Tweet
BİRİNCİ BÖLÜM
1. ZARARLILARLA MÜCADELEYE KARAR VERMEDEN ÖNCE YAPILMASI GEREKLİ OLAN HUSUSLAR
1.1. Bir Kültürdeki Zararlı ve Faydalı Türlerin Durumunu Tespit Çalışmaları
Bir mücadele programını en iyi şekilde yürütmek için bir kültürdeki zararlı ve faydalı türlerin teşhisi, yayılışı ve popülâsyon yoğunluklarının tespit edilmesi gereklidir. Bu amaçla, bir bölgede yetiştirilen üründeki zararlı türler ve bunların doğal düşmanları tespit edilir. Eğer zararlı tür daha önce bilinen bir tür ise biyolojisi ve mücadelesi biliniyorsa bu türün kontrolü kolaydır. Ama yeni bir tür ise bu türün biyolojisi, yayılışı, davranışları ve ekolojisi araştırılarak elde edilen bilgilere göre mücadele şekli tespit edilmelidir. Yine, zararlının doğal düşmanlarının zararlı üzerindeki etkinlikleri belirlenmeli ve bunlardan yararlanma imkânları da düşünülmelidir. Eğer, kimyasal mücadeleye karar verilirse, doğal düşmanların en az etkileneceği zaman ve şekilde bir mücadele programı yapılmalıdır.
1.2. Zararlıların Yoğunluğunu ve Zararını Tespit Çalışmaları
Belirli bir alanda zararlının yoğunluğunu tespit etmek için bir tarlanın veya bahçenin herhangi bir kısmı esas alınarak değişik yöntemlerle yoğunluk tespiti yapılır. Buradaki bitkilerin belirli yaprak ve sürgünlerinde sayımlar yapılarak, zararlının yoğunluğu belirlenebileceği gibi, belirli alanlara çemberler atılarak, çember içerisindeki bitkilerde bulunan zararlılar sayılarak da bir yoğunluk tespiti yapılabilir. Gerçek sayının belirlenmesinin zor olduğu durumlarda ise yine belirli bir alan esas alınarak, buradaki bitkiler incelenerek zararlının popülâsyonu hakkında bir tahmin yürütülür. Ayrıca, zararlının popülâsyonunun gelecekte erişebileceği yoğunluğunu belirlemek amacıyla da zararlının yumurta ve genç dönemleri sayılarak, gelecekteki erişebileceği popülâsyon yoğunluğu tahmin edilebilir. Fakat zararlının biyolojisinin çok iyi bilinmesi gereklidir.
Yetiştirilen üründeki zararlının ekonomik düzeyde zarar yapıp yapmadığı tespit edilmelidir. Bunun için zararlı türün popülâsyonu ve ürün arasındaki ilişkiler saptanmalıdır. Yapılacak mücadelenin ekonomik olması için mücadele ile kurtarılacak üründen elde edilecek gelir miktarının, yapılacak mücadele masraflarına denk veya fazla olması gereklidir.
Ekonomik zarara sebep olabilecek en düşük popülâsyon yoğunluğuna ekonomik zarar düzeyi denir. Herhangi bir zararlının ekonomik zarar düzeyine ulaşmadan mücadele metotlarından birisinin uygulanmasını gerektiren yoğunluğuna ise ekonomik zarar eşiği denir. Yani, zararlıya karşı mücadelenin gerekli olduğu en düşük popülâsyon yoğunluğudur.
Zararlı, ekonomik zarar eşiği civarında tutulursa, hem zararlı tür ve hem de onunla beslenen doğal düşmanların korunması sağlanır. Bu sebeple, bu husus mücadelede mutlaka göz önünde tutulmalıdır.
Ekonomik zarar düzeyi ve ekonomik zarar eşiği; zararlı türe, konukçu bitki türüne ve fenolojisine, iklim şartlarına, bölgelere, mevsimlere, yıllara, ürünün piyasa değerine ve değerlendirme şekline, insanların ürüne verdiği değere ve mücadelenin maliyetine göre değişmektedir. Bu sebeple, devamlı araştırmalarla bu düzeyin izlenmesi gereklidir.
