Tweet
Çay'da Budama 
Budama; çalýlaþmýþ, verimden düþmüþ çay ocaklarýnýn yeniden sürgün verim ve kalitesinin artmasýna yardým etmektedir. Budamadan sonra geliþen taze sürgünler kalite unsurlarý bakýmýndan zengin olduðu gibi, büyüme güçleri de yüksek olan sürgünlerdir. Bu sürgünlerden üretilen kuru çayda o nispette kaliteli olmaktadýr.
Çay bitkisi doðada geliþmeye býrakýldýðýnda aðaç þekline dönüþür. Böyle bir dudumda yaprak hasadý güçleþtiði gibi, sürgün verimi de düþer. Bu nedenle çay bitkisi, topraða yakýn yükseklikte dallandýrarak, düzgün bir toplama seviyesi ve bol sürgün oluþumunu saðlamak amacýyla budamaya tabi tutulur.
Budama Çeþitleri
Tekniðine uygun budama yapýlmýþ çay ocaðýÞekil Budamasý
Üç yaþýný doldurmuþ ve dört yaþýna girmiþ çay fidanlarýna uygulanan ilk budamadýr. Çay fidanýný dallandýrýp ocak haline getirmeye yarar. Bu budama çay fidanýnýn 3 yaþýný dolduran seneyi takip eden Kasým-Aralýk veya Mart aylarýnda yapýlýr.
Budama yerden itibaren 20 cm yukarýdan yapýlýr. Bütün dallar ayný yüzeyden olmak üzere, keskin budama býçaðý ile kesilir. Kesik yüzey içten dýþa doðru hafif meyilli olmalýdýr. Bu durum yaranýn erken kapanmasý ve çay fidanýnýn dýþa doðru dallanarak ocak halini almasýna yardým eder.
Budamaya tabi tutulan ocaklardan hemen hasat yapýlmaz. Sürgünlerin 30 cm sürmesi, yani, yerden itibaren 50 cm seviyeyi almasý beklenir. Bu süre Haziran 15'ini veya Temmuz'un ortalarýný bulur. Böylece çay fidanlarýnýn ocak haline gelmesine , fidan aralarýnýn kapanmasýna, otlarýn büyümemesine, zeminde arzu edilen nemliliðin doðmasýna, en önemlisi geniþ toplama tablasý oluþarak, ürün miktarýnýn artmasý saðlanýr.
Ürün Budamasý
Þekil budamasýndan sonraki ilk hasadý izleyen hasat dönemlerinde ürün miktarý sürekli artýþ gösterir. Ürün toplanan çay ocaklarýnda hasada devam edilmesi, tabla seviyesinin her yýl ortalama 10 cm yükselmesine sebep olmaktadýr. Bu durum, çaylýklarda gezme, hasat, gübreleme ve mücadele gibi iþlemlerin uygulanmasýný zorlaþtýrdýðý gibi, çay ocaklarýnýn tabla yüzeylerinin çalýlaþmasýna, filizlerin, kýsa, kart ve hatta kör olarak teþekkül etmesine sebep olarak, çaylýkta verimin düþmesine yol açmaktadýr.
Bu þekildeki çaylýklarý, yeniden canlanýp ürün miktarýný artýrmak ve kalite ürün elde etmek amacýyla budamak gerekmektedir. Ürün budamasý, yerden 25 cm yükseklikten yapýlýr.
Çay ocaðýnda ortadan çýkan dallar dipten kesilir. Ocaðýn kenarýnda sýralanan, dýþa doðru düzenli açýlma gösteren düzgün dallar býrakýlýr. Dýþta kalan dalarýn arasýndaki bozuk þekilli zayýf dallarýn da dipten kesilerek çýkarýlmasý gerekir. Ürün budamasý yapýlan bir çay ocaðý, tepeden bakýlýnca çanak þeklinde görülür.
Ýlk ürün budamasý yapýlmýþ çaylýkta sürgünlerin topraktan yüksekliði 50 cm'yi bulunca hasada baþlanýr. Ýzleyen yýllardaki ürün budamalarý bir önceki budama yüksekliðine 5 cm eklenerek yapýlýr.
