220


8.20.5. Karbamatlı Bileşiklerin Etki Mekanizması 220


8.20.6. Sentetik Piretroitli Bileşiklerin Etki Mekanizması 220


8.20.7. Dinitrofenol Bileşiklerinin Etki Mekanizması 222


8.20.8. Gömlek Değiştirme ve Gençlik Hormonu Etkili


Bileşiklerin Etki Mekanizması 222


8.21. İnsektisitlerde Selektivite 223


8.22. Pestisitlerin Kalıntı Problemleri 225


8.23. Pestisitlerin İnsanlara Etkileri 227


8.24. Pestisitlerin Parazitoit ve Predatörlere Etkileri 229


8.25. Pestisitlerin Topraktaki Mikroorganizmalara Etkileri 232


8.26. Pestisitlerin Arılara Etkileri 232


8.27. Pestisitlerin Yaban Hayata Etkileri 233


8.28. Pestisitlerin Evcil Hayvanlara Etkileri 234


8.29. Zararlılarda Pestisitlere Karşı Meydana Gelen Dayanıklılık 234


8.29.1. Zararlılarda Pestisitlere Karşı Görülen Dayanıklılık


Şekilleri 237


8.29.2. Zararlıların Pestisitlere Karşı Dayanıklılık Kazanmasında Etkili Olan Faktörler. 238


8.29.3. Zararlılarda Pestisitlere Karşı Meydana Gelen Dayanıklılığın Bugünkü Durumu 239


8.29.4. Böceklerde İnsektisitlere Karşı Meydana Gelen Dayanıklılığın Yönetimi 241


DOKUZUNCU BÖLÜM


9. ENTEGRE ZARARLI YÖNETİMİ 243


9.1. Entegre Zararlı Yönetiminin Prensipleri 244


9.2. Entegre Zararlı Yönetiminde Biyolojik Mücadelenin Yeri ve


Önemi 244


9.3. Entegre Zararlı Yönetiminde Pestisitlerin Yeri ve Önemi 244


9.4. Başarı Kazanmış Entegre Zararlı Yönetimi Programlarında Önem


Verilen Hususlar 246


9.5. Entegre Zararlı Yönetiminin Yararları 247


9.6. Entegre Zararlı Yönetiminde Önceden Tahmin ve Erken Uyarı Sisteminin Kullanılması 247


9.6.1. Zararlının Biyolojisinin İncelenmesi 248


9.6.2. Bitkinin Fenolojisine Dayanılarak Yapılan Uyarılar 248


9.6.3. Uzun Yıllar Bir Zararlının Popülâsyonunun Sayımlar


Yoluyla Durumunun Ortaya Konulması 249


9.6.4. Zararlıların Gelişme Eşikleri ve Termal Konstantlarından Yararlanma 249


9.6.5. Bonitasyon Hesaplama Yoluyla Önceden Tahmin 250


ONUNCU BÖLÜM 10. TÜRKİYE'DE TARIMSAL ZARARLILAR İÇİN ÖNERİLEN


İLAÇLAR VE DOZLARI 251


10.1. Meyve Zararlıları 251


10.2 Bağ Zararlıları 260


10.3. Sebze ve Yem Bitkileri Zararlıları 263


10.4. Endüstri ve Süs Bitkileri Zararlıları 273


10.5. Subtropikal Bitki Zararlıları 287


10.6. Hububat Zararlıları 298


10.7. Bitki Paraziti Nematodlar. 303


10.8. Depolanmış Ürün Zararlılar 305


10.9. Genel Zararlılar 308


ONBİRİNCİ BÖLÜM


11. PESTİSİTLERİN KALINTI LİMİTLERİ 311


KAYNAKLAR 325

KAYNAK: TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLER? VE ?LAÇLAR K?TABI
(Üçüncü Bask?) (Gözden geçirilmi? ve geni?letilmi?)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - 2012