Bir kültürde bazı zararlılar hemen her yıl zarar yapmaktadırlar. Bunlara, ana zararlılar (anahtar zararlı) adı verilir. Bir de potansiyel zararlılar vardır. Bunlar, normalde zararlı değildir. Fakat bazı yıllar ana zararlı konumuna geçebilirler. Bir diğer grup zararlılar da vektör olduklarından bazen bunlarla mücadelede önem kazanmaktadır. Bazı önemsiz zararlı türlerin popülâsyonlarını baskı altında tutan faktörler ile bu zararlı türler arasındaki dengeli ilişki bozulacak olursa bu türler de ana zararlı konumuna geçebilirler. Ekonomik zarar düzeyi, ekonomik zarar eşiği ve doğal denge bir arada düşünüldüğünde zararlılar dört gruba ayrılırlar. Bunlar;
1-Ekonomik Zararlı Olmayan Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ve en yüksek popülâsyon dalgalanmaları ekonomik zarar eşiğinin altında olup, ekonomik olarak zararlı olmayan türlerdir (Şekil 1. A).
2-Nadiren Zararlı Olan Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ekonomik zarar eşiğinin altındadır (Şekil 1. B). Ara sıra görülen zararlı türlerdir.
3-Sürekli Zararlı Olan Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ekonomik zarar eşiğinin altındadır. Ancak, popülâsyon dalgalanmaları genellikle ekonomik zarar eşiğini aşan zararlı türlerdir (Şekil 1. C).
4-Vahim Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ekonomik zarar eşiğinin üzerindedir. Bu sebeple, devamlı mücadelelerinin yapılması gerekli olan önemli zararlılardır (Şekil 1. D).
1.3. Zararlıların Popülâsyonunu Etkileyen Faktörleri Tespit Çalışmaları
Zararlının popülâsyonunu etkileyen sıcaklık, nem, toprak, besin, yağmur ve rüzgâr gibi faktörlerin zararlı popülâsyonları üzerindeki etkileri tespit edilmeli ve zararlıyla mücadelede bunlardan yararlanma cihetine gidilmelidir.
Şekil 1. A-Ekonomik zararlı olmayan türlerde popülâsyon seyri; B-Nadiren zararlı olan türlerde popülâsyon seyri; C-Sürekli zararlı olan türlerde popülâsyon seyri; D-Vahim türlerde popülâsyon seyri
KAYNAK: TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ VE İLAÇLAR KİTABI
(Üçüncü Baskı) (Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - 2012
1. ZARARLILARLA MÜCADELEYE KARAR VERMEDEN ÖNCE YAPILMASI GEREKLİ OLAN HUSUSLAR
1.1. Bir Kültürdeki Zararlı ve Faydalı Türlerin Durumunu Tespit Çalışmaları
Bir mücadele programını en iyi şekilde yürütmek için bir kültürdeki zararlı ve faydalı türlerin teşhisi, yayılışı ve popülâsyon yoğunluklarının tespit edilmesi gereklidir. Bu amaçla, bir bölgede yetiştirilen üründeki zararlı türler ve bunların doğal düşmanları tespit edilir. Eğer zararlı tür daha önce bilinen bir tür ise biyolojisi ve mücadelesi biliniyorsa bu türün kontrolü kolaydır. Ama yeni bir tür ise bu türün biyolojisi, yayılışı, davranışları ve ekolojisi araştırılarak elde edilen bilgilere göre mücadele şekli tespit edilmelidir. Yine, zararlının doğal düşmanlarının zararlı üzerindeki etkinlikleri belirlenmeli ve bunlardan yararlanma imkânları da düşünülmelidir. Eğer, kimyasal mücadeleye karar verilirse, doğal düşmanların en az etkileneceği zaman ve şekilde bir mücadele programı yapılmalıdır.
1.2. Zararlıların Yoğunluğunu ve Zararını Tespit Çalışmaları
Belirli bir alanda zararlının yoğunluğunu tespit etmek için bir tarlanın veya bahçenin herhangi bir kısmı esas alınarak değişik yöntemlerle yoğunluk tespiti yapılır. Buradaki bitkilerin belirli yaprak ve sürgünlerinde sayımlar yapılarak, zararlının yoğunluğu belirlenebileceği gibi, belirli alanlara çemberler atılarak, çember içerisindeki bitkilerde bulunan zararlılar sayılarak da bir yoğunluk tespiti yapılabilir. Gerçek sayının belirlenmesinin zor olduğu durumlarda ise yine belirli bir alan esas alınarak, buradaki bitkiler incelenerek zararlının popülâsyonu hakkında bir tahmin yürütülür. Ayrıca, zararlının popülâsyonunun gelecekte erişebileceği yoğunluğunu belirlemek amacıyla da zararlının yumurta ve genç dönemleri sayılarak, gelecekteki erişebileceği popülâsyon yoğunluğu tahmin edilebilir. Fakat zararlının biyolojisinin çok iyi bilinmesi gereklidir.