Gençleþtirme Budamasý
Her ürün budamasýnda bir önceki budama seviyesine 5 cm eklenerek yapýlmasý sonucunda tabla seviyesi gittikçe yükselir ve budama yüksekliði hasat tablasý yüksekliðine eþit olur. Bu durumda, çay ocaklarý yerden 20 cm yükseklikten budanýr. Bu budamaya gençleþtirme budamasý denir. Bundan sonraki budamalar ürün budamasýnýn aynýdýr.
Tabla Düzeltme (ÇIRPMA)
Hasat sonucunda toplama tablasýnda oluþan bozukluklarýn giderilmesi için uygulanan bir iþlemdir. Ürün budamasý ile uygun toplama tablasý oluþturuluyorsa da, bazý obur dallarýn hýzlý geliþme göstermesi ve hasat bozukluklarý nedeniyle zamanla hasat tablasýnýn düzgünlüðü kaybolur. Bu durum hem hasadý güçleþtirir hem de ürün verimini olumsuz yönde etkiler.
Çýrpma iþlemi, çay ocaklarý uyanmadan ve yaþamsal iþlevler baþlamadan önce yapýlmalýdýr. Yöresel farklýlýk göstermekle birlikte, çýrpma Kasým ve Aralýk aylarý ile Mart ayý içerisinde yapýlabilir. Çýrpmada tüm dallarýn kesilmesine gerek yoktur. Hasat tablasýný kesen dallar býçakla uygun þekilde kesilmelidir.
Budama Yapmanýn Faydalarý
<LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Budama, çay fidanýný dallandýrarak kýsa zamanda tabla oluþumuna sebep olur. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Geniþ tabla yüzeyi oluþturarak ürün verimini artýrýr. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Ocak aralarýný kapatarak yabancý otlarýn büyümesine mani olur. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Budama, çalýlaþmýþ, verimden düþmüþ ocaklarýn tazelenip sürgün veriminin artmasýna yardým eder. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Budamadan sonra büyüyen sürgünler kuvvetli ve taze olur. Bu sürgünlerden elde edilen kuru çay da kaliteli olur. Budamanýn Zamaný ve Zamansýz Budamanýn Zararlarý
Budamadan beklenen yayarýn saðlanmasý için uygun zamanda yapýlmasý önemlidir. Zamansýz yapýlan budama fayda yerine zarar getirir.
Budama zamaný, bitkinin uykuya girdiði devredir. Bu dönem ülkemizde, havanýn sýcak ya da soðuk olmasýna baðlý olarak, Ekim ayý sonu ile Mart ayý sonu arasýndaki dönemdir. Ancak uyku devresinin her ayý çaylýklarýn budanmasý için uygun deðildir. Kýþ soðuk ve donlarý dýþýnda kalan Kasým- Aralýk aylarý ile Mart ayý budama için en uygun zamanýdýr. Bu aylar dýþýnda, hasadýn yapýldýðý aylarda kesinlikle budama yapýlmamalýdýr.
Yazýn Yapýlacak Budamanýn Zararlarý
Çay bahçelerimizde budamadan beklenen yararýn saðlanarak bol ve kaliteli ürün alýnmasý için ürün toplama mutlaka tekniðine uygun yapýlmalýdýr.
Budanan ocaklarda oluþan yeni sürgünlerin iyi geliþip güçlenmesi için Haziran ortalarý veya Temmuz'un ilk haftasýna kadar büyümeye býrakýlýr. Toprak seviyesinden ortalama 45-50 cm yüksekliði aþan sürgünlerin uçlarý elle koparýlarak hasat yapýlýr. Bu seviyenin altýnda kalan, yanlara doðru geliþen dal uçlarýna dokunulmaz , bunlarýn da ayný yüksekliðe eriþmesi beklenir. Bu þekilde geniþ bir ürün toplama tablasý oluþturulur
Ýlk hasadý izleyen hasat dönemlerinde ürün miktarý sürekli artar. Ocak üzerinde oluþan gevrek, dolgun tomurcuklu ve güçlü sürgünler kaliteli kuru çay iþlemeye en uygun olan üründür.