Yetiştirilen üründeki zararlının ekonomik düzeyde zarar yapıp yapmadığı tespit edilmelidir. Bunun için zararlı türün popülâsyonu ve ürün arasındaki ilişkiler saptanmalıdır. Yapılacak mücadelenin ekonomik olması için mücadele ile kurtarılacak üründen elde edilecek gelir miktarının, yapılacak mücadele masraflarına denk veya fazla olması gereklidir.
Ekonomik zarara sebep olabilecek en düşük popülâsyon yoğunluğuna ekonomik zarar düzeyi denir. Herhangi bir zararlının ekonomik zarar düzeyine ulaşmadan mücadele metotlarından birisinin uygulanmasını gerektiren yoğunluğuna ise ekonomik zarar eşiği denir. Yani, zararlıya karşı mücadelenin gerekli olduğu en düşük popülâsyon yoğunluğudur.
Zararlı, ekonomik zarar eşiği civarında tutulursa, hem zararlı tür ve hem de onunla beslenen doğal düşmanların korunması sağlanır. Bu sebeple, bu husus mücadelede mutlaka göz önünde tutulmalıdır.
Ekonomik zarar düzeyi ve ekonomik zarar eşiği; zararlı türe, konukçu bitki türüne ve fenolojisine, iklim şartlarına, bölgelere, mevsimlere, yıllara, ürünün piyasa değerine ve değerlendirme şekline, insanların ürüne verdiği değere ve mücadelenin maliyetine göre değişmektedir. Bu sebeple, devamlı araştırmalarla bu düzeyin izlenmesi gereklidir.
Bir kültürde bazı zararlılar hemen her yıl zarar yapmaktadırlar. Bunlara, ana zararlılar (anahtar zararlı) adı verilir. Bir de potansiyel zararlılar vardır. Bunlar, normalde zararlı değildir. Fakat bazı yıllar ana zararlı konumuna geçebilirler. Bir diğer grup zararlılar da vektör olduklarından bazen bunlarla mücadelede önem kazanmaktadır. Bazı önemsiz zararlı türlerin popülâsyonlarını baskı altında tutan faktörler ile bu zararlı türler arasındaki dengeli ilişki bozulacak olursa bu türler de ana zararlı konumuna geçebilirler. Ekonomik zarar düzeyi, ekonomik zarar eşiği ve doğal denge bir arada düşünüldüğünde zararlılar dört gruba ayrılırlar. Bunlar;
1-Ekonomik Zararlı Olmayan Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ve en yüksek popülâsyon dalgalanmaları ekonomik zarar eşiğinin altında olup, ekonomik olarak zararlı olmayan türlerdir (Şekil 1. A).
2-Nadiren Zararlı Olan Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ekonomik zarar eşiğinin altındadır (Şekil 1. B). Ara sıra görülen zararlı türlerdir.
3-Sürekli Zararlı Olan Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ekonomik zarar eşiğinin altındadır. Ancak, popülâsyon dalgalanmaları genellikle ekonomik zarar eşiğini aşan zararlı türlerdir (Şekil 1. C).
4-Vahim Türler: Bu türlerde, genel denge durumu ekonomik zarar eşiğinin üzerindedir. Bu sebeple, devamlı mücadelelerinin yapılması gerekli olan önemli zararlılardır (Şekil 1. D).
1.3. Zararlıların Popülâsyonunu Etkileyen Faktörleri Tespit Çalışmaları
Zararlının popülâsyonunu etkileyen sıcaklık, nem, toprak, besin, yağmur ve rüzgâr gibi faktörlerin zararlı popülâsyonları üzerindeki etkileri tespit edilmeli ve zararlıyla mücadelede bunlardan yararlanma cihetine gidilmelidir.
Şekil 1. A-Ekonomik zararlı olmayan türlerde popülâsyon seyri; B-Nadiren zararlı olan türlerde popülâsyon seyri; C-Sürekli zararlı olan türlerde popülâsyon seyri; D-Vahim türlerde popülâsyon seyri
KAYNAK: TARIMSAL ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ VE İLAÇLAR KİTABI
(Üçüncü Baskı) (Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş)
Prof. Dr. Erol YILDIRIM
Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - 2012