Ýkinci ve üçüncü sürgün dönemlerinde de tabloya uygun hasat yapýlmasý sonucu ocak üzerinde taze yapraklar býrakýlmýþ olacaktýr. Çay bitkisinin beslenmesinde etkin olan yýllýk taze yapraklar çay ocaðýnýn kýsa zamanda, güçlenmesine hizmet eder. Bu ocaklardan 4. sürgün döneminde de bol ve kaliteli ürün almak mümkün olur.
Tekniðe uygun toplanan ocaklarda; budamanýn 2. yýlýnda verim, budama yýlýndaki kaybý telafi ederek budama öncesi alýnan ürün miktarýnýn da üstüne çýkar.
Taze sürgünleri, dipten makasla tamamen kesilerek, yanlýþ hasat edilen çay bitkisinde toplama tablasý küçülecek ve ocak aralarý kapanmayacaktýr.Taze yaprak býrakýlmadan yapýlan yanlýþ ve derin hasat sonucu çay bitkisi kýsa zamanda çalýlaþarak verimden düþecektir. Çalýlaþan ocaklardaki sürgünler geliþemeyecek, köre yönelip kartlaþacak, niteliksiz olacaktýr. Bu þekilde toplanan ocaklarda budamadan beklenen yarar saðlanamayacak, verim ve kalitedeki düþüþ üreticinin gelir kaybýna neden olacaktý.
Rize Ziraat Odasý
Budama; çalýlaþmýþ, verimden düþmüþ çay ocaklarýnýn yeniden sürgün verim ve kalitesinin artmasýna yardým etmektedir. Budamadan sonra geliþen taze sürgünler kalite unsurlarý bakýmýndan zengin olduðu gibi, büyüme güçleri de yüksek olan sürgünlerdir. Bu sürgünlerden üretilen kuru çayda o nispette kaliteli olmaktadýr. Çay bitkisi doðada geliþmeye býrakýldýðýnda aðaç þekline dönüþür. Böyle bir dudumda yaprak hasadý güçleþtiði gibi, sürgün verimi de düþer. Bu nedenle çay bitkisi, topraða yakýn yükseklikte dallandýrarak, düzgün bir toplama seviyesi ve bol sürgün oluþumunu saðlamak amacýyla budamaya tabi tutulur.
Budama Çeþitleri
Tekniðine uygun budama yapýlmýþ çay ocaðýÞekil Budamasý
Üç yaþýný doldurmuþ ve dört yaþýna girmiþ çay fidanlarýna uygulanan ilk budamadýr. Çay fidanýný dallandýrýp ocak haline getirmeye yarar. Bu budama çay fidanýnýn 3 yaþýný dolduran seneyi takip eden Kasým-Aralýk veya Mart aylarýnda yapýlýr.
Budama yerden itibaren 20 cm yukarýdan yapýlýr. Bütün dallar ayný yüzeyden olmak üzere, keskin budama býçaðý ile kesilir. Kesik yüzey içten dýþa doðru hafif meyilli olmalýdýr. Bu durum yaranýn erken kapanmasý ve çay fidanýnýn dýþa doðru dallanarak ocak halini almasýna yardým eder.
Budamaya tabi tutulan ocaklardan hemen hasat yapýlmaz. Sürgünlerin 30 cm sürmesi, yani, yerden itibaren 50 cm seviyeyi almasý beklenir. Bu süre Haziran 15'ini veya Temmuz'un ortalarýný bulur. Böylece çay fidanlarýnýn ocak haline gelmesine , fidan aralarýnýn kapanmasýna, otlarýn büyümemesine, zeminde arzu edilen nemliliðin doðmasýna, en önemlisi geniþ toplama tablasý oluþarak, ürün miktarýnýn artmasý saðlanýr.
Ürün Budamasý
Þekil budamasýndan sonraki ilk hasadý izleyen hasat dönemlerinde ürün miktarý sürekli artýþ gösterir. Ürün toplanan çay ocaklarýnda hasada devam edilmesi, tabla seviyesinin her yýl ortalama 10 cm yükselmesine sebep olmaktadýr. Bu durum, çaylýklarda gezme, hasat, gübreleme ve mücadele gibi iþlemlerin uygulanmasýný zorlaþtýrdýðý gibi, çay ocaklarýnýn tabla yüzeylerinin çalýlaþmasýna, filizlerin, kýsa, kart ve hatta kör olarak teþekkül etmesine sebep olarak, çaylýkta verimin düþmesine yol açmaktadýr.
Bu þekildeki çaylýklarý, yeniden canlanýp ürün miktarýný artýrmak ve kalite ürün elde etmek amacýyla budamak gerekmektedir. Ürün budamasý, yerden 25 cm yükseklikten yapýlýr.
Çay ocaðýnda ortadan çýkan dallar dipten kesilir. Ocaðýn kenarýnda sýralanan, dýþa doðru düzenli açýlma gösteren düzgün dallar býrakýlýr. Dýþta kalan dalarýn arasýndaki bozuk þekilli zayýf dallarýn da dipten kesilerek çýkarýlmasý gerekir. Ürün budamasý yapýlan bir çay ocaðý, tepeden bakýlýnca çanak þeklinde görülür.
Ýlk ürün budamasý yapýlmýþ çaylýkta sürgünlerin topraktan yüksekliði 50 cm'yi bulunca hasada baþlanýr. Ýzleyen yýllardaki ürün budamalarý bir önceki budama yüksekliðine 5 cm eklenerek yapýlýr.
Gençleþtirme Budamasý
Her ürün budamasýnda bir önceki budama seviyesine 5 cm eklenerek yapýlmasý sonucunda tabla seviyesi gittikçe yükselir ve budama yüksekliði hasat tablasý yüksekliðine eþit olur. Bu durumda, çay ocaklarý yerden 20 cm yükseklikten budanýr. Bu budamaya gençleþtirme budamasý denir. Bundan sonraki budamalar ürün budamasýnýn aynýdýr.
Tabla Düzeltme (ÇIRPMA)
Hasat sonucunda toplama tablasýnda oluþan bozukluklarýn giderilmesi için uygulanan bir iþlemdir. Ürün budamasý ile uygun toplama tablasý oluþturuluyorsa da, bazý obur dallarýn hýzlý geliþme göstermesi ve hasat bozukluklarý nedeniyle zamanla hasat tablasýnýn düzgünlüðü kaybolur. Bu durum hem hasadý güçleþtirir hem de ürün verimini olumsuz yönde etkiler.
Çýrpma iþlemi, çay ocaklarý uyanmadan ve yaþamsal iþlevler baþlamadan önce yapýlmalýdýr. Yöresel farklýlýk göstermekle birlikte, çýrpma Kasým ve Aralýk aylarý ile Mart ayý içerisinde yapýlabilir. Çýrpmada tüm dallarýn kesilmesine gerek yoktur. Hasat tablasýný kesen dallar býçakla uygun þekilde kesilmelidir.
Budama Yapmanýn Faydalarý
<LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Budama, çay fidanýný dallandýrarak kýsa zamanda tabla oluþumuna sebep olur. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Geniþ tabla yüzeyi oluþturarak ürün verimini artýrýr. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Ocak aralarýný kapatarak yabancý otlarýn büyümesine mani olur. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Budama, çalýlaþmýþ, verimden düþmüþ ocaklarýn tazelenip sürgün veriminin artmasýna yardým eder. <LI style="MARGIN-LEFT: 40px; FONT-FAMILY: verdana; TEXT-ALIGN: justify">Budamadan sonra büyüyen sürgünler kuvvetli ve taze olur. Bu sürgünlerden elde edilen kuru çay da kaliteli olur. Budamanýn Zamaný ve Zamansýz Budamanýn Zararlarý
Budamadan beklenen yayarýn saðlanmasý için uygun zamanda yapýlmasý önemlidir. Zamansýz yapýlan budama fayda yerine zarar getirir.
Budama zamaný, bitkinin uykuya girdiði devredir. Bu dönem ülkemizde, havanýn sýcak ya da soðuk olmasýna baðlý olarak, Ekim ayý sonu ile Mart ayý sonu arasýndaki dönemdir. Ancak uyku devresinin her ayý çaylýklarýn budanmasý için uygun deðildir. Kýþ soðuk ve donlarý dýþýnda kalan Kasým- Aralýk aylarý ile Mart ayý budama için en uygun zamanýdýr. Bu aylar dýþýnda, hasadýn yapýldýðý aylarda kesinlikle budama yapýlmamalýdýr.
Yazýn Yapýlacak Budamanýn Zararlarý
- Yaz mevsimi hasat mevsimi olduðu için, bu dönemde yapýlacak budama ile bir sonraki ürünün alýnamaz.
- Mayýs ve sonraki aylarda ocaklar ürün vermiþ, bitki topraktaki besin maddelerinin bir kýsmýný kullanmýþ ve toprak nispeten yorgun düþmüþtür. Böyle bir anda yapýlacak budamadan sonra, çay ocaklarýnda kuvvetli sürgün geliþimi olmaz. Sürgünler kýsa zamanda köre kaçar.
- Bitkiye su yürümesi ile birlikte, topraða verilen gübre bitkinin gövde ve dallarýna doðru hareket eder. Bu dönemde yapýlacak budama ile bitki, besin elementlerinden yeterince yararlanamadan, besin elementleri kesilen dallarla birlikte atýlýr ve bu durumda hem emek hem de gübreye verilen para atýlmýþ olur.
- Kasým, Aralýk ve Mart aylarýnda ise besin maddeleri köklerde veya köklere yakýn kalýn gövde kýsýmlarýndadýr. Dolayýsý ile bu dönemde yapýlacak budamada böyle bir kayýp sözkonusu deðildir.
- Sonbaharda yapýlan budamalar, hastalýk ve zararlýlara ait yumurta ve çoðalma yapýlarýnýn faaliyete geçmeden temizlenmesine yardýmcý olur.
- Çaylýklarýn budama yerine, yakýlmasý çaylýklara büyük oranda zarar vermekte ve böyle çaylýklardan ürün alýnmasý mümkün olmamaktadýr.
Çay bahçelerimizde budamadan beklenen yararýn saðlanarak bol ve kaliteli ürün alýnmasý için ürün toplama mutlaka tekniðine uygun yapýlmalýdýr.
Budanan ocaklarda oluþan yeni sürgünlerin iyi geliþip güçlenmesi için Haziran ortalarý veya Temmuz'un ilk haftasýna kadar büyümeye býrakýlýr. Toprak seviyesinden ortalama 45-50 cm yüksekliði aþan sürgünlerin uçlarý elle koparýlarak hasat yapýlýr. Bu seviyenin altýnda kalan, yanlara doðru geliþen dal uçlarýna dokunulmaz , bunlarýn da ayný yüksekliðe eriþmesi beklenir. Bu þekilde geniþ bir ürün toplama tablasý oluþturulur
Ýlk hasadý izleyen hasat dönemlerinde ürün miktarý sürekli artar. Ocak üzerinde oluþan gevrek, dolgun tomurcuklu ve güçlü sürgünler kaliteli kuru çay iþlemeye en uygun olan üründür.
Ýkinci ve üçüncü sürgün dönemlerinde de tabloya uygun hasat yapýlmasý sonucu ocak üzerinde taze yapraklar býrakýlmýþ olacaktýr. Çay bitkisinin beslenmesinde etkin olan yýllýk taze yapraklar çay ocaðýnýn kýsa zamanda, güçlenmesine hizmet eder. Bu ocaklardan 4. sürgün döneminde de bol ve kaliteli ürün almak mümkün olur.
Tekniðe uygun toplanan ocaklarda; budamanýn 2. yýlýnda verim, budama yýlýndaki kaybý telafi ederek budama öncesi alýnan ürün miktarýnýn da üstüne çýkar.
Taze sürgünleri, dipten makasla tamamen kesilerek, yanlýþ hasat edilen çay bitkisinde toplama tablasý küçülecek ve ocak aralarý kapanmayacaktýr.Taze yaprak býrakýlmadan yapýlan yanlýþ ve derin hasat sonucu çay bitkisi kýsa zamanda çalýlaþarak verimden düþecektir. Çalýlaþan ocaklardaki sürgünler geliþemeyecek, köre yönelip kartlaþacak, niteliksiz olacaktýr. Bu þekilde toplanan ocaklarda budamadan beklenen yarar saðlanamayacak, verim ve kalitedeki düþüþ üreticinin gelir kaybýna neden olacaktý.
Rize Ziraat Odasý
